Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, khẳng định trước quốc dân và thế giới quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.
"Độc lập kinh tế” cốt lõi cho độc lập dân tộc
Trong “Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng”, ký tên Hồ Chí Minh; đăng trên báo Cứu quốc, số ra ngày 17/10/1945, Người khẳng định: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”.
Nước Việt Nam sau gần một thế kỷ thuộc địa của Pháp là đất nước như Người nói là một đất nước “bị yếu hèn”. Bởi vậy, có thể thấy rõ từ khẳng định trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc cần được bắt đầu từ độc lập kinh tế. Điều đó đặc biệt cần thiết ở một nước như Việt Nam lúc bấy giờ với xuất phát điểm nông nghiệp trong khi các ngành kinh tế luôn bị chế độ thực dân triệt hạ không cho ngóc đầu lên.
Có thể thấy việc đặt nền móng xây dựng sự độc lập về kinh tế được Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm ngay từ những ngày đầu tiên của chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Về thể chế, lần đầu tiên trong lịch sử, các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế đã được xuất hiện trong thành phần Chính phủ lâm thời gồm Bộ Tài chính và Bộ Kinh tế quốc gia (nay là Bộ Công Thương). Về định hướng, việc xây dựng sự độc lập kinh tế cần hướng đến “xây dựng một nền kinh tế và tài chính vững vàng và thịnh vượng”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhận thức rõ sự cần thiết và sự quan trọng của việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ với sự nghiệp giải phóng dân tộc và phát triển đất nước. Cùng đó việc xây dựng sự độc lập về kinh tế không ngoài mục đích nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân. Đây chính là bảo đảm cao nhất, là điều kiện cốt lõi cho độc lập dân tộc, thịnh vượng quốc gia, và bền vững trong phát triển.
Nhìn lại chặng đường 81 năm, giá trị của độc lập càng được nhận thức sâu sắc hơn: độc lập về chính trị phải đi cùng với năng lực tự chủ về kinh tế. Một quốc gia chỉ có thể bảo vệ vững chắc thành quả độc lập khi có một nền kinh tế đủ mạnh, có khả năng tự đứng vững, chủ động trước biến động bên ngoài và tạo ra nguồn lực để nâng cao đời sống Nhân dân.
Độc lập dân tộc bắt đầu từ độc lập kinh tế. Ảnh minh hoạ
Từ độc lập kinh tế đến tự chủ chiến lược
Trong kỷ nguyên mới của đất nước, tinh thần độc lập của Cách mạng Tháng Tám cần được tiếp nối bằng khát vọng xây dựng một nền kinh tế độc lập nhưng không khép kín; chủ động hội nhập nhưng không lệ thuộc; hợp tác sâu rộng với thế giới nhưng luôn giữ được năng lực tự quyết đối với những lợi ích cốt lõi của đất nước.
Đó chính là tinh thần tự chủ chiến lược như văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV chỉ ra. Nếu thế hệ cha anh đã giành độc lập cho đất nước, thì thế hệ hôm nay phải làm cho nền độc lập ấy đủ mạnh về kinh tế, đủ vững về nội lực và đủ tự tin để bước ra thế giới.
Đó là cách sâu sắc nhất từ tinh thần Cách mạng Tháng Tám: độc lập không chỉ là điều chúng ta đã giành được, mà còn là sức mạnh chúng ta phải không ngừng xây dựng.
Và sức mạnh ấy, trước hết, bắt đầu từ một nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả; nhấn mạnh phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng; đặt nhiệm vụ hoàn thiện thể chế phát triển, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực.
Theo đó, xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực.
Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy khoa học, công nghệ là trọng tâm để thúc đẩy, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống. Hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu. Thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng kinh tế gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và đô thị hoá. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu.
Doanh nghiệp Việt Nam là lực lượng quan trọng của độc lập kinh tế. Bởi không thể có một nền kinh tế tự chủ nếu thiếu một cộng đồng doanh nghiệp trong nước đủ mạnh.
Doanh nghiệp là nơi biến vốn, công nghệ, lao động và tri thức thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng. Một nền kinh tế muốn nâng cao sức chống chịu cần có những doanh nghiệp có khả năng đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo, xây dựng thương hiệu và cạnh tranh không chỉ ở thị trường trong nước mà cả trên thị trường quốc tế.
Đặc biệt, cần hình thành ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng, làm chủ công nghệ và tham gia vào những ngành có ý nghĩa chiến lược.
Trong thế giới hôm nay, một quốc gia muốn đứng vững phải có năng lực tự quyết về kinh tế. Bởi nếu phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn, công nghệ, nguyên liệu, thị trường hay chuỗi cung ứng bên ngoài, thì khả năng tự chủ quốc gia cũng sẽ bị giới hạn.
Bởi vậy bài học về độc lập kinh tế vẫn vẹn nguyên giá trị. Đó là việc nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng nền kinh tế có sức chống chịu, làm chủ công nghệ, phát triển con người và bảo đảm lợi ích quốc gia trong một thế giới biến động nhanh chóng.
Từ độc lập dân tộc đến độc lập, tự chủ về kinh tế là một hành trình liên tục. Nếu năm 1945, khát vọng lớn nhất là "nước Việt Nam của người Việt Nam", thì hôm nay, khát vọng ấy đang được tiếp nối bằng một mục tiêu mới: xây dựng một Việt Nam tự chủ, hùng cường, có năng lực sáng tạo và đủ sức làm chủ con đường phát triển của chính mình.