An toàn thực phẩm trong sản xuất đồ uống: Kiểm soát chặt từ nhà máy đến thị trường

Sản phẩm không rõ nguồn gốc và nguy cơ mất an toàn thực phẩm

Sáng 4/11/2026, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm “An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - niềm tin người tiêu dùng”.

Tại phiên thảo luận với chủ đề “Từ nhà máy đến bàn ăn - Làm thế nào để đảm bảo an toàn thực phẩm”, ông Nguyễn Đức Lê - Quyền Trưởng phòng Quản lý thị trường, Cục Quản lý phát triển Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, 10 tháng năm 2026, đối với mặt hàng rượu, đồ uống có cồn và nước giải khát, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý gần 400 vụ việc, với tổng số tiền xử phạt khoảng 5 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 3/4 số vụ liên quan đến hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ, chủ yếu là rượu thủ công, rượu không xác định được nơi sản xuất. Đáng chú ý, có khoảng 150 vụ liên quan đến rượu nhập lậu.

Theo ông Nguyễn Đức Lê, những con số này cho thấy tình trạng vi phạm trong lĩnh vực đồ uống vẫn diễn biến phức tạp, song chưa phản ánh đầy đủ quy mô thực tế. Qua công tác kiểm tra, xử lý hàng năm, số vụ vi phạm chưa có dấu hiệu giảm và vẫn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng. Đáng lo ngại, một số tổ chức, cá nhân vì lợi ích bất hợp pháp đã đưa ra thị trường hàng hóa kém chất lượng, tiếp tay cho việc tiêu thụ hàng không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu và chất lượng.

Nhấn mạnh về an toàn thực phẩm trong lĩnh vực đồ uống, ông Nguyễn Thành Đạt, Trưởng phòng Giám sát ngộ độc thực phẩm và Thông tin truyền thông, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho rằng, cần nhận diện riêng những nguy cơ đối với từng nhóm sản phẩm. Trong đó, rượu, bia và nước giải khát có đặc điểm khác nhau, không thể gộp chung thành một nhóm để đánh giá nguy cơ mất an toàn thực phẩm. “Các nguy cơ có thể xuất phát từ ô nhiễm hóa học, tạp chất độc hại không được kiểm soát trong nguồn nguyên liệu; nhiễm vi sinh vật trong quá trình sản xuất và nguy cơ thôi nhiễm từ bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm”, ông Đạt nói.

Đặc biệt, theo ông Nguyễn Thành Đạt, qua tìm hiểu các vụ ngộ độc rượu, cơ quan chuyên môn cũng muốn cảnh báo thêm nguy cơ từ rượu ngâm động vật, thực vật. Trong đó, người Việt Nam có thói quen ngâm rượu với nhiều loại nguyên liệu nhưng không phải ai cũng hiểu rõ thành phần và tác hại. Những năm gần đây, đã xảy ra không ít vụ ngộ độc do sử dụng rượu ngâm, chủ yếu liên quan đến các loại thực vật không rõ thành phần, không xác định được có độc hại hay không. Vừa qua, Cục An toàn thực phẩm nhận được báo cáo về một trường hợp ngộ độc do sử dụng rượu ngâm ấu tẩu. Đây là loại rượu dùng để xoa bóp nhưng lại được mang ra uống. Vụ việc này cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm không chỉ xuất phát từ quá trình sản xuất mà còn liên quan trực tiếp đến cách sử dụng sản phẩm của người tiêu dùng.

Một vấn đề khác được đại diện Cục An toàn thực phẩm lưu ý là tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, đặc biệt tại các cơ sở nấu rượu thủ công. Nhiều sản phẩm không có nhãn mác, tem nhãn, không xác định được người sản xuất và không thể truy xuất nguồn gốc. Khi xảy ra ngộ độc, cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc xác định nguồn gốc sản phẩm cũng như trách nhiệm của các bên liên quan. Đây là vấn đề cần được tăng cường quản lý trong thời gian tới. Theo đó, công tác quản lý không thể chỉ tập trung vào các nhà máy sản xuất công nghiệp quy mô lớn mà cần quan tâm cả những cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, thủ công, nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Đẩy mạnh kiểm soát chặt chất lượng

Từ thực tiễn các nguy cơ, tác hại từ sản phẩm, hàng hóa không rõ nguồn gốc, đặc biệt trong lĩnh vực đồ uống, bên cạnh kiểm soát nguyên liệu đầu vào trong sản xuất, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho rằng, việc kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi cung ứng đối với doanh nghiệp là hết sức quan trọng. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình giám sát, quản trị chất lượng sản phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng. Thực tế, có nhiều trường hợp doanh nghiệp nỗ lực tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp khác nhưng trong quá trình quản trị, việc kiểm soát chất lượng sản phẩm chưa tốt, dẫn đến chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, kiểm soát chất lượng không thể chỉ dừng lại ở khâu sản xuất mà cần được thực hiện xuyên suốt từ nguyên liệu, chế biến đến phân phối sản phẩm.

