Đổi mới sáng tạo để gia tăng giá trị từ lợi thế
Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Cà Mau có không gian kinh tế khoảng 7.942 km², dân số 2,61 triệu người, khoảng 310 km bờ biển và vùng biển rộng khoảng 120.000 km². Đây là những nền tảng quan trọng để địa phương định hình không gian phát triển mới.
Theo ThS. Vương Khiết, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH), vấn đề chiến lược đối với Cà Mau không chỉ là địa phương có những nguồn tài nguyên, lợi thế nào, mà quan trọng hơn là khu vực kinh tế tư nhân có thể tạo ra và giữ lại bao nhiêu giá trị từ những lợi thế đó.
Theo quy hoạch, tổng công suất điện gió của Cà Mau đạt trên 2.300 MW.
Từ góc nhìn này, đổi mới sáng tạo không chỉ là phát minh hay phát triển các startup công nghệ cao. Đổi mới có thể bắt đầu từ những thay đổi trong sản phẩm, quy trình sản xuất, quản trị, chất lượng, tự động hóa, phương thức bán hàng và cung cấp dịch vụ. Vấn đề quan trọng là những cải tiến đó phải được áp dụng vào thực tế và tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, thị trường và địa phương.
Một trong những lĩnh vực có nhiều dư địa là thủy sản. Mỗi năm, Cà Mau có khoảng 580.000 tấn sản lượng tôm, xuất khẩu tôm trên 2 tỷ USD, cùng hệ thống 89 cơ sở chế biến, xuất khẩu và thị trường tại hơn 60 quốc gia, vùng lãnh thổ. ThS. Vương Khiết đề xuất phát triển chuỗi thủy sản theo hướng “Blue Food 2.0”, trong đó dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu, chuỗi lạnh và kinh tế tuần hoàn trở thành những yếu tố quan trọng để nâng giá trị sản phẩm.
Bên cạnh thủy sản, năng lượng và dịch vụ công nghiệp biển cũng được xác định là không gian có khả năng tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp địa phương. Cà Mau hiện có 16 nhà máy điện gió đang vận hành với tổng công suất khoảng 900 MW, trong khi quy mô dự án trong quy hoạch vượt 2.300 MW. Hệ sinh thái này đặt ra nhu cầu về kiểm định, cảm biến, an toàn, môi trường, logistics biển, kho phụ tùng, bảo trì, đào tạo nghề và chứng nhận.
Để các hướng đi trên tạo ra giá trị thực tế, ThS. Vương Khiết cho rằng Cà Mau cần hình thành nền tảng đổi mới sáng tạo dựa trên các vấn đề và nhu cầu của thị trường. Trong đó, doanh nghiệp dẫn dắt nhu cầu; Nhà nước kiến tạo điều kiện; trường, viện cung cấp tri thức, thiết kế thí điểm, đo lường và đào tạo nhân lực. Quá trình từ thử nghiệm đến thương mại hóa, đầu tư và mở rộng thị trường cần được tổ chức theo hướng thực chất.
Cần dự án đủ sức tạo động lực phát triển mới
Ở góc nhìn phát triển vùng, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định Cà Mau “mới” đang đứng trước cơ hội định hình một thế lực phát triển mới, với quy mô, cơ cấu và đà phát triển mới. Vị trí đất cực Nam, biển cực Tây, ba mặt giáp biển và địa đầu Tổ quốc tạo cho Cà Mau vị thế và lợi thế đặc biệt.
Tuy nhiên, không gian phát triển này cũng đi kèm những thách thức lớn. Đó là các vấn đề về biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sạt lở, nhiễm mặn, thiếu nước ngọt và điều kiện phát triển ở vùng sâu, vùng xa. Về kinh tế - xã hội, địa phương còn đối mặt với dân nghèo, cơ cấu kinh tế yếu, những điểm nghẽn về cơ chế và trình độ công nghệ thấp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của Cà Mau tăng 6,6%, đứng thứ 32/34 cả nước
Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai được triển khai ngay trên đảo, cách đất liền khoảng 17 km.
Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, để hoàn thành sứ mệnh phát triển, bên cạnh nỗ lực của địa phương, Cà Mau cần cách tiếp cận thông minh và khác biệt; xác lập tầm nhìn, hệ mục tiêu chiến lược phù hợp, đồng thời xác định lại lợi thế để lựa chọn các hướng phát triển và dự án ưu tiên.
Một trong số các dự án động lực, Cảng Hòn Khoai được PGS.TS. Trần Đình Thiên nhắc đến như một dự án có khả năng “xoay chuyển tình thế”. Theo ông, đây được định hướng là cảng tổng hợp, lưỡng dụng, cảng tổng hợp nước sâu lớn trong hệ thống cảng biển khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước, giá trị tạo đột phá vùng nên cần được bảo đảm bằng các thể chế, chính sách vượt trội và sự hỗ trợ đặc biệt về nguồn lực từ Trung ương, sự nỗ lực tập trung cao độ của địa phương.
Bên cạnh cảng biển, các hướng thu hút đầu tư khác mà chuyên gia đề xuất đó gồm tổ hợp năng lượng tái tạo với điện gió ngoài khơi và hydrogen; công nghiệp chế biến nông, hải sản - thực phẩm; dịch vụ logistics vùng gắn với cảng biển và du lịch Đất Cực Nam - Biển Cực Tây.
Từ ý kiến của chuyên gia có thể thấy, yêu cầu đặt ra với Cà Mau trong giai đoạn mới không chỉ là khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có, mà phải chuyển hóa các lợi thế đó thành năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Trong đó, đổi mới sáng tạo, nâng năng lực doanh nghiệp, phát triển kinh tế biển và lựa chọn các dự án có sức lan tỏa được xem là những hướng quan trọng để tạo động lực phát triển mới cho địa phương.