An Phú: Phát triển OCOP, tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Từ sản vật địa phương đến hàng hóa có giá trị

Chương trình OCOP giai đoạn 2026-2030 được triển khai trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030. Với phường An Phú, tỉnh Gia Lai, đây là cơ hội để gắn phát triển sản phẩm đặc trưng với mục tiêu nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực dân cư.

Với 14 làng, tổ dân phố, trong đó có 7 làng đồng bào dân tộc thiểu số, phường An Phú sở hữu những lợi thế riêng về tài nguyên bản địa, tri thức dân gian và bản sắc văn hóa của cộng đồng Jrai, Bahnar. Đây không chỉ là nền tảng tạo nên diện mạo văn hóa đặc sắc mà còn mở ra dư địa phát triển kinh tế, nhất là thông qua chế biến nông sản, dược liệu và các sản phẩm mang dấu ấn địa phương.

Tuy nhiên, để biến lợi thế thành giá trị kinh tế, bài toán đặt ra không chỉ là tạo ra sản phẩm mà còn phải tổ chức sản xuất, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định. Khi những sản vật vốn quen thuộc trong đời sống được đầu tư chế biến, chuẩn hóa quy trình và hoàn thiện bao bì, nhãn mác, giá trị của nguyên liệu địa phương có thể được nâng lên, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân.

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) vì thế trở thành một hướng đi đáng chú ý trong phát triển kinh tế nông thôn. Thay vì chỉ bán nông sản thô, các chủ thể được khuyến khích phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, gắn vùng nguyên liệu với chế biến, tiêu thụ và quảng bá thương hiệu. Cách làm này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào quá trình sản xuất, từ đó hưởng lợi từ chính nguồn tài nguyên trên quê hương mình.

Câu chuyện của anh Nguyễn Vũ Phú Trường với thương hiệu trà thảo mộc Trường Phú là một minh chứng cho hướng đi ấy. Nhận thấy nguồn cây dược liệu, thảo mộc tại địa phương khá phong phú nhưng phần lớn chưa được khai thác theo hướng nâng cao giá trị, năm 2023, anh Trường bắt đầu nghiên cứu sản xuất trà từ những nguyên liệu quen thuộc như tía tô, đinh lăng, lạc tiên, búp ổi. Từ quá trình tự tìm tòi, học hỏi và thử nghiệm, những sản phẩm trà thảo mộc đầu tiên dần hoàn thiện, từng bước được người tiêu dùng đón nhận. Cuối năm 2023, sản phẩm trà tía tô của cơ sở được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh. 

Đáng chú ý, mô hình sản xuất của anh Trường không chỉ tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng mà còn mở ra cơ hội sinh kế cho người dân địa phương, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua việc liên kết với các hộ dân trồng tía tô, thu mua các loại cây thảo mộc sẵn có trong vườn, cơ sở từng bước hình thành nguồn nguyên liệu tại chỗ, tạo đầu ra cho nông sản và giúp người dân có thêm nguồn thu nhập. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán nông sản thô, người dân có thể chủ động tham gia vùng nguyên liệu, tận dụng diện tích đất sẵn có để phát triển sản xuất, cải thiện kinh tế gia đình.

Từ câu chuyện của Trường Phú có thể thấy, phát triển sản phẩm OCOP không chỉ dừng lại ở việc xây dựng thương hiệu cho một sản phẩm đặc trưng, mà còn tạo cơ hội kết nối người sản xuất với cơ sở chế biến và thị trường tiêu thụ. Khi chuỗi liên kết được duy trì ổn định, lợi ích kinh tế có thể lan tỏa đến các hộ cung ứng nguyên liệu, góp phần khai thác hiệu quả nguồn lực tại chỗ và tạo động lực phát triển kinh tế ở các làng đồng bào dân tộc thiểu số.

Gắn OCOP với sinh kế, tạo động lực phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Với An Phú, phát triển OCOP không chỉ hướng đến gia tăng số lượng sản phẩm đạt chuẩn mà còn đặt trong mục tiêu rộng hơn: phát huy nội lực cộng đồng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và nâng cao đời sống người dân, nhất là tại các làng đồng bào dân tộc thiểu số.

Thực tế, hiệu quả của một sản phẩm OCOP không chỉ được đo bằng doanh thu của cơ sở sản xuất hay số sao được công nhận. Giá trị còn nằm ở khả năng tạo đầu ra cho nguyên liệu tại chỗ, mở rộng vùng sản xuất, thu hút lao động tham gia và duy trì nguồn thu ổn định cho các hộ dân. Khi một cơ sở chế biến phát triển, nhu cầu về nguyên liệu, sơ chế, đóng gói, vận chuyển và phân phối cũng có thể hình thành, tạo thêm những công việc phù hợp với điều kiện của người dân địa phương.

