Liên minh châu Âu vừa mở đợt kêu gọi hồ sơ cho chương trình AI Gigafactories, hướng tới tăng năng lực tính toán và huy động hơn 30 tỷ euro vốn đầu tư cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo.
Hạ tầng điện và trung tâm dữ liệu trở thành mắt xích then chốt trong cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Ảnh minh hoạ: THX/TTXVN.
Đây là bước đi tiếp theo trong chiến lược xây dựng các nhà máy AI của Liên minh châu Âu, nhằm mở rộng năng lực huấn luyện và vận hành các mô hình quy mô lớn, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào hạ tầng bên ngoài khu vực.
Tuy nhiên, mức đầu tư của châu Âu vẫn thấp hơn đáng kể so với quy mô chi tiêu của các tập đoàn công nghệ Mỹ. Theo so sánh được dẫn lại trong tài liệu, các doanh nghiệp công nghệ Mỹ đang chi cho hạ tầng AI với quy mô gấp khoảng 20 lần tổng nguồn lực mà Liên minh châu Âu dự kiến huy động cho chương trình này.
Khoảng cách trên cho thấy cuộc cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo không còn giới hạn ở chất lượng mô hình hoặc số lượng nhà nghiên cứu, mà đang chuyển mạnh sang năng lực xây dựng trung tâm dữ liệu, huy động vốn, tiếp cận chip và bảo đảm nguồn điện.
Trong bối cảnh nhu cầu tính toán tiếp tục gia tăng, những quốc gia và khu vực sở hữu hạ tầng trung tâm dữ liệu quy mô lớn sẽ có lợi thế đáng kể trong quá trình phát triển, huấn luyện và thương mại hóa các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới.
Cùng với sự gia tăng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chuỗi cung ứng phần cứng phục vụ trí tuệ nhân tạo cũng đang được định hình lại.
Theo Financial Times, các nhà máy tại Mexico đang đẩy mạnh sản xuất máy chủ cho trung tâm dữ liệu, qua đó đưa kim ngạch xuất khẩu của nước này lên mức kỷ lục. Nhiều cơ sở sản xuất hoạt động với công suất cao để đáp ứng nhu cầu từ thị trường Mỹ.
Mexico không phải là trung tâm phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo lớn, nhưng lại hưởng lợi từ năng lực lắp ráp điện tử đã hình thành và vị trí địa lý gần thị trường tiêu thụ.
Diễn biến này cho thấy cơ hội từ làn sóng AI không chỉ tập trung ở các doanh nghiệp phát triển phần mềm hoặc mô hình nền tảng. Một phần dòng vốn lớn đang chảy vào sản xuất máy chủ, thiết bị mạng, linh kiện điện tử và hoạt động lắp ráp phục vụ trung tâm dữ liệu.
Ở một mắt xích khác, doanh nghiệp Trung Quốc vẫn giữ vai trò đáng kể trong chuỗi cung ứng thiết bị cho hạ tầng AI. Innolight, doanh nghiệp có trụ sở tại Sơn Đông, cung cấp thiết bị cho trung tâm dữ liệu của cả khách hàng Mỹ và Trung Quốc.
Thực tế này cho thấy chuỗi cung ứng công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc chưa hoàn toàn tách rời. Dù cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhiều doanh nghiệp trung gian vẫn có thể cung ứng sản phẩm cho cả hai thị trường khi đáp ứng được yêu cầu về công nghệ, sản lượng và giá thành.
Sự tham gia của Mexico và Trung Quốc phản ánh tính chất phân tầng của chuỗi giá trị AI, trong đó mỗi quốc gia có thể tìm kiếm vị trí phù hợp từ phát triển mô hình, sản xuất chip đến chế tạo máy chủ, thiết bị mạng và tích hợp hệ thống.
Bên cạnh vốn, chip và năng lực sản xuất thiết bị, điện đang nổi lên như một trong những thách thức lớn nhất đối với quá trình mở rộng hạ tầng AI.
Theo IEEE Spectrum, vấn đề của các trung tâm dữ liệu AI không chỉ nằm ở tổng lượng điện tiêu thụ, mà còn ở đặc điểm phụ tải. Các cụm máy tính phục vụ huấn luyện mô hình có thể tạo ra mức tải dao động mạnh và nhanh, khác với nhiều loại phụ tải công nghiệp truyền thống vốn ổn định hơn.
Trung tâm dữ liệu trở thành nền tảng cho sự phát triển của kinh tế số. (Ảnh: THX/TTXVN)
Sự biến động này gây thêm áp lực cho hoạt động điều độ hệ thống điện. Một khu vực có đủ công suất nguồn chưa chắc đã đáp ứng được yêu cầu của trung tâm dữ liệu nếu lưới điện thiếu khả năng truyền tải, điều chỉnh và duy trì ổn định trước những thay đổi phụ tải trong thời gian ngắn.
Do đó, các quốc gia muốn thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu cần tính toán đồng thời quy mô nguồn điện, chất lượng lưới truyền tải, khả năng dự phòng và năng lực điều độ.
Việt Nam đang ở đâu trong bức tranh này?
Đối với Việt Nam, diễn biến của cuộc đua hạ tầng AI cho thấy cơ hội không chỉ nằm ở việc phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo. Lĩnh vực sản xuất điện tử, máy chủ, linh kiện, cảm biến và tích hợp thiết bị cũng có thể trở thành hướng tham gia phù hợp đối với doanh nghiệp trong nước.
Kinh nghiệm từ Mexico cho thấy một quốc gia có nền tảng lắp ráp điện tử và kết nối thuận lợi với thị trường tiêu thụ vẫn có thể hưởng lợi lớn từ làn sóng đầu tư AI, ngay cả khi chưa sở hữu các doanh nghiệp phát triển mô hình hàng đầu.
Tuy nhiên, để thu hút trung tâm dữ liệu và các cơ sở sản xuất liên quan, hạ tầng điện cần được chuẩn bị từ sớm. Bài toán đặt ra không chỉ là có đủ điện, mà còn phải bảo đảm chất lượng cung ứng, năng lực truyền tải và khả năng đáp ứng những phụ tải biến động mạnh.
Cùng với đó, việc sớm tiếp cận các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế sẽ quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, độ tin cậy và khả năng tích hợp sẽ có nhiều cơ hội hơn khi nhu cầu đầu tư vào hạ tầng AI tiếp tục mở rộng.