Tác động khốc liệt từ những đợt El Nino mạnh trong lịch sử
Theo thông tin từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, hiện tượng El Nino đã chính thức hình thành và có xu hướng tăng cường độ trong những tháng cuối năm 2026. Quá trình hình thành El Nino lần này diễn ra tương đối nhanh. Số liệu quan trắc cho thấy, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5°C vào tháng 5 và tiếp tục tăng lên khoảng +0,7°C vào đầu tháng 6.
So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino được đánh giá là khá ngắn. Điều này phản ánh sự ấm lên nhanh chóng của vùng trung tâm Thái Bình Dương và sự tương tác thuận lợi giữa đại dương với khí quyển.
Các dự báo hiện nay chỉ ra rằng, hiện tượng El Nino gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh hiện vào khoảng 60 - 65%. Diễn biến này có tính chất tương tự El Nino năm 2023, có cường độ tương đương sự kiện El Nino giai đoạn 2015 - 2016 và có khả năng nằm trong nhóm những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950 đến nay.
Nhìn lại lịch sử thiên tai, các đợt El Nino mạnh thường để lại những tác động rất rõ nét đối với thời tiết, khí hậu tại Việt Nam. Gần đây nhất là đợt El Nino diễn ra trong giai đoạn 2015 - 2016. Đây được đánh giá là một trong những sự kiện El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương với các đợt El Nino vào các năm 1982 - 1983 và 1997 - 1998.
Hiện tượng El Nino năm 2026 được dự báo có cường độ rất mạnh, nguy cơ gây nắng nóng kỷ lục, thiếu hụt mưa diện rộng và gia tăng hạn hán, xâm nhập mặn.
Tác động nổi bật nhất trong giai đoạn 2015 - 2016 là tình trạng nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Riêng năm 2015 đã ghi nhận một mùa nắng nóng diện rộng đặc biệt gay gắt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại khu vực ven biển Trung Bộ đã vượt qua kỷ lục của năm 2014. Thời gian nắng nóng kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày tại Bắc Trung Bộ. Trong đợt này, nhiệt độ cao nhất tại Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39 - 41°C; kỷ lục nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7°C vào ngày 30/5.
Đi kèm với nắng nóng là tình trạng lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng dẫn đến hạn hán nghiêm trọng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu hụt đáng kể. Tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng, gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh.
Ở chiều ngược lại, hoạt động của bão trên Biển Đông trong năm El Nino mạnh lại có xu hướng giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong số đó, chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta với cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7 - 8. Thực tế lịch sử cho thấy, tác động đáng lo ngại nhất của El Nino đối với Việt Nam thường là nắng nóng kéo dài, thiếu hụt mưa, hạn hán và xâm nhập mặn.
Dự báo diễn biến thời tiết những tháng cuối năm 2026
Dựa trên các mô hình dự báo, trong các tháng cuối năm 2026, nền nhiệt độ trên phạm vi toàn quốc có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5°C. Đặc biệt, riêng trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, mức nhiệt độ có thể cao hơn từ 1,0 - 2,0°C so với trung bình nhiều năm. Do vậy, trong các tháng còn lại của mùa hè năm 2026, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ sẽ tiếp tục xuất hiện các đợt nắng nóng nhiều hơn trung bình nhiều năm, đồng thời có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Cùng với xu thế tăng nhiệt độ, hiện tượng El Nino dự báo sẽ gây thiếu hụt lượng mưa tại hầu hết các vùng trên cả nước. Mức độ thiếu hụt phổ biến từ 25% đến 50%, biểu hiện rõ rệt nhất tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Do lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, nguy cơ cao sẽ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc diện rộng ở những nơi có nhu cầu dùng nước nhiều cho sản xuất và sinh hoạt trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Song song đó, tình trạng xâm nhập mặn cũng có nguy cơ gia tăng tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Về hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới, mặc dù số lượng hình thái này ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng cơ quan chức năng lưu ý vẫn có thể xuất hiện các cơn bão có cường độ rất mạnh và gây thiệt hại lớn.
Bên cạnh đó, một đặc điểm đáng chú ý trong điều kiện El Nino là dù xu thế tổng lượng mưa giảm, nhưng vẫn có thể xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong vòng 24 giờ. Những ví dụ điển hình như trận mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7/2015 tại Quảng Ninh diễn ra vào chính lúc El Nino hoạt động mạnh, hoặc đợt lũ lịch sử vào cuối tháng 9/2009 sau cơn bão số 9 (Ketsana) tại các tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi. Do đó, công tác phòng chống thiên tai trong thời gian tới đòi hỏi sự chủ động, không thể chủ quan trước các nguy cơ biến động của thời tiết.
Trước diễn biến El Nino cường độ mạnh, người dân và các địa phương cần chủ động theo dõi sát dự báo thời tiết, chủ động trữ nước ngọt, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời triển khai sớm các phương án sản xuất nông nghiệp phù hợp để giảm thiểu thiệt hại do hạn mặn, thiên tai cực đoan gây ra.