Nhằm bảo đảm quyền được thông tin của người tiêu dùng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã quy định cụ thể quyền tiếp cận thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ, đồng thời đặt ra trách nhiệm cung cấp thông tin đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh. Việc thực hiện nghiêm các quy định này có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ người tiêu dùng, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nguyễn Ngọc Quyên, Trưởng bộ môn Luật cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, Trường Đại học Luật Hà Nội, phân tích vai trò của minh bạch thông tin hàng hóa, trách nhiệm của doanh nghiệp trong thực hiện quy định pháp luật, cũng như các cơ chế và giải pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi phát hiện thông tin sản phẩm sai lệch, gây nhầm lẫn.
TS. Nguyễn Ngọc Quyên, Trưởng bộ môn Luật cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, Trường Đại học Luật Hà Nội.
Minh bạch thông tin là trách nhiệm của doanh nghiệp
- Thưa Tiến sĩ, thông tin về nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng và thời hạn sử dụng là những căn cứ quan trọng để người tiêu dùng lựa chọn hàng hóa. Bà đánh giá như thế nào về vai trò của minh bạch thông tin trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh?
TS. Nguyễn Ngọc Quyên: Thông tin về nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng và thời hạn sử dụng là cơ sở quan trọng để người tiêu dùng đưa ra quyết định mua sắm có hiểu biết. Điều này càng có ý nghĩa khi trên thực tế, người tiêu dùng thường ở vị thế bất lợi hơn doanh nghiệp về khả năng tiếp cận và kiểm chứng thông tin sản phẩm.
Chính vì vậy, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã ghi nhận quyền được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ là một trong những quyền cơ bản của người tiêu dùng tại khoản 2 Điều 4. Quy định này không chỉ nhằm bảo vệ người mua mà còn góp phần thiết lập kỷ cương, tính minh bạch trên thị trường.
Ở góc độ cạnh tranh, minh bạch thông tin là nền tảng để các doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, dịch vụ và năng lực thực chất. Ngược lại, việc cung cấp thông tin sai lệch, thiếu chính xác hoặc gây nhầm lẫn không chỉ trực tiếp xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng, gây bất lợi cho những doanh nghiệp kinh doanh chân chính. Về lâu dài, tình trạng này làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng và ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của thị trường.
- Điều 21 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc cung cấp thông tin về hàng hóa, dịch vụ. Theo bà, doanh nghiệp cần thực hiện những yêu cầu gì để bảo đảm thông tin công bố phản ánh trung thực bản chất, chất lượng và công dụng sản phẩm?
TS. Nguyễn Ngọc Quyên: Theo tôi, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng bốn yêu cầu cơ bản.
Thứ nhất, thông tin công bố phải chính xác, trung thực và có căn cứ kiểm chứng. Những nội dung liên quan đến chất lượng, công dụng, nguồn gốc, xuất xứ cũng như các đặc tính của sản phẩm như “tự nhiên”, “hữu cơ”, “thân thiện với môi trường” cần được chứng minh bằng tài liệu, chứng cứ phù hợp, tránh tình trạng quảng bá vượt quá giá trị thực tế của hàng hóa.
Thứ hai, thông tin phải đầy đủ, rõ ràng và dễ tiếp cận. Nhãn hàng hóa cần thể hiện trung thực các nội dung theo quy định, giá bán phải được niêm yết công khai, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo nguy cơ mất an toàn cần được trình bày cụ thể. Đối với hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, doanh nghiệp có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin để người tiêu dùng nắm rõ trước khi xác lập giao dịch.
Thứ ba, thông tin cần bảo đảm tính nhất quán trên tất cả các kênh cung cấp, từ bao bì sản phẩm, website, sàn thương mại điện tử đến các nội dung quảng cáo, livestream và bài đăng của người có ảnh hưởng tham gia quảng bá sản phẩm.
Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động lưu trữ hồ sơ, tài liệu chứng minh cho những thông tin đã công bố. Đây không chỉ là yêu cầu cần thiết trong quá trình thực hiện trách nhiệm pháp lý mà còn là cơ sở để doanh nghiệp giải trình, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi phát sinh tranh chấp.
Nâng cao trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng
- Trong trường hợp doanh nghiệp cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc gây nhầm lẫn về nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng và công dụng hàng hóa, người tiêu dùng có thể sử dụng những cơ chế pháp lý nào để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?
