Biến động trên thị trường năng lượng
Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang làm gia tăng đáng kể mức độ bất định trên thị trường năng lượng toàn cầu. Trung Đông giữ vị trí chiến lược trong hệ thống năng lượng quốc tế. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các quốc gia Trung Đông cung cấp khoảng 30% sản lượng dầu mỏ toàn cầu, trong khi phần lớn trữ lượng dầu đã được chứng minh cũng tập trung tại đây. Vì vậy, các diễn biến quân sự, chính trị trong khu vực có tác động trực tiếp đến biến động giá trên thị trường năng lượng thế giới.
Một trong những điểm nhạy cảm nhất đối với nguồn cung năng lượng là eo biển Hormuz. Bất kỳ rủi ro nào tại tuyến vận tải chiến lược này đều có thể đẩy giá dầu toàn cầu tăng mạnh. Hiện nay, giá dầu Brent đang dao động trong khoảng 80-90 USD/thùng.
Căng thẳng Trung Đông làm dấy lên lo ngại gián đoạn nguồn cung, đẩy giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Ảnh: APA
Theo một số kịch bản, nếu xung đột khu vực tiếp tục leo thang, giá dầu trong ngắn hạn có thể tăng lên tới 140 USD/thùng. Tuy nhiên, quy mô tăng giá thực tế sẽ phụ thuộc vào mức độ rủi ro địa chính trị cũng như sự ổn định của các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bà Bridget Payne, Trưởng bộ phận Dự báo năng lượng của Công ty Dự báo kinh tế toàn cầu Oxford Economics trao đổi với hãng tin APA rằng, hiện nguồn cung trên thị trường dầu mỏ toàn cầu vẫn ở mức khá dồi dào, trong khi khả năng Iran gây ra những gián đoạn nghiêm trọng và kéo dài đối với nguồn cung toàn cầu được đánh giá là tương đối thấp.
Chính vì vậy, bà Payne nhấn mạnh nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng dầu mỏ quy mô lớn hiện cũng được xem là không cao.
“Sau cú sốc địa chính trị ban đầu, giá dầu Brent đã tăng lên khoảng 80 USD/thùng, nhưng sau đó nhanh chóng ổn định trở lại quanh mức 78 USD/thùng. Điều này cho thấy thị trường có tính đến rủi ro gián đoạn nguồn cung trong ngắn hạn, nhưng chưa dự báo tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng và kéo dài”, bà Payne nhận định.
Chuyên gia này cho biết thêm, kịch bản cơ sở hiện nay của Oxford Economics dựa trên giả định về các gián đoạn ở mức vừa phải tại eo biển Hormuz.
“Eo biển Hormuz về mặt kỹ thuật vẫn có thể duy trì hoạt động, tuy nhiên do rủi ro an ninh gia tăng và chi phí bảo hiểm vận tải tăng cao, lưu lượng trung chuyển thực tế có thể bị hạn chế đáng kể”, bà Payne đánh giá.
Theo chuyên gia của Oxford Economics, khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tổng giá trị của các dòng chảy năng lượng này, bao gồm cả xuất khẩu của Iran vượt 1,3 tỷ USD mỗi ngày. Theo các ước tính hiện nay, trong quý tới, nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị gián đoạn khoảng 4 triệu thùng/ngày.
“Trong kịch bản đó, giá dầu Brent trong quý II có thể đạt mức trung bình khoảng 79 USD/thùng, cao hơn khoảng 15 USD so với dự báo cơ sở được công bố vào tháng 2. Tuy nhiên, đến cuối quý, nguồn cung dự kiến sẽ dần phục hồi, qua đó kéo giá dầu giảm trở lại”, bà Payne nhấn mạnh.
Giá năng lượng tăng chỉ mang tính ngắn hạn
Chuyên gia về chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế tại Brussels, ông Marian Duris cho rằng, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, nhiều kịch bản thị trường cho thấy giá dầu chuẩn có thể tạm thời tiến sát ngưỡng 100-120 USD/thùng.
