Cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Thiếu khái niệm, thuật ngữ về vũ khí hủy diệt hàng loạt

Chiều 17/6, tại trụ sở các cơ quan của Quốc hội, Đoàn khảo sát của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại làm việc với Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương (Bộ Y tế), Cục Hải quan (Bộ Tài chính) và Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhằm phục vụ thẩm tra dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Theo Báo cáo của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, trong triển khai thực hiện các quy định liên quan đến phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt, Viện đã tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật, các văn bản chỉ đạo của Bộ Y tế và các cơ quan có thẩm quyền liên quan đến an toàn sinh học, an ninh sinh học, quản lý tác nhân gây bệnh; công tác giám sát dịch bệnh và phát hiện sớm nguy cơ sinh học.

Tuy nhiên, báo cáo của Viện cũng nêu rõ, hiện còn thiếu một số khái niệm, thuật ngữ liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt, dẫn đến cách hiểu không thống nhất và bất cập trong triển khai các quy định pháp luật liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt như vũ khí sinh học, tác nhân sinh học và độc tố.

Lấy ví dụ cụ thể, đại diện Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, Luật phòng bệnh số 114/2025/QH15 có định nghĩa và quy định về an toàn sinh học và an ninh sinh học trong xét nghiệm, chưa quy định việc kiểm soát danh mục tác nhân sinh học và độc tố có nguy cơ sử dụng làm vũ khí sinh học, cấp phép theo danh mục, việc vận chuyển, sử dụng, lưu trữ, chuyển giao, xuất khẩu hàng hoá lưỡng dụng, thiết bị, công nghệ liên quan đến tác nhân sinh học và độc tố.

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành cũng chưa có quy định đầy đủ về xử lý hành chính đối với các hành vi vi phạm trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

"Việc thiếu các quy định về các hành vi bị cấm liên quan đến phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt đã hạn chế việc thực thi và xử lý các cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật về phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt", đại diện cơ quan này cho hay.

Để hoàn thiện dự luật này, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương kiến nghị luật hoặc các văn bản quy định, hướng dẫn dưới luật cần đề cập đến các nội dung như: nhận diện sớm sự bất thường có khả năng liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; chẩn đoán xác định tác nhân sinh học nguy hiểm; công tác xét nghiệm xác định tác nhân sinh học tại các phòng xét nghiệm tham chiếu; quản lý mẫu bệnh phẩm; an ninh sinh học; quy định về hàng hoá lưỡng dụng liên quan đến tác nhân sinh học.

Ông Đoàn Ngọc Toàn, Phó trưởng Phòng nghiệp vụ điều tra - xử lý vi phạm, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho biết, việc ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho cơ quan Hải quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Theo đó, Luật sẽ góp phần hoàn thiện căn cứ pháp lý để kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng; tăng hiệu quả quản lý rủi ro đối với các mặt hàng nhạy cảm; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Hải quan với Công an, Quốc phòng, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan; tăng cường khả năng phát hiện các hoạt động có dấu hiệu phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt thông qua dữ liệu hải quan; hỗ trợ xây dựng các tiêu chí quản lý rủi ro chuyên sâu về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Tạo thuận lợi thương mại, đầu tư, sản xuất kinh doanh

Đối với Bộ Công Thương, ông Vũ Minh Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp chính sách, Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Cục đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tham mưu lãnh đạo Bộ Công Thương trình Chính phủ ban hành Nghị định số 259/2025 quy định về kiểm soát thương mại chiến lược. Kiểm soát thương mại chiến lược và hàng hóa lưỡng dụng là lĩnh vực mới tại Việt Nam, trong khi phần lớn hàng hóa thuộc diện kiểm soát có đặc tính kỹ thuật, công nghệ cao và liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên ngành. Do đó, việc xác định, phân loại và đánh giá một mặt hàng có thuộc diện hàng hóa lưỡng dụng cần kiểm soát hay không còn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu và sự tham gia của nhiều cơ quan, chuyên gia kỹ thuật.

"Vì vậy, việc cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh, phòng chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và yêu cầu tạo thuận lợi thương mại, đầu tư, sản xuất kinh doanh là vấn đề được đặt ra, đặc biệt đối với các ngành công nghệ cao và các mặt hàng có tính lưỡng dụng phục vụ mục đích dân sự hợp pháp", ông Vũ Minh Tâm kiến nghị.

Tại cuộc làm việc, các đại biểu Quốc hội và đại diện các cơ quan đã trao đổi thông tin; làm rõ những khó khăn, vướng mắc khi chưa có Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; kiến nghị những nội dung có liên quan đến các lĩnh vực để Đoàn khảo sát ghi nhận, tổng hợp phục vụ việc thẩm tra dự án Luật.

Phát biểu kết luận cuộc làm việc, thay mặt Đoàn khảo sát, Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại ghi nhận các ý kiến nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; đồng thời đề nghị 3 cơ quan tiếp tục nghiên cứu, rà soát các luật chuyên ngành để có báo cáo bổ sung với Đoàn khảo sát.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng Luật không phải chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chuyên trách mà cần phát huy động được sự tham gia, góp ý của các chuyên gia, cơ quan quản lý nhà nước cũng như các đối tượng chịu sự tác động, Trưởng đoàn khảo sát cũng cho rằng, Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt được ban hành cần đảm bảo tính khả thi, thống nhất trong hệ thống pháp luật, đảm bảo tương thích với các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Lần đầu tiên Việt Nam xây dựng và hoàn thiện Luật phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm đáp ứng yêu cầu khách quan, xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, chặt chẽ, phù hợp với cam kết quốc tế và thực tiễn trong nước, góp phần giữ vững an ninh quốc gia và bảo đảm hòa bình, ổn định.

Dự kiến Luật phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ được trình Quốc hội thảo luận và xem xét thông qua vào Kỳ họp không thường kỳ sắp tới.