Đóng góp phải thực sự tự nguyện, không thể theo áp lực số đông
Sau cuộc họp phụ huynh đầu năm, chị L., có con học lớp 2 tại một trường tiểu học ở Hà Nội, nhận được thông báo mức quỹ dự kiến cho cả năm học. Chị nói số tiền không đến mức gia đình không thể đóng, điều khiến chị băn khoăn là một khoản được gọi là “tự nguyện” nhưng lại đưa ra mức cụ thể cho từng học sinh.
“Nếu lớp có hoạt động cần thiết cho các học sinh, phụ huynh được thông báo rõ cần làm gì, hết bao nhiêu tiền thì tôi sẵn sàng đóng. Nhưng thu một khoản ngay đầu năm rồi sau đó mới tính sẽ chi những gì thì tôi không thấy hợp lý”, chị L. nói.
Trong cuộc họp, khi đại diện phụ huynh lấy ý kiến, phần lớn mọi người đồng ý hoặc không phản đối. Sau đó, số tài khoản được gửi lên nhóm lớp và phụ huynh lần lượt chuyển tiền. Chị L. cuối cùng cũng đóng dù trong lòng vẫn chưa hoàn toàn đồng tình. Theo chị, rất ít cha mẹ muốn trở thành người duy nhất nói “không” trước một khoản tiền đã được phần đông phụ huynh thống nhất, bởi phía sau quyết định của người lớn còn có đứa trẻ đang học trong lớp.
Băn khoăn này được đặt ra trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng dự thảo Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh theo hướng ban đại diện không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ và không hình thành quỹ của ban đại diện.
Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến bỏ quỹ phụ huynh.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Thạc sĩ Lê Thị Loan, nguyên Phó Trưởng khoa Giáo dục, Học viện Quản lý Giáo dục cho rằng, khi bàn về quỹ phụ huynh cần tách bạch hai vấn đề: sự đồng hành của cha mẹ đối với hoạt động giáo dục và việc hình thành một khoản tiền chung do ban đại diện đứng ra thu, quản lý.
“Bỏ quỹ lớp cũng không đồng nghĩa với việc cấm phụ huynh đóng góp. Nếu học sinh tham gia văn nghệ cần thuê trang phục, tổ chức một hoạt động tập thể cần kinh phí hoặc cha mẹ muốn hỗ trợ một chương trình có ích cho học sinh, nhu cầu cụ thể có thể được thông tin cùng dự toán rõ ràng. Khi đó, phụ huynh biết tiền được dùng vào đâu trước khi quyết định tham gia, thay vì đóng một khoản từ đầu năm rồi chờ đến cuối kỳ mới biết quỹ đã được chi cho những gì”, bà Loan cho hay.
Tuy nhiên, đây cũng chính là điều khiến không ít phụ huynh lo lắng trước đề xuất bỏ quỹ. Trong một năm học, ngoài hoạt động dạy và học, lớp còn có thể phát sinh nhiều chương trình như văn nghệ, thể thao, Trung thu, hoạt động trải nghiệm, thuê trang phục biểu diễn hay nước uống khi tập luyện. Nếu không có một khoản kinh phí chung, nhiều người đặt câu hỏi những hoạt động này sẽ được tổ chức như thế nào.
Chị L. thừa nhận đây cũng là lý do khiến chị dù chưa đồng tình với cách thu quỹ vẫn chấp nhận đóng. “Tôi cũng lo nếu không có quỹ thì mỗi lần các con có hoạt động lại phải thu tiền. Còn để giáo viên hay một vài phụ huynh ứng tiền trước thì càng không hợp lý. Tôi nghĩ cái cần thay đổi là cách thu và cách chi chứ không phải bỏ luôn các hoạt động của các con”, chị nói.
Theo bà Loan, nỗi lo này là chính đáng nhưng không nhất thiết phải duy trì một khoản quỹ cố định từ đầu năm để giải quyết. Khi phát sinh hoạt động thực sự cần thiết, nội dung, dự toán và hình thức đóng góp có thể được thông tin tới phụ huynh. Cách làm này có thể mất công hơn nhưng giúp mỗi khoản đóng góp gắn với một mục đích cụ thể và hạn chế tình trạng có sẵn tiền rồi phát sinh thêm nội dung để chi.
