Từ vùng nguyên liệu đến những mắt xích chế biến
Sở hữu hệ sinh thái nông, lâm sản và dược liệu phong phú, Quảng Ngãi đang có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp chế biến theo chuỗi giá trị. Đây cũng là một trong những ngành công nghiệp mũi nhọn được tỉnh xác định trong Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 22/6/2026 của Tỉnh ủy.
Nhà máy chế biến sữa Đậu nành Vynasoy là một trong những nhà máy có công nghệ chế biến nông sản tiên tiến hiện nay ở Quảng Ngãi.
Tại hội nghị Xúc tiến thương mại mới đây được tổ chức tại Quảng Ngãi, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) đánh giá, Quảng Ngãi đang sở hữu nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên để tạo nên nhiều vùng nguyên liệu và sản phẩm nông nghiệp có tiềm năng xuất khẩu.
Trong nhóm gia vị và nông sản đặc sản, tỏi và hành tím Lý Sơn nổi bật với hương vị đặc trưng, phù hợp chế biến thành tỏi đen, tỏi lên men hoặc sấy khô để hướng tới các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) và các nước Đông Nam Á. “Bên cạnh đó, ớt cay tại Sơn Hà và Bình Sơn phù hợp chế biến tương ớt hoặc sấy khô để phục vụ các thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc và Ấn Độ”, ông Nguyên thông tin.
Quảng Ngãi được đánh giá là nơi sở hữu nhiều vùng nguyên liệu tiềm năng
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi cũng đã đầu tư vào lĩnh vực chế biến, góp phần hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến tiêu thụ sản phẩm.
Tại Khu công nghiệp Sao Mai (xã Đăk Rơ Wa), Công ty CP Chế biến Nông sản Sao Mai đã đầu tư nhà máy chế biến trái cây công suất 10.000 tấn thành phẩm mỗi năm. Dây chuyền hiện đại đáp ứng các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm của nhiều thị trường khó tính.
Từ khi đi vào hoạt động tháng 8/2025, doanh nghiệp đã thu mua hơn 10.000 tấn trái cây với giá trị gần 250 tỷ đồng, xây dựng mạng lưới liên kết với hơn 120 hợp tác xã, vựa thu mua và hộ dân. Các sản phẩm chế biến từ chanh dây, dứa và nhiều loại trái cây khác đã có mặt tại thị trường châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Ở lĩnh vực cao su, tỉnh hiện có hơn 82.700ha, tập trung chủ yếu tại khu vực phía tây. Cùng với vùng nguyên liệu, 13 dự án chế biến mủ cao su có tổng công suất trên 90.000 tấn/năm cũng đã được hình thành.
Ngành chế biến sâu, nông sản đang là mối quan tâm của ngành công nghiệp Quảng Ngãi.
Trong đó, Công ty TNHH MTV Cao su Kon Tum đang vận hành hai nhà máy với tổng công suất khoảng 17.000 tấn/năm, khai thác hơn 9.300ha cao su để sản xuất nhiều dòng sản phẩm phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.
Những mô hình này cho thấy, công nghiệp chế biến đang từng bước trở thành cầu nối đưa nông sản Quảng Ngãi thoát khỏi tình trạng tiêu thụ nguyên liệu thô, từng bước nâng giá trị sản phẩm.
Muốn tăng giá trị phải đi bằng chế biến sâu
Dù đã có những tín hiệu tích cực, song công nghiệp chế biến nông, lâm sản của Quảng Ngãi vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ dưới dạng sơ chế hoặc nguyên liệu, trong khi số lượng doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu còn khá khiêm tốn.
Theo Nghị quyết 07 của Tỉnh ủy Quảng Ngãi, công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản trở thành một trong những ngành chủ lực của tỉnh.
Đơn cử như vùng cà phê Đăk Hà với gần 3.800 ha, trong đó hơn 1.200 ha là vùng nguyên liệu chất lượng cao. Nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật, năng suất đạt từ 4,5 - 5,5 tấn cà phê nhân/ha. Tuy nhiên, phần lớn sản lượng vẫn xuất khẩu dưới dạng cà phê nhân, khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương Quảng Ngãi cho biết, bên cạnh các ngành công nghiệp nền tảng như lọc hóa dầu, luyện kim, điện tử, trí tuệ nhân tạo hay công nghiệp môi trường, công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản là một trong những ngành chủ lực của tỉnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Quảng Ngãi sẽ cơ cấu lại mạng lưới các cơ sở chế biến gắn với vùng nguyên liệu tập trung; ưu tiên thu hút các dự án quy mô lớn ứng dụng công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường; phát triển ngành chế tạo thiết bị phục vụ chế biến.
Với lợi thế vùng nguyên liệu lớn cùng định hướng phát triển rõ ràng, công nghiệp chế biến sâu được kỳ vọng sẽ trở thành "đòn bẩy" giúp nông sản Quảng Ngãi nâng cao giá trị.
“Thời gian tới, Quảng Ngãi sẽ ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống logistics và hạ tầng các khu, cụm công nghiệp, nhất là khu vực miền núi. Tỉnh cũng hướng đến hình thành chuỗi liên kết giữa vùng nguyên liệu phía tây Quảng Ngãi, Tây Nguyên và Nam Lào với hệ thống công nghiệp chế biến ở khu vực ven biển, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác lợi thế vùng nguyên liệu và gia tăng giá trị sản phẩm”, ông Mân nói.
Ở góc độ thị trường, ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng, muốn nâng cao sức cạnh tranh, doanh nghiệp cần đồng thời chuẩn hóa vùng nguyên liệu theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc hữu cơ, xây dựng mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó là đầu tư mạnh vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch bằng các công nghệ sấy, đóng hộp, sản xuất nước ép... nhằm gia tăng giá trị và kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm.
Hiệp hội cũng cam kết hỗ trợ kết nối các hợp tác xã, doanh nghiệp của Quảng Ngãi với hệ thống doanh nghiệp xuất khẩu, đồng thời cập nhật các quy định kỹ thuật mới như SPS, MRLs, EUDR để nâng cao khả năng thâm nhập các thị trường quốc tế.
Với lợi thế vùng nguyên liệu lớn cùng định hướng phát triển rõ ràng, công nghiệp chế biến sâu được kỳ vọng sẽ trở thành "đòn bẩy" giúp nông sản Quảng Ngãi nâng cao giá trị, mở rộng thị trường và đóng góp quan trọng vào mục tiêu phát triển ngành công nghiệp mũi nhọn của tỉnh trong giai đoạn mới.