Nâng cao khả năng tự chủ
Biến động địa chính trị tại Trung Đông - khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong cung ứng dầu khí toàn cầu đang tiếp tục tạo ra những cú sốc khó lường đối với thị trường năng lượng. Giá dầu tăng, chuỗi cung ứng gián đoạn, chi phí vận tải leo thang… không chỉ ảnh hưởng đến các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu mà còn lan rộng tới toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu.
Hệ thống cung ứng và dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện được thiết kế theo ba tầng. Ảnh minh họa: Cấn Dũng
Thủ tướng Chính phủ đã thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của xung đột quân sự tại Trung Đông, đồng thời ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện; sử dụng nhiên liệu sinh học và gần đây nhất, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW về các nhiệm vụ, giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới... Tất cả những quyết sách kịp thời đó cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với vấn đề an ninh năng lượng, chủ động ứng phó, giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc bên ngoài và coi đây là nhiệm vụ sống còn, quyết định thành công của mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn mới.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Trịnh Thị Tú Anh, đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Lâm Đồng khẳng định: Không có một giải pháp đơn lẻ nào có thể bảo đảm an ninh năng lượng một cách bền vững. Hiệu quả nhất là cách tiếp cận tổng thể, kết hợp hài hòa giữa dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng. Trong đó, nếu xét về tính thực tiễn và tác động rõ rệt trong giai đoạn hiện nay, đa dạng hóa nguồn cung được xem là giải pháp mang tính “xương sống”, giúp các quốc gia giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một khu vực hay một đối tác duy nhất, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn nhiều biến động.
Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung, gia tăng dự trữ chiến lược, đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và giảm phụ thuộc vào các khu vực địa chính trị nhạy cảm. Đây cũng chính là những trụ cột quan trọng mà Việt Nam đang từng bước xây dựng.
Tuy nhiên, theo TS. Trịnh Thị Tú Anh, đa dạng hóa nguồn cung cũng chỉ là giải pháp ở trung hạn. Về lâu dài, việc phát triển năng lượng tái tạo và từng bước nâng cao khả năng tự chủ nguồn năng lượng trong nước mới là hướng đi mang tính chiến lược, giúp các quốc gia giảm phụ thuộc từ bên ngoài và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu. Song song với đó, xây dựng kho dự trữ năng lượng vẫn giữ vai trò như một “van an toàn”, giúp nền kinh tế có dư địa ứng phó trong những thời điểm gián đoạn nguồn cung hoặc biến động giá đột ngột.
“Điểm cốt lõi không nằm ở việc lựa chọn giải pháp nào là duy nhất hiệu quả, mà ở chỗ xây dựng được một cấu trúc năng lượng đủ linh hoạt, đủ đa dạng và có khả năng thích ứng cao trước những biến động khó lường của thế giới hiện nay”, TS. Trịnh Thị Tú Anh nhấn mạnh.
Một trong những yếu tố giúp Việt Nam nâng cao khả năng chống chịu là hệ thống lọc hóa dầu trong nước ngày càng hoàn thiện. Các nhà máy lọc dầu như Dung Quất và Nghi Sơn đã góp phần quan trọng trong việc chủ động nguồn cung xăng dầu, giảm áp lực nhập khẩu trong những thời điểm thị trường biến động.
Bên cạnh đó, cơ chế điều hành thị trường xăng dầu theo hướng linh hoạt, bám sát diễn biến thế giới đã giúp hạn chế các cú sốc giá trong nước, đồng thời đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn. Vai trò điều tiết của Nhà nước, kết hợp với sự tham gia của các doanh nghiệp đầu mối, đã tạo nên “lớp đệm” quan trọng giúp ổn định thị trường.
Đáng chú ý, cơ cấu nguồn năng lượng của Việt Nam đang ngày càng đa dạng. Không chỉ phụ thuộc vào than và thủy điện như trước, hệ thống điện quốc gia đã có sự tham gia mạnh mẽ của năng lượng tái tạo, khí và LNG. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro khi một nguồn năng lượng bị gián đoạn do yếu tố bên ngoài.
Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, Việt Nam không chỉ đối diện thách thức mà còn sở hữu nhiều lợi thế để tái cấu trúc hệ thống năng lượng theo hướng bền vững và tự chủ hơn.
"Chìa khóa" giữ vững an ninh năng lượng
Theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam có nhiều tiềm năng cho phát triển năng lượng tái tạo. Với bờ biển dài, điều kiện tự nhiên thuận lợi, Việt Nam có lợi thế vượt trội trong phát triển điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Một trong những nguồn năng lượng được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột trong tương lai.
Nhà máy điện gió Tân Thuận, tỉnh Cà Mau. Ảnh: TB
Song song đó, nguồn khí trong nước cùng với xu hướng nhập khẩu LNG đang mở ra không gian mới cho đảm bảo nguồn cung điện ổn định. Các dự án LNG đang được thúc đẩy không chỉ góp phần đa dạng hóa nguồn nhiên liệu mà còn đóng vai trò “nguồn điện nền” trong bối cảnh năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng.
