Phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc
Được thành lập từ năm 2000, tiền thân là Trung tâm Bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân tộc, những ngày đầu hoạt động Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc chỉ có hơn 10 thành viên. Trong điều kiện cơ sở vật chất, nhân lực còn nhiều hạn chế, song bằng tâm huyết, sự gắn bó của đội ngũ các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, trí thức, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc đã từng bước vượt qua khó khăn, mở rộng quy mô hoạt động. Đến nay, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc đã phát triển với hàng chục đơn vị trực thuộc, cơ quan đại diện tại nhiều địa phương.
Lễ kỷ niệm 25 năm Ngày thành lập Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc và trao Giải thưởng Đào Tấn năm 2025. Ảnh: Hương Sen
Trong suốt 25 năm qua, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc đã triển khai nhiều công trình nghiên cứu khoa học có giá trị, góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức về di sản văn hóa dân tộc, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống.
Tiêu biểu trong số đó là 5 đề tài nghiên cứu gồm: "Nghệ thuật Múa rối nước"; "Tìm về cội nguồn Quan họ"; "Cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân Đào Tấn"; "100 năm Nghệ thuật Cải lương"; "Nghệ thuật Dân ca kịch Bài chòi". Các công trình nhận được sự đón nhận tích cực của dư luận chuyên môn cũng như công chúng yêu văn hóa.
Không chỉ dừng lại ở công tác nghiên cứu, trong 25 năm hoạt động, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc còn phối hợp chặt chẽ với nhiều địa phương, ban, ngành và đơn vị liên quan để tổ chức hàng trăm cuộc hội thảo khoa học với nội dung phong phú, đa dạng, gắn lý luận với thực tiễn.
Một dấu ấn nổi bật trong quá trình hoạt động của Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc là việc chủ động đề xuất và tổ chức đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào đời sống xã hội, không để di sản chỉ tồn tại trong không gian nghiên cứu hàn lâm. Trong đó, thông qua Dự án “Sân khấu học đường”, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc đã góp phần đưa nghệ thuật sân khấu truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Bên cạnh đó, Đề án “Đưa văn hóa giao thông vào cộng đồng qua các phương tiện thông tin đại chúng và các hình thức văn học nghệ thuật” do Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc triển khai trong thời gian dài đã tạo ra sức lan tỏa xã hội tích cực, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về văn hóa giao thông thông qua các hình thức tiếp cận mềm mại, giàu tính nhân văn.
Khẳng định vị thế địa chỉ khoa học có uy tín
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 25 năm Ngày thành lập Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc và trao Giải thưởng Đào Tấn năm 2025, diễn ra ngày 30/12, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam - Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Quyết Chiến nhấn mạnh, trải qua một phần tư thế kỷ xây dựng và phát triển, từ một đơn vị tiền thân với quy mô nhỏ, Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc đã không ngừng lớn mạnh, từng bước khẳng định vị thế là một địa chỉ khoa học có uy tín; đã quy tụ được đông đảo các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, trí thức tâm huyết, gắn bó lâu dài với sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của Việt Nam.
Theo đánh giá của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, những đóng góp của Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc thể hiện rõ ở việc kết hợp hài hòa giữa khoa học và văn hóa, giữa nghiên cứu lý luận và hoạt động thực tiễn. Qua đó góp phần khẳng định văn hóa dân tộc không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững đất nước.
Những nỗ lực bền bỉ và kết quả cống hiến của Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc trong suốt 25 năm qua đã được Đảng, Nhà nước và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Lao động hạng Ba, hai Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ...
Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam - Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Quyết Chiến tin tưởng, trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Viện Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc sẽ tiếp tục phát huy truyền thống 25 năm qua, đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng nghiên cứu, gắn khoa học với thực tiễn, bám sát thực hiện chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước. Qua đó, có thêm nhiều đóng góp thiết thực, hiệu quả và ý nghĩa cho sự nghiệp phát triển văn hóa và con người Việt Nam.