“Rủi ro gián đoạn nguồn cung, đặc biệt trên các tuyến xuất khẩu năng lượng then chốt như eo biển Hormuz, có thể khiến giá dầu tăng nhanh hơn trong thời gian tới. Các dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, những đợt tăng giá như vậy thường không xuất phát từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực sự, mà chủ yếu do phần bù rủi ro địa chính trị gia tăng. Theo ước tính của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), để giá dầu duy trì lâu dài ở mức trên 110 USD/thùng, thị trường cần xuất hiện các yếu tố như gián đoạn sản xuất kéo dài hoặc các biện pháp hạn chế nguồn cung có phối hợp từ Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC)”, ông Duris nhận định.
Rủi ro tại eo biển Hormuz làm gia tăng bất ổn nguồn cung, đẩy giá năng lượng toàn cầu biến động. Ảnh: APA
Đề cập tới thời gian có thể kéo dài của xu hướng tăng giá, chuyên gia tại Brussels cho hay, đà tăng nhiều khả năng chỉ mang tính tạm thời. Nếu không xảy ra những gián đoạn mang tính cấu trúc trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, thị trường có thể dần ổn định trở lại trong vòng 6 -12 tháng.
“Tuy nhiên, ngay cả những cú tăng giá ngắn hạn cũng có thể làm gia tăng kỳ vọng lạm phát và buộc các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng phải thắt chặt chính sách tiền tệ”, ông Duris cảnh báo.
Eo biển Hormuz được xem là một trong những điểm chiến lược quan trọng bậc nhất trong hệ thống vận chuyển năng lượng toàn cầu. Một phần lớn lượng dầu mỏ và LNG xuất khẩu của thế giới được vận chuyển ra thị trường quốc tế thông qua tuyến đường này. Vì vậy, bất kỳ sự hạn chế hay phong tỏa nào đối với hoạt động của eo biển đều có thể tác động mạnh đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Tê liệt eo biển Hormuz không chỉ khiến giá năng lượng tăng mạnh mà còn có thể làm thay đổi các tuyến thương mại quốc tế, đẩy chi phí vận tải lên cao và gia tăng biến động trên các thị trường tài chính. Trong bối cảnh đó, khả năng Iran đóng cửa eo biển Hormuz đang trở thành một trong những chủ đề được quan tâm đặc biệt khi đánh giá tác động đối với kinh tế thế giới.
Theo đánh giá của chuyên gia Duris, việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể gây ra những cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.
“Khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ hàng ngày của thế giới và gần 25% lượng LNG xuất khẩu toàn cầu đi qua tuyến đường này. Vì vậy, nếu eo biển bị phong tỏa, giá năng lượng trên thị trường quốc tế có thể tăng mạnh. Giá năng lượng tăng sẽ trực tiếp đẩy lạm phát toàn cầu lên, do chi phí sản xuất, vận tải và logistics đều gia tăng. Theo ước tính của các tổ chức tài chính quốc tế, nếu giá dầu tăng 10%, lạm phát toàn cầu có thể tăng khoảng 0,2-0,3%”, ông Duris nhận định.
Ông cũng cho biết, nếu các hãng vận tải biển buộc phải chuyển hướng sang những tuyến đường thay thế dài hơn, chi phí vận chuyển có thể tăng 15-20%, đồng thời thời gian giao hàng cũng kéo dài đáng kể.
“Trong kịch bản dài hạn, điều này có thể dẫn tới suy giảm sản xuất công nghiệp, giảm nhu cầu tiêu dùng và buộc các ngân hàng trung ương phải thắt chặt chính sách tiền tệ. Tất cả những yếu tố đó cuối cùng có thể khiến tốc độ tăng trưởng của kinh tế toàn cầu chậm lại đáng kể”, ông Duris chỉ ra.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới, mỗi ngày trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và gần 1/4 lượng LNG xuất khẩu toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ rủi ro nào tại khu vực này cũng có thể đẩy giá năng lượng tăng mạnh, làm gia tăng áp lực lạm phát, chi phí vận tải và gây xáo trộn chuỗi cung ứng.