Giữ “lửa nghề” qua năm tháng
Những ngày đầu xuân năm Bính Ngọ, không khí tại làng nghề làm chuồn chuồn tre Thạch Xá rộn ràng hơn bao giờ hết. Trong những xưởng nhỏ rộn rã tiếng cười, tiếng chẻ, tiếng vót, tiếng cọ sơn hòa cùng tiếng nói rộn ràng đầu năm tạo nên không gian đầy khởi sắc cho một năm mới.
Chuồn chuồn tre Thạch Xá. Ảnh: Nhật Chi
Tọa lạc cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km về phía Tây, làng sản xuất chuồn chuồn tre Thạch Xá nằm ở xã Tây Phương (huyện Thạch Thất cũ), có hơn 20 năm hình thành và phát triển. Từ một nghề phụ lúc nông nhàn, đến nay, chuồn chuồn tre đã trở thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ đặc trưng, góp phần tạo việc làm ổn định cho nhiều hộ dân địa phương.
Người dân làng nghề đang làm chuồn chuồn tre trong xưởng sản xuất. Ảnh: Nhật Chi
Để làm nên một chú chuồn chuồn tre hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Tre được chọn kỹ càng, phải trải qua nhiều quá trình như phơi nắng hoàn toàn tự nhiên, không sử dụng bất kỳ chất bảo quản nào. Sau đó, tiếp tục phơi thật nhiều nắng cho khô kiệt thì mới bắt đầu đưa vào sản xuất.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, cô Nguyễn Thị Xoan, người có hơn 20 năm gắn bó với nghề, cho biết, để hoàn thiện một sản phẩm cần khoảng 20 phút với 10 công đoạn khác nhau. Từ khâu chọn tre, vót tre, tạo hình, lắp cánh đến trang trí họa tiết, mỗi bước đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác. Một chú chuồn chuồn chỉ được coi là hoàn chỉnh khi có thể giữ thăng bằng trên đầu ngón tay. Toàn bộ quá trình sản xuất đều yêu cầu tay nghề khéo léo và sự kiên nhẫn của người thợ.
Hiện nay, chuồn chuồn tre được bán với giá dao động từ khoảng 7.000 - 10.000 đồng/sản phẩm tùy kích thước và mẫu mã. Ngoài mẫu chuồn chuồn truyền thống, cơ sở còn sản xuất các mẫu chim, bướm với họa tiết vẽ bắt mắt hoặc theo yêu cầu riêng của khách hàng, vì vậy giá thành cũng nhỉnh hơn (khoảng 20.000 - 30.000 đồng/sản phẩm).
Giải quyết khó khăn cho nghề thủ công trong nhịp sống hiện đại
Giữa nhịp sống hiện đại, chuồn chuồn tre không tránh khỏi gặp những khó khăn. Trước kia, sản phẩm chủ yếu bán trong phạm vi quen thuộc, ít phải cạnh tranh. Còn hiện nay, đồ thủ công phải cạnh tranh trực tiếp với hàng công nghiệp sản xuất hàng loạt, giá rẻ và mẫu mã bắt mắt.
Bên cạnh đó, trong thời kỳ giá nguyên vật liệu leo thang, hầu hết các nguyên vật liệu đều có xu hướng tăng giá. Điều này khiến chi phí sản xuất tăng cao nhưng nếu điều chỉnh giá sản phẩm, sẽ gây bất lợi trên thị trường quà lưu niệm.
Song song với đó, làng nghề còn gặp khó khăn vì thiếu nhân công sản xuất. “Vì đây là nghề thủ công, công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và thời gian, thu nhập tính theo ngày công nên không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của người lao động. Do đó, nhiều người lựa chọn chuyển sang công việc khác có thu nhập ổn định hơn”, cô Xoan chia sẻ thêm.
Góc trưng bày thành tích và chứng nhận tham gia hoạt động quảng bá của cơ sở sản xuất chuồn chuồn tre Liên Xoan. Ảnh: Nhật Chi
Trước đây, chuồn chuồn tre chủ yếu được bày bán quanh khu vực điểm du lịch chùa Tây Phương. Những năm gần đây, các hộ sản xuất chú trọng hơn đến việc cải tiến mẫu mã, đầu tư bao bì chỉn chu, kèm theo thông tin giới thiệu về làng nghề và quy trình thủ công. Nhờ đó, sản phẩm dần mở rộng thị trường, có mặt tại nhiều thành phố du lịch lớn như Huế, Đà Nẵng, Hội An… và cả khu phố cổ Hà Nội.
Đồng thời, việc quảng bá qua mạng xã hội cũng giúp hoạt động kinh doanh được mở rộng hơn. Cô Xoan chia sẻ thêm: “Các con tôi lập một trang Facebook để quảng bá sản phẩm, nhờ vậy lượng đơn hàng tăng lên đáng kể. Đặc biệt, từ sau đại dịch Covid-19, lượng khách đặt hàng online tăng lên rõ rệt”.
Cô Xoan nhấn mạnh, ngoài khách lẻ mua làm quà tặng, nhiều doanh nghiệp đặt số lượng lớn vào dịp cuối năm để làm quà cho nhân viên, đối tác. Một số khách sạn cao cấp cũng đặt sản xuất riêng, in hoặc gắn logo lên sản phẩm để làm quà lưu niệm cho khách lưu trú. Vào mùa cao điểm, cơ sở có thể nhận đơn lên tới vài chục nghìn sản phẩm.
Bên cạnh đó, chuồn chuồn tre Thạch Xá còn được xuất khẩu sang Hồng Kông (Trung Quốc), Nhật Bản và một số quốc gia khác, từng bước mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm, thúc đẩy hội nhập và giao thương quốc tế.
Từ một món đồ chơi dân gian mộc mạc, những cánh chuồn chuồn tre nhỏ bé bay xa không chỉ mở rộng thị trường, thúc đẩy kinh tế mà còn mang theo khát vọng gìn giữ và lan toả bản sắc Việt.