Một vấn đề khác, theo chuyên gia, là phải phân định rõ trách nhiệm của nhà trường và sự hỗ trợ của cha mẹ học sinh. Những điều kiện cơ bản phục vụ dạy và học, khen thưởng cán bộ hay giáo viên thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục không nên cứ thiếu hoặc hỏng là mặc nhiên chuyển thành khoản vận động phụ huynh. Nếu không làm rõ ranh giới này, “quỹ lớp” có thể biến mất nhưng sau đó lại xuất hiện những khoản tiền dưới một tên gọi khác.
Không có quỹ lớp, hoạt động của học sinh vẫn diễn ra
Thực tế tại một số trường cho thấy không duy trì quỹ chung không đồng nghĩa học sinh không còn các hoạt động tập thể.
Điển hình như tại Trường tiểu học Tô Hiệu, xã Nghĩa Trụ, Hưng Yên đã thực hiện không duy trì quỹ phụ huynh trong một năm. Ban đầu, phụ huynh cũng lo không có quỹ thì những dịp lễ, tết, văn nghệ của học sinh sẽ khó tổ chức. Tuy nhiên, các hoạt động vẫn diễn ra; những khoản như thuê trang phục văn nghệ, nước uống tập luyện hay quà chung được công khai theo từng hoạt động.
Theo một số phụ huynh, cách làm này còn giúp hạn chế việc tổ chức quá nhiều nội dung không cần thiết. Thay vì có một khoản tiền được thu sẵn rồi chi dần, khi phát sinh hoạt động, phụ huynh biết rõ cần chi cho việc gì và số tiền bao nhiêu.
Trước đó, tại Thành phố Hồ Chí Minh, một số trường cũng đã thông báo không thu quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh. Trường tiểu học Bình Trưng Đông thực hiện không thu các loại quỹ này; khi có nhu cầu hỗ trợ sẽ thông tin kế hoạch cụ thể. Trường THCS Phú Định cũng quán triệt không thu quỹ, với quan điểm để giáo viên “không phải động đến tiền”. Trong khi đó, Trường THPT Võ Thị Sáu cho biết chủ trương không thu quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh đã được thực hiện trong nhiều năm.
Theo Thạc sĩ Lê Thị Loan, những cách làm trên cho thấy điều cần thay đổi không phải sự đồng hành giữa gia đình và nhà trường mà là phương thức đóng góp. Ban đại diện cha mẹ học sinh nên tập trung vào vai trò kết nối phụ huynh với giáo viên, phối hợp giải quyết những vấn đề liên quan đến học sinh thay vì trở thành một đầu mối thu và quản lý tiền.
Với chị L., điều phụ huynh mong muốn cuối cùng khá đơn giản: những khoản thực sự cần cho con, chị vẫn sẵn sàng đóng góp, nhưng cần biết rõ tiền dùng vào đâu và được quyền lựa chọn.
“Phụ huynh không tiếc tiền cho con. Nhưng nếu đã gọi là tự nguyện thì người muốn đóng được đóng, người không muốn đóng cũng phải có quyền từ chối mà không lo con mình bị ảnh hưởng”, chị L. nói.
Bởi vậy, nếu bỏ quỹ phụ huynh, điều cần thay đổi không chỉ là tên gọi của một khoản tiền. Quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để mỗi sự đóng góp thực sự xuất phát từ nhu cầu cụ thể, được công khai, minh bạch và không biến hai chữ “tự nguyện” thành áp lực đối với cha mẹ học sinh.
Trước những lo ngại về tình trạng lạm thu đầu năm học, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, Sở đã yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện nghiêm các quy định về thu, chi, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích và không tạo thêm áp lực cho phụ huynh. “Các cơ sở giáo dục không được tự đặt ra các khoản thu, không ép buộc học sinh, cha mẹ học sinh đóng góp dưới bất kỳ hình thức nào; đặc biệt không được lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh để thu các khoản ngoài quy định. Sở sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm nếu phát hiện vi phạm; người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng lạm thu”, ông Hiền nhấn mạnh.