Bánh tráng Thuận Hưng: Di sản hơn 200 năm gìn giữ hồn quê Tây Đô

Giữ lửa nghề truyền thống từ hạt gạo quê nhà

Mỗi làng nghề là một phần ký ức văn hóa của vùng đất nơi nó được sinh ra. Với TP. Cần Thơ, bên cạnh những vườn cây trĩu quả hay chợ nổi tấp nập, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng là một dấu ấn đặc biệt, lưu giữ nét đẹp truyền thống qua hơn 2 thế kỷ hình thành và phát triển.

Nằm tại phường Thuận Hưng, cách trung tâm TP. Cần Thơ khoảng 40km, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng từ lâu đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Không chỉ được thưởng thức những chiếc bánh thơm ngon mang đậm hương vị quê nhà, du khách còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm bánh truyền thống, cảm nhận sự khéo léo và tâm huyết của người thợ.

Làng nghề nằm cạnh dòng sông hiền hòa, gắn bó với con nước và hạt gạo của vùng đất Tây Đô. Trải qua hơn 200 năm, nơi đây vẫn ngày ngày đỏ lửa với hàng trăm lò bánh hoạt động liên tục. Từ những ngày đầu chỉ có vài hộ gia đình sản xuất nhỏ lẻ, nghề làm bánh tráng dần phát triển, trở thành sinh kế của nhiều thế hệ người dân địa phương.

Khi nhu cầu thị trường ngày càng tăng, nhiều hộ dân trong vùng cũng tham gia làm nghề. Từ sự truyền dạy trong gia đình, từ cha mẹ sang con cháu, nghề làm bánh dần lan rộng khắp xóm làng, hình ảnh những vỉ bánh trắng phau trải dài dưới nắng vàng đã trở thành nét đặc trưng quen thuộc của vùng quê Thuận Hưng.

Hiện nay, phần lớn các hộ vẫn duy trì phương thức sản xuất thủ công truyền thống, bên cạnh một số cơ sở đầu tư máy móc nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng lớn. Dù cách thức sản xuất có thay đổi, bí quyết làm nên hương vị riêng của bánh tráng Thuận Hưng vẫn được gìn giữ nguyên vẹn.

Xây dựng thương hiệu từ chất lượng và giá trị văn hóa

Bánh tráng Thuận Hưng nổi tiếng bởi độ dẻo dai, hương thơm đặc trưng của gạo mới cùng vị béo nhẹ của dừa và mè, những chiếc bánh được tráng mỏng trên mặt vải căng, hấp bằng hơi nước, chỉ sau khoảng 15 giây, chiếc bánh đã chín đều, trắng mịn và đẹp mắt.

Người dân nơi đây sản xuất bốn dòng sản phẩm chính gồm bánh mặn, bánh lạt, bánh nem và bánh dừa. Mỗi loại mang hương vị và công dụng riêng, phục vụ đa dạng nhu cầu của người tiêu dùng, từ bánh cuốn tôm thịt, bánh nướng ăn kèm đặc sản miền Tây đến các loại bánh dùng trong chế biến thực phẩm xuất khẩu.

Để tạo nên chất lượng đặc trưng ấy là cả một quá trình lao động công phu. Bà Hà Thị Sáu, người đã có hơn 30 năm gắn bó với nghề, vẫn duy trì nhịp làm việc đều đặn mỗi ngày. Gia đình ba thế hệ của bà đều tham gia các công đoạn sản xuất, từ pha bột, tráng bánh đến phơi và đóng gói sản phẩm.

Mỗi ngày, bà thức dậy từ 3 giờ sáng và làm việc đến khoảng 10 giờ đêm. Một chiếc bánh hoàn chỉnh phải trải qua hơn 10 công đoạn khác nhau. Những ngày nắng ráo còn thuận lợi, nhưng khi mưa gió kéo dài, công việc càng thêm vất vả. Tuy nhiên, với bà, nghề làm bánh không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là trách nhiệm gìn giữ nghề truyền thống của quê hương.

Chính vì vậy, trong nhiều năm qua, bà luôn tích cực tham gia các kỳ Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ, trực tiếp mang bếp lò đến trình diễn để giới thiệu nghề truyền thống đến đông đảo du khách.

Cũng gắn bó lâu năm với nghề, chị Văn Thị Thơ, chủ cơ sở bánh tráng Út Thơ cho biết, bí quyết làm nên thương hiệu bánh tráng Thuận Hưng nằm ở khâu lựa chọn nguyên liệu và pha bột.

Theo chị Thơ, nguyên liệu sử dụng hoàn toàn là bột gạo. Gạo được thu hoạch tại vùng Thốt Nốt và phải bảo quản từ 4 đến 6 tháng trước khi chế biến, nếu gạo quá mới, bánh dễ rã và không giòn đều khi nướng; ngược lại, nếu gạo quá cũ, bánh sẽ mất đi vị ngọt tự nhiên.

Sau khi tuyển chọn kỹ lưỡng, gạo được ngâm, xay thành bột rồi lọc bỏ nước chua. Người thợ tiếp tục pha bột theo tỷ lệ riêng và thêm một lượng muối hột vừa đủ để tăng độ đậm đà cũng như kéo dài thời gian bảo quản. Khâu tráng bánh đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm bởi lửa phải luôn giữ ở mức liu riu, thao tác nhanh và đều tay để bánh đạt độ mỏng, tròn và không bị rách.

Không chỉ là nơi sản xuất, làng nghề ngày nay còn trở thành điểm du lịch trải nghiệm hấp dẫn. Du khách có thể trực tiếp tham gia các công đoạn làm bánh, từ tráng bánh đến phơi bánh, qua đó hiểu hơn về sự kiên trì, tỉ mỉ và tình yêu nghề của người dân địa phương.

Chị Đào Thị Bảo Ngọc, du khách đến từ TP. Hà Nội cho biết: “Nghe danh làng bánh tráng Thuận Hưng từ thời còn là sinh viên, nhưng mãi đến hôm nay mới mục sở thị làng nghề. Tôi cũng đã trải nghiệm tráng thử bánh nhưng thật khó để bánh tròn, đều”.

Trao đổi với Báo Công Thương, bà Trần Thị Thanh Tâm, chuyên viên Văn hoá – xã hội, phường Thuận Hưng (TP. Cần Thơ), cho biết làng nghề bánh tráng Thuận Hưng hiện có 58 hộ sản xuất, tạo việc làm ổn định cho hơn 350 lao động với thu nhập bình quân từ 300.000 - 400.000 đồng/người/ngày. Địa phương đang quan tâm hỗ trợ các cơ sở tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội để đầu tư trang thiết bị, nguyên liệu và mở rộng sản xuất.

Đồng thời, khuyến khích các nghệ nhân phát triển sản phẩm mới như bánh tráng mè, bánh tráng thanh long, trà xanh, bánh ngọt nhằm đáp ứng xu hướng thị trường. Các cơ sở được định hướng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, tham gia OCOP, hoàn thiện bao bì, đẩy mạnh thương mại điện tử, hướng tới xuất khẩu và kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề.

Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng đang có thêm động lực để bảo tồn giá trị truyền thống, nâng tầm thương hiệu và đưa đặc sản quê hương vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế.