Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu đưa tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 đạt từ 10%/năm trở lên. Để hiện thực hóa khát vọng phát triển bứt phá đó, bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định được xác định là hạ tầng nền tảng tối quan trọng. Ngành điện phải "đi trước một bước" để không chỉ đáp ứng nhu cầu sản xuất, sinh hoạt mà còn tạo dư địa tái cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững.
Không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng, bảo đảm đủ điện còn gắn chặt với quá trình tái cơ cấu ngành Công Thương theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Trong tiến trình đó, năng lượng vừa là hạ tầng thiết yếu, vừa là lĩnh vực then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành, tạo dư địa cho công nghiệp chế biến, chế tạo, thương mại và dịch vụ phát triển mạnh hơn trong giai đoạn tới.
Từ thực tiễn đó, sáng ngày 27/8, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm với chủ đề "Bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng hai con số". Tọa đàm tập trung phân tích những áp lực đối với hệ thống điện trước yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số; tiến độ phát triển nguồn và lưới điện, cũng như những thách thức trong vận hành hệ thống khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng. Trên cơ sở đó, các đại biểu cùng trao đổi về giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, đầu tư và vận hành, nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Tọa đàm "Bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng hai con số" diễn ra sáng ngày 27/8.
Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, nhu cầu tiêu thụ điện năng dự báo tiếp tục tăng trưởng ở mức 10,5% đến 12,9%/năm. Hệ số đàn hồi giữa tăng trưởng điện và tăng trưởng GDP dù đã cải thiện nhờ các giải pháp tiết kiệm năng lượng, song vẫn duy trì ở mức 1,1 đến 1,2 lần. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi phần trăm tăng trưởng GDP đòi hỏi quy mô cung ứng điện phải gia tăng tương ứng.
Thực tế vận hành năm 2026 cho thấy, công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đã đạt mốc kỷ lục 58.500 MW trong đợt nắng nóng cao điểm cuối tháng 6. Riêng khu vực miền Bắc đạt 30.200 MW với tốc độ tăng trưởng phụ tải đỉnh trên 14,4%. Theo tính toán của Công ty Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO), với đà tăng trưởng hiện nay, công suất đỉnh toàn quốc đến năm 2030 có thể tiệm cận mốc 100.000 MW đến 110.000 MW, gấp đôi quy mô hiện tại.
Đánh giá về các khu vực chịu áp lực lớn nhất, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết: "Miền Bắc là khu vực chịu áp lực cung ứng điện lớn nhất do nguồn phát nội tại triển khai chậm, các đường dây truyền tải 500kV liên miền đã tiệm cận giới hạn vận hành. Đặc biệt, phụ tải miền Bắc rất nhạy cảm với nhiệt độ, đỉnh tiêu thụ lại rơi vào khoảng 21 giờ đến 23 giờ đêm, thời điểm điện mặt trời không còn phát điện".
Ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng giám đốc NSMO
Bên cạnh áp lực tăng phụ tải, việc đưa các dự án nguồn điện lớn vào vận hành cũng gặp không ít trở ngại. Nhằm đáp ứng mục tiêu quy hoạch, tổng công suất lắp đặt toàn hệ thống đến năm 2030 cần đạt từ 180.000 MW đến 220.000 MW, đồng nghĩa với việc phải bổ sung gần 90.000 MW nguồn điện mới cùng hệ thống lưới truyền tải đồng bộ. Tuy nhiên, nhiều dự án nguồn điện khí LNG và nhiệt điện quy mô lớn đang chịu rủi ro chậm tiến độ do vướng mắc về cơ chế đầu tư, đàm phán hợp đồng mua bán điện và thu xếp vốn.
Mặt khác, sự bùng nổ của các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời cũng đặt ra bài toán phức tạp về tính linh hoạt và ổn định động của hệ thống. Do không có quán tính tự nhiên như các nguồn nhiệt điện hay thủy điện truyền thống, việc tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao làm giảm khả năng chịu sự cố của lưới điện, đòi hỏi công tác điều độ phải nâng cao năng lực dự báo và trang bị các hệ thống giám sát hiện đại.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn và chủ động kiểm soát rủi ro thiếu điện, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan đang khẩn trương cụ thể hóa các chỉ đạo của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ. Trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ điều chỉnh, cập nhật Quy hoạch điện VIII, ưu tiên đưa vào danh mục các dự án có tính khả thi cao, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và chủ đầu tư cho các dự án lưới điện truyền tải.
Thông tin về các giải pháp trọng tâm, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương nhấn mạnh: "Bộ Công Thương đang gấp rút rà soát, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện giữa các vùng miền, đẩy nhanh việc ban hành khung giá phát điện cho năng lượng tái tạo năm 2026. Đồng thời hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, thu hút mạnh mẽ các nguồn lực xã hội đầu tư vào ngành điện".
Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương.
Với vai trò nòng cốt trong việc bảo đảm an ninh năng lượng, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã xây dựng kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 với tổng vốn lên tới 830.000 tỷ đồng. Ông Trịnh Quang Ninh, Phó trưởng Ban Kế hoạch, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết: "EVN tập trung hoàn thành 15 dự án nguồn điện trọng điểm với tổng công suất hơn 6.000 MW như Nhiệt điện Quảng Trạch 1, LNG Quảng Trạch 2, các dự án thủy điện mở rộng (Trị An, Tuyên Quang, Se San 3, Se San 4) và Thủy điện tích năng Bác Ái. Đồng thời, EVN dự kiến triển khai 2.000 MW hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và đưa vào vận hành gần 300 dự án lưới điện truyền tải 220 - 500 kV".
Ông Trịnh Quang Ninh, Phó trưởng Ban Kế hoạch Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Để bảo đảm tiến độ các dự án, đại diện EVN đề xuất cần có cơ chế đặc thù rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư thông qua việc xử lý liên thông, song song các thủ tục về đất đai, quy hoạch và môi trường; đồng thời sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương trong công tác giải phóng mặt bằng là yếu tố then chốt.
Ở góc độ nghiên cứu, chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh nhận định: "Bên cạnh vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp nhà nước, việc tháo gỡ vướng mắc thể chế để tạo tính thống nhất trong thực thi tại các địa phương là giải pháp cấp bách nhất. Cần phát huy tối đa các nguồn điện phân tán, đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng và ứng dụng công nghệ lưu trữ điện nhằm giảm hệ số đàn hồi năng lượng".
Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh.
Bên cạnh phát triển nguồn và lưới điện, quản lý phía cầu (DSM) và tiết kiệm điện được xem là giải pháp ngắn hạn mang lại hiệu quả tức thì. Việc khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu kết hợp lưu trữ, điều chỉnh biểu giá điện giờ cao điểm tiệm cận với thực tế vận hành hệ thống và thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ sẽ góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026 - 2030, ngành điện cần bổ sung gần 90.000 MW nguồn điện mới và huy động khoảng 830.000 tỷ đồng vốn đầu tư. Việc tháo gỡ vướng mắc thể chế, đẩy nhanh tiến độ các dự án truyền tải trọng điểm và thực hiện hiệu quả các giải pháp tiết kiệm điện là điều kiện tiên quyết giữ vững an ninh năng lượng quốc gia.