Tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 21/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).
Hoàn thiện 4 nhóm vấn đề trong Luật An toàn, vệ sinh lao động
Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao Chính phủ đã tiếp thu nghiêm túc, bám sát Kết luận số 268 ngày 25/9 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để chỉnh lý dự thảo. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội được chuẩn bị công phu, có nhiều kiến nghị xác đáng.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thảo luận tại Tổ.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ trăn trở khi mỗi năm vẫn xảy ra hàng nghìn vụ tai nạn lao động, tập trung ở các ngành xây dựng, khai khoáng, điện lực và các công việc trên cao. Trong khi đó, công tác bảo đảm an toàn lao động ở khu vực phi chính thức “gần như còn bỏ ngỏ” ; bệnh nghề nghiệp chưa được phát hiện sớm; hoạt động huấn luyện, kiểm định ở một số nơi còn mang tính hình thức, lực lượng thanh tra mỏng và chế tài chưa đủ sức răn đe.
Theo Chủ tịch Quốc hội, dù phạm vi sửa đổi lần này hẹp, luật vẫn phải giữ yêu cầu xuyên suốt: “Cắt giảm thủ tục nhưng không buông lỏng an toàn; giảm tiền kiểm thì phải đẩy mạnh hậu kiểm”.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung hoàn thiện 4 nhóm vấn đề lớn. Thứ nhất, về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động (Điều 14), Chủ tịch Quốc hội tán thành cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, song khi bỏ tiền kiểm, chất lượng huấn luyện phải được kiểm soát bằng chuẩn đầu ra; đồng thời yêu cầu văn bản hướng dẫn tuyệt đối không làm phát sinh trở lại “giấy phép con”.
Thứ hai, với máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt (Điều 28, Điều 30), Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật hóa nguyên tắc quản lý bằng dữ liệu, giao cho Chính phủ xây dựng cơ sở dữ liệu, mã định danh theo dõi toàn bộ vòng đời thiết bị từ kiểm định, khai báo, sử dụng đến thanh lý, kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương.
Thứ ba, về khai báo, điều tra tai nạn lao động (Điều 34, Điều 35), Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoàn thiện cơ chế phát hiện, báo tin, tiếp nhận, xử lý thông tin; bổ sung hành vi nghiêm cấm người sử dụng lao động chi phối, cản trở người lao động cung cấp thông tin. Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phân định rõ trách nhiệm điều tra, thống kê giữa cấp tỉnh và cấp xã.
Thứ tư, Chính phủ cần rà soát chế tài xử phạt hành vi cố ý vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng. Với khu vực lao động phi chính thức, dù chưa phải trọng tâm lần sửa đổi này, đề nghị có chính sách hỗ trợ huấn luyện, kiểm định cho làng nghề, hợp tác xã, hộ kinh doanh, lao động tự do.
Không đánh đổi an toàn lấy lợi suất
Với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc mở rộng diện bao phủ tới lao động nền tảng số tại khoản 6 Điều 2 là đúng tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW.
Tuy nhiên, quy định về người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số còn quá rộng, chưa trả lời được ai đóng, đóng trên thu nhập nào, nền tảng chịu trách nhiệm gì. Chưa định danh được đối tượng mà bắt buộc thì khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị thực hiện đầy đủ Kết luận số 276/KL-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định rõ đối tượng, thời điểm áp dụng.
Dẫn lại quá trình thông qua Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Cái gì có lợi cho dân, cho nước thì quyết định ngay”, hiện Bảo hiểm y tế không còn tình trạng “ngăn sông cấm chợ”, người dân chuyển viện, chuyển tuyến cơ bản thuận lợi.
Về danh mục đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội (Điều 122), Chủ tịch Quốc hội nêu số dư đầu tư khoảng 1,5 triệu tỷ đồng, trên 82% vào trái phiếu Chính phủ và cho rằng, nâng hiệu quả là cấp thiết, song “đây là tiền của hàng chục triệu người lao động, không được đánh đổi an toàn lấy lợi suất”.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật thể hiện 4 nguyên tắc tại Kết luận số 276: an toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch, trách nhiệm là cơ chế bảo đảm. Việc mở rộng danh mục phải dựa trên chuẩn mực, không bằng ngoại lệ và phải thực sự giảm rủi ro, không chuyển từ rủi ro này sang rủi ro khác.
Với kiến nghị xem xét các ngân hàng có vốn doanh nghiệp nhà nước chi phối, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần nghiên cứu trong tổng thể chính sách, không thiết kế cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào trong luật. Luật cần quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí cốt lõi; giao Chính phủ quy định bộ tiêu chí định lượng, giới hạn đầu tư, phân tán rủi ro, cơ chế lựa chọn và trách nhiệm quản trị.
Không để lực lượng lao động mới đứng ngoài pháp luật
Góp ý dự án luật sửa đổi 5 luật về: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, bỏ tiền kiểm không có nghĩa là bỏ quản lý.
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, chuyển cho thuê lại lao động, dịch vụ việc làm từ cấp phép sang thông báo là đúng hướng, nhưng hậu kiểm phải thực chất, dựa trên 3 trụ cột: dữ liệu, trách nhiệm và chế tài.
Với lĩnh vực lưu trữ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, bỏ chứng chỉ hành nghề lưu trữ là hợp lý, nhưng do tài liệu lưu trữ chứa nhiều thông tin quan trọng, nhạy cảm, cần kế thừa điều kiện nhân thân và quy định rõ trường hợp không được kinh doanh dịch vụ lưu trữ.
Với hoạt động chữ thập đỏ, cần tách bạch quản lý nhà nước về hoạt động nhân đạo với quản lý tổ chức hội, nhất là cơ chế công khai, minh bạch nguồn lực. “Niềm tin của nhân dân là tài sản lớn nhất của công tác nhân đạo”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Riêng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Việc làm, luật không được để lực lượng lao động mới đứng ngoài pháp luật. Trước tốc độ phát triển nhanh của lao động nền tảng số tại các đô thị lớn, pháp luật hiện hành chưa bao quát, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ xây dựng khung quản lý đồng bộ, đồng thời thể chế hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về hỗ trợ việc làm cho người khuyết tật.