Chi Ma và cơ hội mở rộng đường xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc

Chi Ma trong chiến lược tái phân bổ dòng chảy hàng hóa

Mỗi mùa thu hoạch nông sản đều đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống logistics khu vực biên giới. Chỉ cần hoạt động thông quan chậm lại, chi phí vận chuyển, lưu bãi và bảo quản hàng hóa sẽ gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm cũng như hiệu quả xuất khẩu của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, phát triển thêm các cửa khẩu không chỉ nhằm mở rộng năng lực thông quan, mà còn là giải pháp quan trọng để phân luồng hàng hóa, nâng cao tính linh hoạt và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Mới đây, đoàn công tác Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) do ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, làm Trưởng đoàn đã tổ chức khảo sát thực tế tại Cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn). Thông tin từ buổi khảo sát cho thấy, bên cạnh những cửa khẩu đã quen thuộc như Hữu Nghị hay Tân Thanh, Chi Ma đang từng bước khẳng định vị trí trong mạng lưới logistics biên giới. Dù chưa phải là cửa khẩu có lưu lượng hàng hóa lớn nhất, Chi Ma đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong bối cảnh hoạt động xuất khẩu sang Trung Quốc ngày càng đòi hỏi tính ổn định, khả năng phân luồng và tối ưu chi phí.

Xuất khẩu nông sản qua Lạng Sơn nhiều năm qua gần như gắn với những cửa khẩu quen thuộc như Hữu Nghị hay Tân Thanh. Sự ổn định của các tuyến này mang lại niềm tin cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng khiến dòng hàng có xu hướng tập trung vào một số điểm cố định. Trong điều kiện thương mại biên giới ngày càng sôi động, việc tiếp tục phụ thuộc vào những tuyến truyền thống sẽ làm giảm tính linh hoạt của toàn bộ hệ thống logistics.

Từ góc độ logistics, sự phụ thuộc vào một vài cửa khẩu luôn tiềm ẩn rủi ro. Chỉ cần nhu cầu tăng đột biến hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình thông quan, toàn bộ chuỗi cung ứng phía sau đều chịu tác động. Đối với các mặt hàng như thanh long, sầu riêng, xoài hay rau quả tươi, mỗi ngày chậm trễ đều có thể đồng nghĩa với việc chất lượng suy giảm và chi phí phát sinh tăng lên.

Điều đáng nói ở Chi Ma không nằm ở việc xuất hiện thêm một cửa khẩu, mà ở khả năng tạo thêm một lựa chọn cho doanh nghiệp xuất khẩu. Với lưu lượng khoảng 200-250 phương tiện thông quan mỗi ngày, Chi Ma đang từng bước hình thành một dòng chảy hàng hóa ổn định, góp phần phân tán áp lực vốn lâu nay tập trung tại các cửa khẩu truyền thống của Lạng Sơn.

Càng đáng chú ý hơn khi nhóm hàng xuất khẩu chủ lực qua Chi Ma là nông sản - lĩnh vực mà từng giờ thông quan đều có thể quyết định chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh doanh. Trong bối cảnh chi phí logistics ngày càng trở thành yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh, một cửa khẩu có khả năng rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và bảo đảm tính ổn định của chuỗi cung ứng sẽ mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một điểm thông quan đơn thuần.

Ở góc nhìn rộng hơn, đa dạng hóa cửa khẩu không chỉ giúp từng doanh nghiệp chủ động lựa chọn tuyến vận chuyển phù hợp mà còn góp phần nâng cao khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống logistics biên giới. Khi hàng hóa được phân bổ hợp lý hơn, áp lực lên các cửa khẩu truyền thống sẽ giảm, nguy cơ ùn tắc cục bộ cũng được hạn chế.

Tại buổi làm việc, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho rằng: "Phát triển Chi Ma không chỉ nhằm tăng năng lực thông quan của riêng một cửa khẩu, mà còn hướng tới mục tiêu tối ưu hóa mạng lưới logistics khu vực biên giới. Khi doanh nghiệp có thêm lựa chọn phù hợp với đặc điểm hàng hóa và nhu cầu vận chuyển, dòng chảy xuất nhập khẩu sẽ được phân bổ hợp lý hơn, qua đó giảm chi phí logistics, hạn chế ùn tắc theo mùa vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường Trung Quốc".

Từ lợi thế hạ tầng đến bài toán thu hút doanh nghiệp

Cùng với chất lượng và giá trị sản phẩm, logistics đang trở thành một cấu phần quan trọng của năng lực cạnh tranh. Mỗi khoản chi phí vận chuyển được cắt giảm, mỗi giờ thông quan được rút ngắn đều góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động xuất khẩu và gia tăng lợi thế cho doanh nghiệp trên thị trường.

