Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân tham dự hội nghị. Hội nghị còn có sự tham gia của đại diện các Ủy ban thuộc Quốc hội, các bộ, ngành, doanh nghiệp, hiệp hội và các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, thương mại.
Nhanh chóng hoàn thiện khung khổ pháp lý về giao dịch hàng hóa phái sinh
Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã được bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026 theo Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Thời gian qua, Bộ Công Thương đã triển khai đầy đủ các bước xây dựng chính sách theo quy định, bao gồm ban hành kế hoạch soạn thảo, thành lập Tổ soạn thảo, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi và chuẩn bị hồ sơ chính sách đầy đủ. Việc xây dựng Luật là cần thiết trong bối cảnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và thúc đẩy hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Hội nghị tham vấn chính sách đối với dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh
Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, hội nghị được tổ chức trên cơ sở quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và dự án luật này đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, dự kiến sẽ được thông qua trong năm 2026.
Trong quá trình xây dựng dự thảo, Bộ Công Thương đã phối hợp với Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức hội nghị tham vấn, nhằm lấy ý kiến từ các chuyên gia, học giả, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp.
Thực tiễn cho thấy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực. Đã có nhiều doanh nghiệp tham gia thị trường, trong đó có Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam (MXV). Trước đây, Việt Nam từng có 3 sở giao dịch hàng hóa, tuy nhiên hiện nay chỉ còn một sở đang hoạt động.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân phát biểu khai mạc hội nghị
Khoảng 20 năm trước, các quy định liên quan đến hoạt động của sở giao dịch hàng hóa đã được ban hành, tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành và phát triển các sở giao dịch hàng hóa. Hệ thống pháp lý hiện hành cũng đã có một số quy định và văn bản hướng dẫn như thông tư và các quy định liên quan khác.
Hiện nay, hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật Thương mại năm 2005 và các văn bản dưới luật, chưa bao quát đầy đủ đặc thù của giao dịch hàng hóa phái sinh. Nhiều nội dung quan trọng như phân loại công cụ phái sinh, cơ chế thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư chưa được quy định thống nhất, đồng bộ.
Thực tiễn thị trường cho thấy nhu cầu sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro ngày càng gia tăng, trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động mạnh. Đơn cử, giá vàng trên thị trường quốc tế có thời điểm đạt 5.600 USD/ounce, trong nước có lúc vượt 190 triệu/lượng; giá bạc gần 108,6 USD/ounce, trong nước có lúc vượt 111 triệu đồng/kg; giá xăng dầu đầu tháng 3/2026 cũng ghi nhận mức tăng trên 20–30%, tạo áp lực lớn đối với điều hành kinh tế vĩ mô. Những diễn biến này cho thấy vai trò của các công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro giá và sự cần thiết hình thành thị trường giao dịch hiện đại, minh bạch.
Song song với đó, các quy định hiện nay chủ yếu tập trung vào việc thành lập sở giao dịch hàng hóa, trong khi chưa làm rõ và đầy đủ các quan hệ thương mại phát sinh trong giao dịch hàng hóa phái sinh giữa các sở và doanh nghiệp. Thực tế đã phát sinh nhiều vướng mắc, tranh chấp liên quan đến giao dịch hàng hóa phái sinh nhưng không được thực hiện thông qua Sở giao dịch hàng hóa, dẫn đến những vấn đề về mặt pháp lý.
Trong bối cảnh Việt Nam định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế, cùng với nhu cầu hình thành các sàn, sở giao dịch và hoàn thiện các quy định liên quan, Bộ Công Thương đã báo cáo và xin phép Chính phủ xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Tập trung 6 nhóm chính sách lớn
Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở 6 nhóm chính sách lớn, tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý; tổ chức hạ tầng thị trường; phát triển sản phẩm và chuẩn hóa quy tắc giao dịch; quản lý rủi ro, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư; mô hình quản lý nhà nước; và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Trong đó, định hướng chung là xây dựng Luật theo hướng quy định các nguyên tắc, khung pháp lý cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế.
Đối với hạ tầng thị trường, phương án được đề xuất là tổ chức Sở giao dịch hàng hóa phái sinh và Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập, qua đó tăng cường an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro. Về quản lý thị trường, dự thảo Luật hướng tới thiết lập cơ chế giám sát tập trung, phân loại nhà đầu tư, tăng cường minh bạch thông tin và các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư theo chuẩn mực quốc tế.
Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước chia sẻ một số thông tin về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh
Bên cạnh đó, Luật cũng định hướng xây dựng cơ chế liên thông trực tiếp với các Sở giao dịch hàng hóa quốc tế trên cơ sở công nhận lẫn nhau, góp phần nâng cao thanh khoản thị trường, thu hút nguồn lực quốc tế và tạo điều kiện phát triển các mặt hàng có lợi thế của Việt Nam.
Đến nay, trên cơ sở tổng hợp ý kiến góp ý của các cơ quan, đơn vị, đa số ý kiến thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Đồng thời, các ý kiến cũng đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh; bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan; hoàn thiện mô hình hạ tầng thị trường và cơ chế quản lý rủi ro; đồng thời tăng cường tính khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.
Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Bộ Công Thương đang tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, góp phần xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hiện đại, an toàn và hiệu quả.