ASEAN hướng tới bảo đảm an ninh dầu khí khu vực

Thúc đẩy liên kết dầu khí nội khối

Trước bối cảnh thế giới liên tiếp đối mặt với các cú sốc địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng, vấn đề an ninh dầu khí đang trở thành ưu tiên chiến lược không chỉ của từng quốc gia mà còn của cả các liên kết khu vực. Đối với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) là khu vực có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, nhu cầu năng lượng tăng mạnh và mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu thì yêu cầu tăng cường hợp tác nội khối về dầu khí đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thực tế cho thấy, những biến động tại Trung Đông, chiến sự Nga - Ukraine hay các rủi ro trên các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz… đã tác động trực tiếp đến giá dầu, chi phí vận tải và nguồn cung LNG toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ASEAN không thể tiếp tục tiếp cận an ninh năng lượng theo hướng riêng lẻ mà cần xây dựng một cấu trúc hợp tác khu vực có tính liên kết cao hơn, trong đó các cơ chế như Hiệp định an ninh dầu khí ASEAN (APSA).

Trước xu hướng nhu cầu năng lượng của khu vực được dự báo sẽ gia tăng mạnh, có thể tăng gấp 2,6 lần vào năm 2045, Theo Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn, ASEAN cần tăng cường hợp tác thông qua các cơ chế như APSA, thúc đẩy kết nối hạ tầng, đặc biệt là hệ thống đường ống khí nội khối và đa dạng hóa nguồn cung.

Theo Tổng Thư ký ASEAN, một số quốc gia thành viên cũng đang xem xét việc sử dụng năng lượng hạt nhân, qua đó cho thấy nhu cầu mở rộng hợp tác nhằm tránh phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Đồng thời, các nước cần đẩy nhanh việc phê chuẩn Hiệp định khung ASEAN về an ninh dầu mỏ để đáp ứng với tình hình thực tiễn.

Tại họp báo sau Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ 32 (AEM-32) ở thành phố Taguig của Philippines vào tháng 3, các bộ trưởng kinh tế đã nhất trí đẩy nhanh việc hoàn thành Thỏa thuận an ninh dầu khí ASEAN.

Việc đẩy nhanh thỏa thuận diễn ra trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông leo thang khiến nguồn cung dầu mỏ gián đoạn, giá cả vọt tăng. Trong đó, ASEAN là khu vực rất dễ bị tổn thương vì phần lớn dầu thô và một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của khối được nhập khẩu từ khu vực Trung Đông. Điều này có thể ảnh hưởng đến thương mại, sản xuất và vận chuyển, tiềm ẩn rủi ro đối với sự ổn định kinh tế trên khắp các thành viên ASEAN.

Dư địa hợp tác rộng mở

Để làm rõ tiềm năng hợp tác dầu khí trong ASEAN, có thể nhìn vào hàng loạt thông số cho thấy khu vực này vừa là trung tâm tiêu thụ năng lượng tăng trưởng nhanh, vừa sở hữu nguồn tài nguyên và vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng của thế giới.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy kết nối hạ tầng năng lượng nội khối là yêu cầu mang tính chiến lược lâu dài. ASEAN hiện vẫn tồn tại tình trạng phân mảnh hạ tầng, khi hệ thống đường ống khí, kho LNG, cảng tiếp nhận và mạng lưới truyền tải giữa các quốc gia chưa được kết nối đồng bộ. Điều này làm giảm khả năng chia sẻ nguồn cung, tối ưu hóa chi phí và hỗ trợ lẫn nhau trong các tình huống khẩn cấp.

Trong tương lai, việc hình thành mạng lưới đường ống khí nội khối ASEAN có thể trở thành mạch máu năng lượng của khu vực. Khi có sự liên thông hạ tầng, ASEAN sẽ tăng khả năng điều phối nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một số tuyến vận tải biển chiến lược và nâng cao tính linh hoạt trước biến động thị trường quốc tế.

Trong tiến trình đó, Việt Nam đang nổi lên như một trong những quốc gia có vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc an ninh năng lượng ASEAN. Với vị trí địa chiến lược nằm trên tuyến hàng hải năng lượng quan trọng của khu vực, cùng hệ thống hạ tầng dầu khí đang được mở rộng mạnh mẽ, Việt Nam có điều kiện để trở thành trung tâm kết nối năng lượng mới tại Đông Nam Á.

Những năm gần đây, Việt Nam đã đẩy mạnh phát triển hạ tầng LNG với hàng loạt dự án kho cảng, trung tâm điện khí và chuỗi cung ứng khí thiên nhiên hóa lỏng như kho LNG Thị Vải, LNG Sơn Mỹ... Điều này không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn mở ra khả năng tham gia sâu hơn vào mạng lưới năng lượng khu vực. Trong tương lai, Việt Nam hoàn toàn có thể đóng vai trò là điểm trung chuyển, tiếp nhận và phân phối LNG cho một phần thị trường ASEAN nếu được kết nối hiệu quả với hạ tầng khu vực.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng là một trong những quốc gia tích cực thúc đẩy hợp tác năng lượng trong ASEAN thông qua các cơ chế đa phương. Quan điểm nhất quán của Việt Nam là bảo đảm an ninh năng lượng phải đi đôi với hợp tác khu vực, đa dạng hóa nguồn cung và tăng khả năng tự chủ chiến lược. Đây là hướng tiếp cận phù hợp trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng biến động khó lường.

Không chỉ dừng ở dầu khí truyền thống, Việt Nam còn có vai trò quan trọng trong thúc đẩy chuyển đổi năng lượng của ASEAN. Việc phát triển mạnh điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, hydrogen xanh và các mô hình năng lượng mới sẽ giúp Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược năng lượng bền vững của khu vực. Điều đó cũng tạo nền tảng để ASEAN giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu trong dài hạn.

Có thể thấy, tiềm năng hợp tác dầu khí trong ASEAN là rất rộng mở, đặc biệt trong bối cảnh khu vực đang đứng trước đồng thời hai yêu cầu lớn là vừa bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng kinh tế, vừa từng bước chuyển đổi sang mô hình năng lượng bền vững hơn. Một trong những tiềm năng đáng chú ý nhất là hợp tác khai thác và phát triển các mỏ dầu khí ngoài khơi. Nhiều khu vực biển của ASEAN vẫn còn dư địa thăm dò lớn, đặc biệt là các vùng nước sâu, xa bờ có trữ lượng khí tự nhiên đáng kể.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội rất quan trọng. Việt Nam đã tích lũy được kinh nghiệm đáng kể trong hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí ngoài khơi, phát triển chuỗi khí - điện - đạm và vận hành các công trình dầu khí biển quy mô lớn. Trong tương lai, Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng hợp tác kỹ thuật, dịch vụ dầu khí và đầu tư với các quốc gia ASEAN, đặc biệt trong lĩnh vực khai thác khí ngoài khơi và LNG.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều biến động, việc tăng cường hợp tác dầu khí và kết nối hạ tầng đang trở thành xu hướng quan trọng của ASEAN nhằm nâng cao khả năng bảo đảm an ninh năng lượng khu vực. Với vị trí thuận lợi cùng quá trình phát triển mạnh hạ tầng LNG và năng lượng mới, Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò tích cực trong thúc đẩy liên kết năng lượng và mở rộng hợp tác nội khối ASEAN thời gian tới.