Chiều 20/11, tại Hà Nội, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam phối hợp với Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả tổ chức hội thảo về bảo hộ quyền tác giả và các biện pháp phòng, chống vi phạm bản quyền trong ngành công nghiệp nội dung.
Vi phạm bản quyền ngày càng khó kiểm soát
Sự phát triển của môi trường số giúp các sản phẩm văn hóa, giải trí như phim, âm nhạc, truyện tranh và trò chơi điện tử tiếp cận người dùng trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, tình trạng sao chép, phát tán và khai thác trái phép nội dung cũng diễn biến phức tạp. Đáng chú ý, nhiều trang web vi phạm được vận hành xuyên biên giới, sử dụng danh tính ẩn danh, máy chủ và dịch vụ lưu trữ đặt tại nhiều quốc gia. Điều này gây khó khăn cho việc xác định chủ thể đứng sau, thu thập chứng cứ và triển khai các biện pháp xử lý.
Hội thảo về bảo hộ quyền tác giả và các biện pháp chống vi phạm bản quyền trong ngành công nghiệp nội dung.
Phát biểu tại hội thảo, ông Kobayashi Kenichi, Phó trưởng Đại diện Văn phòng JICA tại Việt Nam, đánh giá ngành công nghiệp nội dung Việt Nam, trong đó có điện ảnh và trò chơi điện tử, đang có những bước phát triển với sự tham gia của nhiều nhà sáng tạo. Công tác bảo hộ quyền tác giả cũng đạt được những tiến bộ, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, xử lý các trang web cung cấp nội dung trái phép vẫn là thách thức. Theo ông Kobayashi Kenichi, muốn ngành công nghiệp nội dung phát triển bền vững, cần có môi trường bảo đảm quyền lợi của nhà sáng tạo, tạo niềm tin để doanh nghiệp đầu tư và khuyến khích người dùng tiếp cận các sản phẩm hợp pháp.
Chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản, ông Takero Goto, Giám đốc đại diện Hiệp hội Phân phối Nội dung ở Nước ngoài (CODA) tại Nhật Bản, cho biết, các trang web vi phạm bản quyền hoạt động với nhiều phương thức khác nhau. Có trang chỉ cung cấp đường dẫn đến nội dung trái phép; có trang trực tiếp phát tán phim hoạt hình, truyện tranh. Một số trang được vận hành ở nước ngoài nhưng hướng đến người dùng Nhật Bản, trong khi những trang khác hoạt động tại Nhật Bản và đưa nội dung vi phạm ra thị trường quốc tế. Việc sử dụng các dịch vụ đăng ký ẩn danh, máy chủ ở nước ngoài và phương thức thanh toán bằng tiền mã hóa cũng khiến quá trình truy tìm người vận hành gặp nhiều trở ngại.
Trước tình hình đó, CODA triển khai hệ thống giám sát và yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm tự động. Những tác phẩm được chủ sở hữu quyền đăng ký sẽ được hệ thống theo dõi liên tục. Khi phát hiện dấu hiệu sử dụng trái phép, CODA gửi thông tin để chủ sở hữu kiểm tra, xác nhận. Chỉ sau khi có xác nhận chính thức, tổ chức mới tiến hành yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm. Cách làm này giúp mở rộng phạm vi giám sát, đồng thời hạn chế tình trạng yêu cầu gỡ bỏ nhầm nội dung không thuộc quyền sở hữu của các chủ thể đăng ký. Kết quả xử lý cũng được thống kê theo từng chủ sở hữu quyền để theo dõi hiệu quả thực thi.
Bên cạnh giám sát tự động, Nhật Bản chú trọng điều tra số đối với những vụ việc phức tạp, đặc biệt là hành vi vi phạm xuyên biên giới. CODA phối hợp với Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, các chuyên gia an ninh mạng và công ty luật quốc tế để thu thập, phân tích chứng cứ.
Công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và các giải pháp điều tra số được sử dụng để phân tích dữ liệu trên máy tính, điện thoại thông minh và các trang web. Trong một số vụ việc, việc xác định đối tượng vi phạm còn đòi hỏi khai thác, đối chiếu dữ liệu được lưu trữ từ nhiều năm trước.
Một hướng xử lý khác được CODA chú trọng là ngăn chặn nguồn thu quảng cáo của các trang web vi phạm. Khi phát hiện quảng cáo xuất hiện trên những trang cung cấp nội dung trái phép, tổ chức thông báo cho doanh nghiệp quảng cáo và đề nghị dừng hiển thị. Đây là biện pháp nhằm cắt giảm nguồn tài chính duy trì hoạt động của các trang web vi phạm, nhất là những trang vận hành vì mục đích kinh doanh.
Hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp xuyên biên giới
Thực tế cho thấy, xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số không thể chỉ dựa vào biện pháp trong phạm vi một quốc gia. Một trang web có thể được vận hành ở nước này, sử dụng máy chủ tại nước khác và cung cấp nội dung cho người dùng trên toàn cầu. Do đó, việc xác định đối tượng, thu thập chứng cứ và yêu cầu xử lý cần có sự phối hợp giữa các quốc gia.
Tại Nhật Bản, CODA xây dựng mạng lưới hợp tác với các tổ chức và cơ quan thực thi pháp luật ở nhiều nước nhằm trao đổi thông tin, hỗ trợ điều tra và xử lý vi phạm. Hoạt động bảo vệ quyền tác giả cũng được mở rộng sang lĩnh vực hàng hóa, trong đó có việc xử lý các sản phẩm sử dụng trái phép hình ảnh nhân vật hoạt hình và nhân vật nổi tiếng của Nhật Bản.
Ở Việt Nam, việc hoàn thiện khung pháp lý về quyền tác giả, quyền liên quan gắn với phát triển công nghiệp văn hóa đang được triển khai. Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, cho biết, dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được báo cáo, trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến; dự án Luật Bản quyền tác giả cũng đang được tổng kết, đánh giá và xây dựng.
Theo ông Lê Minh Tuấn, bảo hộ quyền tác giả cần được thực hiện đồng bộ với phát triển công nghiệp văn hóa. Pháp luật không chỉ là công cụ ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm mà còn phải tạo điều kiện để các hoạt động sáng tạo, khai thác và sử dụng nội dung được thực hiện hợp pháp, minh bạch. "Chúng tôi mong muốn tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong nâng cao năng lực thực thi quyền tác giả; phát hiện, điều tra và xử lý hành vi xâm phạm; ứng dụng công nghệ trong giám sát, phát hiện vi phạm; phối hợp xử lý các vụ việc xuyên biên giới và thúc đẩy lưu thông nội dung hợp pháp", ông Lê Minh Tuấn chia sẻ.
Đây là những nội dung thiết thực trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, khai thác hiệu quả nguồn lực sáng tạo và tài sản trí tuệ. Bởi nếu quyền tác giả không được bảo vệ hiệu quả, nhà sáng tạo khó bảo đảm lợi ích từ sản phẩm của mình, còn doanh nghiệp cũng phải đối mặt với rủi ro khi đầu tư vào sản xuất, phân phối nội dung.
Kinh nghiệm Nhật Bản cho thấy, công nghệ giám sát, điều tra số và phối hợp với doanh nghiệp quảng cáo giúp phát hiện, ngăn chặn vi phạm bản quyền. Với Việt Nam, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực giám sát, thu thập chứng cứ điện tử và hợp tác quốc tế, qua đó sẽ bảo vệ quyền lợi nhà sáng tạo, tạo môi trường cạnh tranh công bằng và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư.