Phân cấp, phân quyền: Trụ cột của cải cách xuất nhập khẩu
Trong tiến trình cải cách thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phân cấp, phân quyền đang trở thành một trong những định hướng xuyên suốt của Bộ Công Thương, đặc biệt trong lĩnh vực xuất nhập khẩu - lĩnh vực có tác động trực tiếp tới năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp.
Tại Hội nghị tổng kết công tác chuyên môn năm 2025 và phương hướng triển khai nhiệm vụ năm 2026 do Cục Xuất nhập khẩu tổ chức mới đây, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian qua bên cạnh việc rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, Cục Xuất nhập khẩu đã tập trung mạnh mẽ vào cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và đặc biệt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Bộ Công Thương triển khai nhiều hoạt động hướng dẫn phân cấp, phân quyền lĩnh vực xuất xứ hàng hoá (Ảnh: Ngọc Tiến)
“Cục Xuất nhập khẩu đã xây dựng nội dung về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, phối hợp với các đơn vị liên quan trình Lãnh đạo Bộ báo cáo Chính phủ ký ban hành Nghị định số 146/2025/NĐ-CP; đồng thời trình Lãnh đạo Bộ ký ban hành Thông tư số 38/2025/TT-BCT và Thông tư số 40/2025/TT-BCT để các địa phương triển khai thực hiện”, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.
Một con số đáng chú ý cho thấy mức độ quyết liệt của cải cách đó là trong 87 nhiệm vụ của Bộ Công Thương liên quan đến lĩnh vực xuất nhập khẩu, Cục Xuất nhập khẩu đã phân cấp 47 nhiệm vụ, chiếm 54% tổng số nhiệm vụ. Song song với đó, 44/85 thủ tục hành chính đã được xem xét đơn giản hóa về thành phần hồ sơ hoặc thời gian giải quyết.
Nhờ sự nỗ lực kể trên, chi phí tuân thủ của 44 thủ tục hành chính này giảm từ 1.306 tỷ đồng xuống còn 882 tỷ đồng, tương ứng mức giảm 32,5%. Đây là con số không nhỏ đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Song song với đó, kể từ khi Nghị định số 146/2025/NĐ-CP và Thông tư số 40/2025/TT-BCT chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, quá trình phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa đã có những bước triển khai thực chất tại nhiều địa phương.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, đến nay đã có 22/34 Sở Công Thương tỉnh, thành phố thực hiện phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa. Danh sách trải dài từ các địa phương biên giới, cửa khẩu đến các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Lâm Đồng, Lào Cai…
Đáng chú ý, 22/34 Sở Công Thương đã thực hiện cấp đầy đủ 36 thủ tục hành chính liên quan đến các loại C/O và văn bản chấp thuận, ngoại trừ một số trường hợp đặc thù như Hà Nội và Tây Ninh thực hiện theo phạm vi được giao.
Bên cạnh đó, 12/34 Sở Công Thương đã hoàn tất việc chuyển giao nhiệm vụ từ Phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực sang trực tiếp thực hiện tại Sở Công Thương, đúng tinh thần phân cấp, phân quyền theo Thông tư số 40/2025/TT-BCT.
Tuy nhiên, vẫn còn 12 địa phương chưa thực hiện hoặc đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ để triển khai phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, cho thấy cải cách này vẫn đang trong giai đoạn “vừa chạy vừa hoàn thiện”.
Nhận thức rõ tính chất chuyên môn sâu và kỹ thuật cao của lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu đã ban hành 4 văn bản hướng dẫn và trình Lãnh đạo Bộ ban hành 3 văn bản chỉ đạo, nhằm thống nhất cách hiểu, cách làm giữa Trung ương và địa phương.
Song song với đó là hoạt động hỗ trợ trực tiếp: 3 hội nghị tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng; 2 khóa đào tạo chuyên sâu tại TP. Hồ Chí Minh và Tây Ninh; cùng nhiều buổi làm việc trực tiếp với các Sở Công Thương trọng điểm.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về hiệu quả của hoạt động này, TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cho biết, việc Bộ Công Thương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xuất nhập khẩu là bước đi đúng hướng, phù hợp yêu cầu cải cách thể chế và thực tiễn vận hành của doanh nghiệp hiện nay. Khi nhiều thủ tục được giao về địa phương, doanh nghiệp sẽ được rút ngắn đáng kể thời gian đi lại, chờ đợi và xử lý hồ sơ, từ đó giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính chủ động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, phân cấp không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao vai trò, trách nhiệm và năng lực của đội ngũ cán bộ tại địa phương, từ cấp xã đến cấp tỉnh. Khi được trao quyền đi kèm với cơ chế kiểm soát phù hợp, chính quyền địa phương sẽ chủ động hơn trong hỗ trợ doanh nghiệp, giải quyết vướng mắc phát sinh ngay từ cơ sở.
Đáng chú ý, sự vào cuộc trực tiếp của địa phương còn giúp hạn chế gian lận trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, nhất là gian lận xuất xứ. Cán bộ địa phương là lực lượng “gần doanh nghiệp nhất”, hiểu rõ năng lực sản xuất, quy mô và thực tế hoạt động, qua đó dễ phát hiện dấu hiệu bất thường và tăng hiệu quả quản lý so với mô hình tập trung trước đây.
Về phía doanh nghiệp, ông Trần Minh Hiếu – Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, sau khi phân cấp thủ tục về xuất nhập khẩu, trong đó có cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hoá (C/O) về địa phương, thời gian qua, Bộ Công Thương và các Sở Công Thương địa phương đã hỗ trợ doanh nghiệp khá tốt trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan đến C/O ưu đãi. Các hướng dẫn về quy trình, hồ sơ cũng như việc giải đáp vướng mắc được triển khai kịp thời, giúp doanh nghiệp yên tâm hơn khi khai thác các hiệp định thương mại tự do.
Tăng chất lượng thực thi, nâng tỷ lệ tận dụng C/O ưu đãi
Bước sang năm 2026, Bộ Công Thương tiếp tục xác định tổ chức thực thi quy tắc xuất xứ là trọng tâm trong triển khai phân cấp, phân quyền lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Theo định hướng của Cục Xuất nhập khẩu, nhiệm vụ hàng đầu là kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về xuất xứ hàng hóa cho doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định mới, cập nhật yêu cầu về quy tắc xuất xứ trong các FTA mà Việt Nam tham gia.
Mục tiêu không chỉ dừng ở việc “trao quyền” cho địa phương, mà còn hướng tới nâng cao tỷ lệ tận dụng C/O ưu đãi của hàng hóa xuất khẩu, qua đó gia tăng giá trị và sức cạnh tranh cho hàng Việt trên thị trường quốc tế.
Cục Xuất nhập khẩu cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với các địa phương để đảm bảo việc cấp C/O và văn bản chấp thuận tự chứng nhận xuất xứ được thực hiện hiệu lực, hiệu quả và đúng chất lượng; đồng thời đôn đốc các địa phương còn lại sớm hoàn thiện kế hoạch triển khai.
Bên cạnh đào tạo, tập huấn chuyên sâu, Bộ Công Thương sẽ kiểm tra nghiệp vụ tại các Sở Công Thương vừa thực hiện phân cấp, phân quyền, nhằm bảo đảm việc trao quyền đi liền với kiểm soát chất lượng, thống nhất thực thi trên toàn quốc.
Việc phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xuất nhập khẩu là bước cải cách quan trọng, giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp.