Cà phê, sầu riêng Đắk Lắk: Xuất khẩu tăng nhưng cần giải pháp đồng bộ

Xuất khẩu tăng, nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Sáng 10/10, tại Chương trình “Cà phê doanh nhân” lần thứ 7 năm 2026, Sở Công Thương tỉnh Đắk Lắk đã có báo cáo nhận diện những khó khăn của hai ngành hàng cà phê, sầu riêng; đồng thời đề xuất giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh.

Theo Sở Công Thương, trong 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh ước đạt 2,312 tỷ USD, tăng 6,25% so với cùng kỳ, đạt 75,14% kế hoạch năm. Riêng cà phê ước đạt 893,1 triệu USD, tăng 5,44%, chiếm khoảng 38,6% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ông Nguyễn Văn Nhiệm, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết, cà phê tiếp tục duy trì tại các thị trường truyền thống. Doanh nghiệp từng bước mở rộng thị trường, nâng chất lượng, phát triển sản phẩm chế biến và xây dựng thương hiệu. Cà phê chế biến, đặc biệt là cà phê hòa tan, dần tăng tỷ trọng, song cà phê nhân vẫn chiếm phần lớn trong cơ cấu xuất khẩu.

Với sầu riêng, sản phẩm được xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và một số thị trường khác, trong đó Trung Quốc giữ vai trò chủ lực.

Đáng chú ý, một phần sầu riêng được thương nhân thu mua, vận chuyển đến các địa phương khác để sơ chế, đóng gói và làm thủ tục xuất khẩu. Vì vậy, kim ngạch ghi nhận trên địa bàn chưa phản ánh đầy đủ sản lượng sầu riêng được sản xuất và tiêu thụ tại tỉnh.

Dù duy trì xuất khẩu, hai ngành hàng vẫn đối diện nhiều trở ngại. Với cà phê, biến động giá và thị trường thế giới ảnh hưởng đến hoạt động thu mua, ký kết, thực hiện hợp đồng. Chi phí logistics, đầu vào còn cao, trong khi doanh nghiệp phải tăng đầu tư để đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, sản xuất bền vững và môi trường.

Tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng và thương hiệu riêng còn hạn chế. Một số doanh nghiệp gặp khó trong tiếp cận trực tiếp nhà nhập khẩu, nhà rang xay và hệ thống phân phối quốc tế. Việc xây dựng thương hiệu tại thị trường nước ngoài cần thêm thời gian, nguồn lực.

Đối với sầu riêng, xuất khẩu tập trung chủ yếu vào Trung Quốc, mức độ đa dạng hóa thị trường còn hạn chế. Yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát Cadimi, Auramine O (Vàng O) đặt ra áp lực lớn đối với chuỗi sản xuất, cung ứng.

Việc thực hiện quy trình sản xuất, ghi chép nhật ký, kiểm soát vật tư đầu vào tại một số vùng trồng chưa đồng đều. Một số lô hàng còn bị cảnh báo hoặc tăng cường kiểm soát, ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí xuất khẩu.

Năng lực kiểm nghiệm, kiểm dịch trên địa bàn cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Doanh nghiệp phải gửi mẫu đến TP. Hồ Chí Minh để thực hiện một số nội dung kiểm nghiệm, làm phát sinh chi phí, ảnh hưởng thời gian giao hàng. Hệ thống bảo quản, kho lạnh, sơ chế, chế biến và logistics còn hạn chế so với sản lượng.

Bên cạnh đó, liên kết giữa vùng trồng, hợp tác xã, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu chưa chặt chẽ. Sản phẩm chủ yếu xuất khẩu dưới dạng quả tươi, giá trị gia tăng chưa cao; hoạt động thu mua, tiêu thụ còn phụ thuộc vào diễn biến thị trường.

Đẩy mạnh chế biến sâu, mở rộng kết nối thị trường

Để tháo gỡ khó khăn, Sở Công Thương tỉnh Đắk Lắk đề xuất đổi mới xúc tiến thương mại trên môi trường số cho cả hai ngành hàng. Nội dung tập trung vào giới thiệu sản phẩm, vùng nguyên liệu, doanh nghiệp và năng lực cung ứng; tăng kết nối trực tuyến với nhà nhập khẩu, nhà phân phối, khai thác nền tảng thương mại điện tử phù hợp.

Với cà phê, cần kết hợp xúc tiến trực tiếp và trực tuyến, mở rộng kết nối với nhà rang xay, hệ thống phân phối tại các thị trường tiềm năng. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu và củng cố liên kết giữa vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến với doanh nghiệp xuất khẩu.

Với sầu riêng, giải pháp trọng tâm là nâng hiệu quả quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, vật tư đầu vào và truy xuất nguồn gốc. Việc phát triển bảo quản, sơ chế, chế biến và logistics cần gắn với liên kết chuỗi, từng bước nâng giá trị sản phẩm.

Cùng với đó, cần chủ động đa dạng hóa thị trường, chú trọng những thị trường có nhu cầu và khả năng tiếp cận phù hợp; tăng kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp trong tỉnh với đối tác nhập khẩu.

Sở Công Thương cũng đề xuất thường xuyên cập nhật, phân tích diễn biến giá, nhu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định mới của nước nhập khẩu. Qua đó, kịp thời hướng dẫn doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất điều chỉnh hoạt động, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và hạn chế rủi ro.

Đối với UBND tỉnh, Sở kiến nghị tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nâng chất lượng sản phẩm, tuân thủ quy trình sản xuất; củng cố liên kết giữa vùng nguyên liệu với cơ sở chế biến, đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu.

Đồng thời, quan tâm thu hút đầu tư vào bảo quản, kho lạnh, sơ chế, chế biến và logistics; khuyến khích chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm sầu riêng. Đây là những khâu cần được củng cố để cải thiện khả năng cạnh tranh, nâng giá trị nông sản và mở rộng đầu ra.

Sở Công Thương Đắk Lắk kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường quan tâm phát triển, chỉ định thêm phòng kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu tại Tây Nguyên, trong đó có Đắk Lắk; hỗ trợ quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và khắc phục cảnh báo chất lượng. Đồng thời, kiến nghị Bộ Công Thương tăng cung cấp thông tin, dự báo thị trường, cảnh báo sớm rào cản thương mại và hỗ trợ kết nối doanh nghiệp với đối tác nhập khẩu.