Đối với đồng bào Jrai, Bahnar, việc tham gia các mô hình sản xuất gắn với sản phẩm OCOP có thể mở ra hướng sinh kế dựa trên lợi thế sẵn có, từ trồng trọt, thu hái nguyên liệu đến chế biến và cung ứng sản phẩm. Quan trọng hơn, quá trình liên kết sản xuất giúp người dân từng bước tiếp cận yêu cầu về chất lượng, quy trình kỹ thuật và tiêu chuẩn thị trường, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phương thức sản xuất nhỏ lẻ, tiêu thụ nguyên liệu thô.

Để hướng đi này phát huy hiệu quả, cần có sự đồng hành của chính quyền trong tuyên truyền, đào tạo nghề, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối tiêu thụ. Việc hình thành các chuỗi liên kết phù hợp với điều kiện địa phương cũng là cơ sở để các hộ dân, tổ hợp tác, hợp tác xã và cơ sở sản xuất cùng tham gia, chia sẻ lợi ích trong quá trình phát triển sản phẩm.

Theo kế hoạch triển khai Chương trình OCOP năm 2026, UBND phường An Phú xác định mục tiêu phấn đấu có thêm 2 sản phẩm đạt OCOP từ 3-4 sao; đồng thời duy trì, củng cố và nâng cấp những sản phẩm đã được công nhận trong các năm trước. Địa phương cũng chú trọng nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và các chủ thể tham gia sản xuất, chế biến, kinh doanh sản phẩm OCOP; khuyến khích đào tạo nghề cho lao động làm việc tại các cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất theo hướng chuyên nghiệp.

Cùng với chuẩn hóa sản phẩm, phường định hướng phát triển các vùng nguyên liệu nông sản, dược liệu đặc trưng, tăng cường liên kết giữa cơ sở sản xuất với người cung ứng nguyên liệu, chú trọng an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đây là những điều kiện quan trọng để sản phẩm giữ được chất lượng ổn định, đáp ứng nhu cầu thị trường và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những nhiệm vụ được địa phương đặt ra là bố trí điểm trưng bày, giới thiệu và bán sản phẩm OCOP trên địa bàn. Điểm giới thiệu sản phẩm không chỉ tạo thêm kênh quảng bá mà còn giúp người dân và du khách dễ dàng tiếp cận những sản phẩm đặc trưng, qua đó hỗ trợ các chủ thể mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bên cạnh các hình thức xúc tiến thương mại truyền thống như hội chợ, triển lãm, trưng bày tại hội nghị, An Phú cũng định hướng thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm thông qua thương mại điện tử, các kênh bán hàng trực tuyến và livestream. Việc kết hợp giữa thị trường trực tiếp và nền tảng số sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng, nhất là đối với những cơ sở sản xuất quy mô nhỏ chưa có điều kiện xây dựng hệ thống phân phối riêng.

Trong quá trình triển khai, công tác hướng dẫn, kiểm tra và giám sát chất lượng sau công nhận cũng được chú trọng, nhằm bảo đảm sản phẩm duy trì các tiêu chí đã đạt, tránh tình trạng chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng. Cùng với đó, việc xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với nguồn gốc nguyên liệu, văn hóa và con người địa phương sẽ góp phần tạo bản sắc riêng, nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu.

Từ những vườn cây đến sản phẩm OCOP được đóng gói, dán nhãn và đưa ra thị trường, câu chuyện của của các chủ thể OCOP ở phường An Phú cho thấy giá trị bản địa chỉ thực sự được đánh thức khi có sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu, tư duy sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường. Khi những mô hình như vậy được chính quyền địa phương khuyến khích, hỗ trợ và nhân rộng phù hợp, OCOP sẽ không chỉ là câu chuyện của những sản phẩm đạt sao mà còn là hành trình tạo sinh kế, kết nối cộng đồng và phát triển kinh tế từ chính lợi thế của địa phương.

Theo thống kê của UBND phường An Phú, hiện địa phương có 4 sản phẩm OCOP đạt 3 sao. Trong đó, Công ty TNHH MTV SX-TM&DV Vĩnh Bình Tây Nguyên có 3 sản phẩm gồm Lagomé Robusta + Arabica mật ong cà phê hạt rang, Lagomé cà phê bột cao cấp vị ngọt nồng nàn Robusta + Arabica mật ong và Lagomé Robusta mật ong cà phê bột nguyên chất. Hộ kinh doanh Nguyễn Vũ Phú Trường có sản phẩm trà tía tô Trường Phú. Với định hướng lấy chất lượng sản phẩm, liên kết sản xuất và hiệu quả sinh kế làm trọng tâm, An Phú đang từng bước tạo nền tảng để các sản vật địa phương vươn xa hơn.