Tăng tính chủ động từ sản xuất đến nhập khẩu
Trên các sàn giao dịch lớn của thế giới ghi nhận giá xăng dầu có nhiều biến động trong ngày hôm nay. Chỉ trong phiên giao dịch ngày 4/3, giá xăng dầu thế giới tăng khoảng 8%, lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2024 và đánh dấu phiên tăng thứ ba liên tiếp. Theo Reuters, nguyên nhân đến từ việc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran lan rộng, làm gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu, khí đốt tại Trung Đông. Đáng chú ý, mức chênh lệch giữa giá dầu Brent và WTI đã nới rộng lên 8 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022.
Xung đột không chỉ dừng lại ở những tuyên bố quân sự. Israel tiến hành không kích tại Liban, Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng tại các quốc gia vùng Vịnh và các tàu chở dầu tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Khi các công ty bảo hiểm hủy bảo hiểm tàu thuyền, nhiều tàu chở dầu và tàu container đã tránh đi qua khu vực này, khiến cước vận chuyển dầu khí toàn cầu tăng vọt.
Để xây dựng kịch bản nguồn cung xăng dầu trong bối cảnh khó khăn do xung đột, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương cho biết, ngay khi chiến sự nổ ra ba ngày trước, cơ quan này đã họp với hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, Bình Sơn, các doanh nghiệp đầu mối lớn và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam); đồng thời báo cáo Bộ Công Thương để xây dựng các kịch bản, phương án ứng phó trước diễn biến giá thế giới tăng nhanh, nguồn cung khan hiếm và rủi ro từ eo biển Hormuz - nơi bị ảnh hưởng tới khoảng một phần tư sản lượng dầu thô toàn cầu.
Triển khai nhiều giải pháp nhằm không làm gián đoạn nguồn cung xăng dầu trong nước (Ảnh: Cấn Dũng)
Động thái này cho thấy tư duy điều hành chuyển từ phản ứng sang chủ động. Trên cơ sở các kịch bản, Bộ Công Thương dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ nhiều phương án, đồng thời theo dõi sát diễn biến thị trường, tăng cường kiểm tra tình hình nhập khẩu, xuất bán, dự trữ và lưu thông xăng dầu của các thương nhân đầu mối. Các doanh nghiệp được yêu cầu thực hiện nghiêm tổng nguồn xăng dầu tối thiểu năm 2026 theo tiến độ phân giao và bảo đảm nghĩa vụ dự trữ theo quy định.
Ở khâu sản xuất, thông tin đến báo chí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết đã chỉ đạo Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn làm việc với các bên nước ngoài tham gia dự án để cung cấp khẩn lượng dầu dự phòng, duy trì công suất vận hành. Đồng thời, tập đoàn làm việc với các chủ dầu để tối đa bán dầu khai thác trong nước cho các nhà máy lọc dầu nội địa trong trường hợp cấp bách.
Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) được yêu cầu chủ động xây dựng phương án nhập khẩu bổ sung, đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển, tối ưu công suất. Trước mắt, Petrovietnam khẳng định vẫn bảo đảm nguồn cung trong một vài tháng tới. Tuy nhiên, trong giai đoạn tiếp theo, tùy thuộc vào diễn biến thực tế, các cơ quan chức năng cần sớm tháo gỡ các nút thắt cơ chế để linh hoạt ứng phó.
Tăng cường kiểm tra kiểm soát thị trường, tránh đứt gãy nguồn cung ứng
Nguồn cung chỉ là một vế của bài toán. Vế còn lại là điều hành giá và kiểm soát thị trường, nhằm tránh hiệu ứng tâm lý dẫn đến đứt gãy cục bộ. Theo đó, ông Trần Hữu Linh chia sẻ, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã ban hành văn bản chỉ đạo Sở Công Thương các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra việc chấp hành quy định kinh doanh xăng dầu tại các cửa hàng bán lẻ, bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng nhu cầu xã hội. Lực lượng quản lý thị trường trung ương và địa phương được yêu cầu tăng cường kiểm tra, ngăn chặn tình trạng găm hàng, nâng giá bất hợp lý.
Đồng thời, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành, trong đó có Bộ Tài chính, nghiên cứu phương án bình ổn giá xăng dầu theo các kịch bản khác nhau, kể cả trường hợp xung đột sớm hạ nhiệt hoặc kéo dài gây đứt gãy nguồn cung. Khi cần thiết, phương án sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu sẽ được tính đến.
Bộ cũng đã trình Chính phủ xem xét sớm ban hành nghị định thay thế các nghị định về kinh doanh xăng dầu để phù hợp tình hình thực tế; đề xuất phối hợp linh hoạt trong điều hành giá, xây dựng quy chuẩn chất lượng đối với các lô xăng dầu nhập khẩu nhằm rút ngắn thời gian cấp phép, đưa hàng vào lưu thông nhanh nhất.
Một điểm quan trọng khác là bảo đảm nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp. Theo đó, Bộ Công Thương kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ưu tiên nguồn ngoại tệ, tín dụng cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh xăng dầu để nhập khẩu dầu thô, sản phẩm xăng dầu trong bối cảnh hiện nay.
Tất cả các giải pháp trên đều hướng đến mục tiêu chung: Không để gián đoạn nguồn cung trong toàn hệ thống; bảo đảm cung cấp đầy đủ cho các cửa hàng bán lẻ; duy trì hoạt động bán hàng thường xuyên; đồng thời chia sẻ hợp lý nguồn cung và lợi nhuận trong hệ thống để tránh đứt gãy. Trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng mạnh và rủi ro địa chính trị gia tăng, việc lên kịch bản chủ động cho thị trường xăng dầu không chỉ là phản ứng ngắn hạn trước biến động, mà còn là bước đi chiến lược nhằm củng cố an ninh năng lượng quốc gia.