TS. Nguyễn Ngọc Quyên: Khi phát hiện quyền lợi bị xâm phạm do doanh nghiệp cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn, trước hết, người tiêu dùng có thể trực tiếp yêu cầu doanh nghiệp giải quyết, thông qua thương lượng về việc đổi, trả hàng hóa, hoàn tiền hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định.
Trong trường hợp cần thiết, người tiêu dùng có thể đề nghị tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hỗ trợ. Nếu thương lượng không đạt kết quả, các bên có thể lựa chọn những phương thức giải quyết tranh chấp khác như hòa giải, trọng tài hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã bổ sung một số quy định nhằm tạo thuận lợi hơn cho người tiêu dùng trong quá trình thực hiện quyền của mình. Theo đó, người tiêu dùng khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp không phải nộp tiền tạm ứng án phí. Trường hợp hợp đồng theo mẫu có điều khoản trọng tài, người tiêu dùng vẫn có quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh các cơ chế giải quyết tranh chấp, việc cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn còn thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Do đó, người tiêu dùng có quyền phản ánh, kiến nghị đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xem xét, xử lý vi phạm. Đối với những hành vi xâm phạm quyền lợi của nhiều người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn có thể thực hiện quyền khởi kiện vì lợi ích công cộng theo quy định.
Để bảo đảm việc giải quyết khiếu nại, tranh chấp có căn cứ, người tiêu dùng cần chủ động lưu giữ hóa đơn, chứng từ mua hàng, hình ảnh quảng cáo, nội dung giới thiệu sản phẩm, tin nhắn trao đổi và các tài liệu liên quan. Đây là những chứng cứ quan trọng giúp xác định hành vi vi phạm và bảo vệ quyền lợi của mình.
Người tiêu dùng cần chủ động kiểm tra thông tin về nguồn gốc, xuất xứ, thành phần và chất lượng hàng hóa trước khi quyết định mua sắm. Ảnh: Cấn Dũng
- Để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người tiêu dùng và nâng cao trách nhiệm cung cấp thông tin của doanh nghiệp, theo bà, cần triển khai những giải pháp gì từ phía cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh?
TS. Nguyễn Ngọc Quyên: Để xây dựng môi trường tiêu dùng minh bạch, an toàn và bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, các nền tảng số, tổ chức xã hội và chính người tiêu dùng.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn thực thi, bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng với các quy định pháp luật có liên quan, đặc biệt là Luật Quảng cáo và Luật Thương mại điện tử. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, hậu kiểm đối với hoạt động kinh doanh và quảng cáo trên môi trường số; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm và công khai các hành vi vi phạm nhằm nâng cao tính răn đe.
Đối với doanh nghiệp và các nền tảng số, việc tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần được nhìn nhận là nền tảng xây dựng uy tín và năng lực cạnh tranh lâu dài, thay vì chỉ là nghĩa vụ mang tính đối phó. Doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát nội dung quảng cáo, thẩm định thông tin và người có ảnh hưởng trước khi hợp tác quảng bá sản phẩm; xây dựng cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại minh bạch, kịp thời. Đặc biệt, những tuyên bố về sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường hay phát triển bền vững phải có căn cứ xác thực, tránh tình trạng quảng bá sai lệch về lợi ích môi trường, hay còn gọi là “tẩy xanh”.
Về phía người tiêu dùng, cần chủ động tìm hiểu các quy định pháp luật, nhận thức đầy đủ về quyền và trách nhiệm của mình, đồng thời mạnh dạn phản ánh khi phát hiện hành vi vi phạm. Mỗi phản ánh có căn cứ không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn giúp cơ quan chức năng phát hiện những bất cập, kịp thời chấn chỉnh hoạt động kinh doanh trên thị trường.
Bên cạnh đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của các tổ chức xã hội và cơ quan báo chí trong giám sát, cảnh báo, phản biện và phổ biến kiến thức pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là những lực lượng quan trọng góp phần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường.
Xin cảm ơn những chia sẻ của bà!
Minh bạch thông tin hàng hóa là yếu tố quan trọng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng. Khi thông tin về nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng và công dụng sản phẩm được công bố đầy đủ, chính xác, người tiêu dùng có cơ sở lựa chọn hàng hóa phù hợp, hạn chế rủi ro trong giao dịch; doanh nghiệp có trách nhiệm hơn trong hoạt động kinh doanh và cạnh tranh trên thị trường. Bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin không chỉ góp phần bảo vệ người mua trong từng giao dịch mà còn tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, lành mạnh và bền vững.