Đặc biệt, ông Phạm Văn Quân nhấn mạnh vai trò của cán bộ phụ trách kiểm soát chất lượng trong doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp cần trao quyền thực chất cho đội ngũ này để thực hiện nhiệm vụ giám sát chất lượng sản phẩm. Đối với những lô hàng chưa đạt yêu cầu, cán bộ kiểm soát chất lượng phải có quyền tạm dừng xuất hàng hoặc yêu cầu thu hồi sản phẩm. Ngay cả khi đã đến thời điểm giao hàng, nếu sản phẩm không bảo đảm chất lượng, cán bộ phụ trách vẫn phải có quyền can thiệp, quyết định việc có xuất hàng hay không. Đây là điều kiện cần thiết để hoạt động kiểm soát chất lượng được thực hiện thực chất, không bị chi phối bởi áp lực tiến độ giao hàng.

Bên cạnh kiểm soát chất lượng tại cơ sở sản xuất, việc nâng cao hiệu quả phòng ngừa, xử lý sự cố an toàn thực phẩm đối với bia, rượu và nước giải khát cũng được nhấn mạnh đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn về an toàn thực phẩm, lực lượng quản lý thị trường, chính quyền địa phương và doanh nghiệp.

Chia sẻ thêm, ông Nguyễn Thành Đạt cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Bộ Y tế đã đưa ra một chính sách quan trọng là quản lý trên hệ thống cơ sở dữ liệu. Hiện nay, các cơ sở dữ liệu còn rời rạc, chưa có sự kết nối với nhau. Vì vậy, các chương trình xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu toàn quốc đang được triển khai nhằm kết nối, chia sẻ thông tin, phục vụ công tác phòng ngừa, cảnh báo nguy cơ và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Mặt khác, đề cập đến cơ chế phối hợp giữa Bộ Y tế với các bộ, ngành và địa phương trong kiểm soát an toàn thực phẩm, hiện nay đã có cơ chế phối hợp từ Trung ương đến địa phương. "Trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi trình Quốc hội, chúng tôi đã xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành theo hướng thống nhất, liên thông, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý nguy cơ ngộ độc thực phẩm", ông Nguyễn Thành Đạt cho biết.

Ở góc độ quản lý thị trường, ông Nguyễn Đức Lê cho rằng, hiện nay, kinh doanh trên thương mại điện tử đang đặt ra những khó khăn mới đối với công tác kiểm tra, kiểm soát chất lượng hàng hóa. Như, trong đó, khi các sản phẩm chính hãng chưa được quảng bá, giới thiệu đầy đủ trên các nền tảng thương mại điện tử thì sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, xuất xứ lại xuất hiện khá nhiều. Điều này tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh, đồng thời làm phát sinh các hành vi kinh doanh vi phạm nhằm thu lợi bất chính.

Khó khăn tiếp theo là việc truy xuất hoạt động kinh doanh và vận chuyển hàng hóa. Với hình thức kinh doanh truyền thống, cơ quan chức năng có thể xác định hàng hóa và các đơn vị chịu trách nhiệm liên quan. Tuy nhiên, trên môi trường số, hoạt động vận chuyển thường thông qua nhiều đơn vị chuyển phát khác nhau. Điều này gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong quá trình lần theo dấu vết giao dịch, xác định tổ chức, cá nhân vi phạm. Ngoài ra, các cơ sở sản xuất hàng vi phạm thường được đặt tại khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi cơ quan chức năng còn hạn chế về nguồn lực và chưa thể kiểm tra toàn diện. Các đối tượng sau đó lợi dụng nền tảng thương mại điện tử để đưa sản phẩm vi phạm ra tiêu thụ trên thị trường.

Để khắc phục những hạn chế trên, theo ông Nguyễn Đức Lê, cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ về rượu, bia, đồ uống và các sản phẩm thực phẩm khác. Việc xây dựng nền tảng dữ liệu về sản phẩm công nghiệp sẽ góp phần phân biệt rõ những sản phẩm chính hãng, thuộc diện được Nhà nước quản lý, kiểm soát. Trên cơ sở đó, người tiêu dùng có thể xác minh thông tin sản phẩm, cũng như nhận biết và lựa chọn những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được cơ quan chức năng xác nhận. Đồng thời, lực lượng quản lý thị trường cũng thuận lợi hơn trong việc phát hiện các sản phẩm có dấu hiệu gian lận, không minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ để tập trung kiểm tra, xử lý.

Ông Nguyễn Văn Chương - Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Bia Rượu Nước giải khát Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Đồ uống cũng chỉ ra, các vụ việc ngộ độc thực phẩm thực tế không xuất phát từ nhà máy chính thống mà chủ yếu liên quan đến rượu trôi nổi, rượu pha chế từ cồn công nghiệp methanol, rượu không rõ nguồn gốc hoặc bia cỏ giá rẻ. Mặt khác, các loại nước giải khát vỉa hè chứa lượng đường không kiểm soát cũng tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt là giới trẻ. Vì vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân biết cách nhận diện và lựa chọn sản phẩm an toàn. "Đặc biệt, người tiêu dùng đóng vai trò quyết định đối với sức khỏe của chính mình. Do đó, mỗi người cần nâng cao hiểu biết, kiểm tra kỹ tem nhãn, ưu tiên mua hàng, sản phẩm tại các kênh phân phối uy tín, kiên quyết không sử dụng sản phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc", ông Chương nhấn mạnh.

An toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, đồng thời tác động đến uy tín doanh nghiệp, môi trường cạnh tranh và sự phát triển lành mạnh của thị trường. Đối với sản phẩm bia, rượu và nước giải khát, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng bởi nhóm sản phẩm này có thị trường tiêu thụ rộng, quy mô sản xuất lớn và liên quan đến nhiều công đoạn trong chuỗi cung ứng.