Để biến tiềm năng thành hiện thực, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược. Trước hết, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững. Việc phát triển mạnh năng lượng tái tạo không chỉ giúp giảm phát thải mà còn giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vốn chịu tác động lớn từ địa chính trị.
Ông Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cho biết: Trước những biến động phức tạp của thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt là tác động từ các xung đột địa chính trị như Nga - Ukraine hay Trung Đông, quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đang chịu ảnh hưởng ngày càng rõ nét.
Trong những năm qua, Việt Nam đã kiên định theo đuổi lộ trình chuyển dịch năng lượng gắn với các cam kết quốc tế, từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính và tăng tỷ trọng các nguồn năng lượng sạch hơn như khí và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, quá trình này không diễn ra trong môi trường ổn định, mà chịu tác động trực tiếp từ biến động nguồn cung và giá cả năng lượng toàn cầu.
Ông Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh.
Ông Hà Đăng Sơn lưu ý sự phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn khí LNG được coi là giải pháp chuyển tiếp trong 10-20 năm tới để thay thế dần than và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, khi nguồn cung LNG bị gián đoạn và giá tăng cao, điều này ngay lập tức tạo áp lực lên chi phí sản xuất điện, tiến độ đàm phán hợp đồng cũng như khả năng bảo đảm cung ứng điện trong trung hạn. Vì vậy, Việt Nam buộc phải điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt hơn, thích ứng tốt hơn với các kịch bản khó lường của thị trường năng lượng thế giới.
Trong bối cảnh đó, Kết luận số 14-KL/TW của Trung ương về bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu là chỉ đạo rất kịp thời. Một trong những giải pháp trọng tâm là tiết kiệm tiêu dùng, không chỉ nhằm giảm áp lực cung ứng, mà còn góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống xã hội. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong nhiều năm qua, nay cần được triển khai quyết liệt hơn với sự tham gia của toàn xã hội, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến người dân.
Bên cạnh đa việc dạng nguồn cung, công tác điều hành thị trường năng lượng, đặc biệt là hệ thống điện cần được thực hiện linh hoạt hơn, thậm chí phải chấp nhận những “kịch bản chưa từng có”. Trong điều kiện nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp và giá nhiên liệu biến động mạnh, việc điều tiết phụ tải, quản lý nhu cầu điện và huy động tối ưu các nguồn điện trở nên đặc biệt quan trọng.
Một trụ cột quan trọng khác là hoàn thiện hạ tầng năng lượng, đặc biệt là hạ tầng LNG và hệ thống truyền tải điện. Nếu không có hạ tầng đồng bộ, việc phát triển các nguồn năng lượng mới sẽ gặp nhiều rào cản, làm giảm hiệu quả đầu tư.
Ngoài ra, việc tăng cường dự trữ năng lượng chiến lược cũng cần được đẩy mạnh. Đây là “bộ đệm” quan trọng giúp nền kinh tế duy trì ổn định trong trường hợp xảy ra gián đoạn nguồn cung từ bên ngoài.
An ninh năng lượng - nền tảng cho kỷ nguyên mới
Trong bức tranh tổng thể về an ninh năng lượng, các doanh nghiệp năng lượng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Từ khâu thăm dò, khai thác, chế biến đến phân phối và phát triển hạ tầng, doanh nghiệp chính là lực lượng trực tiếp bảo đảm dòng chảy năng lượng cho nền kinh tế.
Trong đó, Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tiếp tục khẳng định vai trò then chốt trong khai thác tài nguyên, phát triển các dự án khí - điện - đạm, cũng như tham gia xây dựng hạ tầng LNG. Trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động, Petrovietnam cùng các doanh nghiệp năng lượng lớn đang chủ động tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng hợp tác quốc tế nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định, đồng thời thích ứng với xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Hoạt động nhập dầu thô nguyên liệu tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Ảnh: Đức Chính
Các doanh nghiệp điện lực, than, xăng dầu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc vận hành hệ thống, bảo đảm cung ứng liên tục và ổn định. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước chính là yếu tố then chốt giúp Việt Nam duy trì an ninh năng lượng trong mọi tình huống.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, an ninh năng lượng không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng lâu dài cho sự phát triển của nền kinh tế.
Ông Hà Đăng Sơn khẳng định, những biến động từ Trung Đông là lời nhắc nhở rõ ràng về tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, với những bước đi chủ động, bài bản và tầm nhìn dài hạn, Việt Nam đang từng bước xây dựng một hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu cao, linh hoạt và bền vững hơn.
Từ việc đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo, hoàn thiện hạ tầng đến phát huy vai trò của doanh nghiệp, tất cả đang tạo nên một “lá chắn” vững chắc, giúp Việt Nam không chỉ vượt qua thách thức trước mắt mà còn tận dụng cơ hội để bứt phá. An ninh năng lượng, vì thế, không chỉ là mục tiêu, mà còn là động lực quan trọng đưa Việt Nam tiến bước vững chắc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.