Lợi thế về chi phí không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí logistics cho từng chuyến hàng, mà còn tạo hiệu quả đáng kể khi quy mô xuất khẩu ngày càng lớn. Với những doanh nghiệp thường xuyên đưa hàng trăm, thậm chí hàng nghìn container qua biên giới mỗi vụ, khoản chi phí được tối ưu sẽ góp phần cải thiện hiệu quả kinh doanh và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa. Quan trọng hơn, việc có thêm một lựa chọn cửa khẩu cũng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức vận tải, hạn chế tình trạng phải điều chỉnh kế hoạch khi các cửa khẩu truyền thống bước vào cao điểm.

Chi phí logistics cũng là một trong những yếu tố tạo lợi thế cho Chi Ma. Theo ông Hoàng Quang Duy, đại diện Thương mại và Phát triển đối tác Công ty Cổ phần Dịch vụ xuất nhập khẩu tổng hợp Chi Ma HTT, mức chi phí sang tải tại cửa khẩu hiện được duy trì ở mức khoảng 260.000 đồng/xe, góp phần giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí trong quá trình xuất khẩu.

"Mỗi lần sang tải, bốc hàng, mỗi xe chỉ mất khoảng 260.000 đồng, một mức chi phí khá thấp so với mặt bằng chi phí bốc xếp chung ở các cửa khẩu", ông Duy chia sẻ.

Bên cạnh lợi thế về chi phí, hạ tầng kết nối cũng đang tạo thêm dư địa phát triển cho Chi Ma. Tuyến quốc lộ 4B được đầu tư mở rộng với quy mô bốn làn xe, góp phần nâng cao năng lực vận tải và giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc dự báo thời gian giao nhận hàng hóa. Đối với chuỗi cung ứng nông sản, khả năng dự báo thời gian luôn là yếu tố có giá trị không kém bản thân quãng đường vận chuyển.

Bên cạnh những lợi thế về hạ tầng và chi phí, điều để lại ấn tượng qua khảo sát thực tế là tinh thần đồng hành của các lực lượng chức năng tại cửa khẩu. Sự phối hợp chặt chẽ trong hướng dẫn thủ tục, xử lý các tình huống phát sinh và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thông quan không chỉ giúp hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra thuận lợi hơn, mà còn góp phần giảm chi phí thời gian, một yếu tố ngày càng quan trọng đối với doanh nghiệp logistics và xuất khẩu nông sản.

Tuy nhiên, điều khiến Chi Ma chưa phát huy hết tiềm năng lại không nằm ở hạ tầng hay năng lực thông quan, mà ở mức độ nhận diện của cộng đồng doanh nghiệp. Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị ở xa khu vực biên giới phía Bắc, vẫn chưa đưa Chi Ma vào phương án logistics của mình, chủ yếu do thói quen sử dụng những tuyến xuất khẩu quen thuộc.

Ông Mai Đức Trung, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ xuất nhập khẩu tổng hợp Chi Ma HTT cho biết: “Chi Ma hiện có nhiều điều kiện thuận lợi về hạ tầng, chi phí dịch vụ và khả năng tổ chức thông quan. Tuy nhiên, số doanh nghiệp biết và chủ động lựa chọn cửa khẩu này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Vì vậy, cần đẩy mạnh kết nối, cung cấp thông tin và giới thiệu cụ thể hơn về năng lực khai thác của Chi Ma để doanh nghiệp có thêm cơ sở xây dựng phương án vận chuyển phù hợp”.

Vì vậy, bài toán đặt ra trong thời gian tới không chỉ là tiếp tục đầu tư hạ tầng, mà còn cần tăng cường cung cấp thông tin, kết nối doanh nghiệp và quảng bá những lợi thế của cửa khẩu. Khi cộng đồng doanh nghiệp thực sự coi Chi Ma là một lựa chọn trong chuỗi logistics, cửa khẩu này mới có thể phát huy đầy đủ vai trò trong việc giảm chi phí, phân luồng hàng hóa và nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trên thị trường Trung Quốc.

Ông Trần Thanh Hải nhận định: "Bên cạnh đầu tư hạ tầng, cần tăng cường công tác truyền thông để cộng đồng doanh nghiệp hiểu rõ hơn về năng lực và lợi thế của Chi Ma. Đây là quá trình cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có trọng tâm, bởi thay đổi thói quen lựa chọn tuyến xuất khẩu của doanh nghiệp không thể đạt được chỉ sau một vài hoạt động giới thiệu hay xúc tiến".

Chi Ma có thể chưa phải là cửa khẩu lớn nhất, nhưng trong bối cảnh thương mại Việt Nam - Trung Quốc ngày càng mở rộng, giá trị của một cửa khẩu không chỉ được đo bằng số lượng xe thông quan mỗi ngày. Điều quan trọng hơn là khả năng bổ sung cho toàn bộ mạng lưới logistics, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp và giúp dòng chảy hàng hóa vận hành thông suốt hơn. Đó cũng là hướng đi mà xuất khẩu nông sản Việt Nam cần trong giai đoạn cạnh tranh ngày càng dựa nhiều hơn vào tốc độ, chi phí và tính ổn định của chuỗi cung ứng.