Chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái: Thu hút dòng vốn FDI xanh

Chuyển đổi sinh thái, yêu cầu sống còn của doanh nghiệp

Chiều 27/3, tại TP. Hồ Chí Minh, diễn ra Hội thảo “Khu công nghiệp sinh thái - Nền tảng thu hút đầu tư và tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, do Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC) phối hợp Trung tâm Hỗ trợ và Tư vấn chuyển đổi số TP. Hồ Chí Minh (DXCenter), Trung tâm sáng tạo mở SOIHUB, Trung tâm Ươm tạo công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cùng các đối tác tổ chức.

Hội thảo thu hút sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp nhằm chia sẻ mô hình phát triển khu công nghiệp sinh thái (EIP). Đây là xu hướng được đánh giá là tất yếu trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia nhấn mạnh, chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Hữu Nghị - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đô thị Amata Biên Hòa, áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản mà còn xuất phát từ nhu cầu tự thân của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế carbon thấp.

“Nếu không chuyển đổi, doanh nghiệp Việt Nam có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các ngành có mức phát thải cao như thép, dệt may, nhựa, hóa chất, điện tử”, ông Nguyễn Hữu Nghị cảnh báo.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, việc chuyển đổi sớm sang mô hình sinh thái mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Từ thực tiễn tại Amata Biên Hòa, đơn vị tham gia chương trình Khu công nghiệp sinh thái toàn cầu (GEIPP) do Chính phủ Thụy Sĩ tài trợ, mô hình này giúp doanh nghiệp giảm 10-20% chi phí năng lượng, tiết kiệm 20-30% lượng nước nhờ tái chế và tối ưu hóa sử dụng tài nguyên.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn giảm đáng kể chi phí xử lý môi trường, nâng cao hiệu suất sản xuất, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh và các quỹ khí hậu quốc tế.

Dù vậy, quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt nhiều rào cản. Các quy định liên quan đến khu công nghiệp sinh thái chưa thực sự đồng bộ; mức độ liên kết, hợp tác giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp còn hạn chế. Đặc biệt, chi phí đầu tư ban đầu lớn khiến nhiều doanh nghiệp còn e ngại khi chưa nhìn thấy rõ hiệu quả dài hạn.

Khảo sát ESG năm 2025 của PwC Việt Nam cho thấy, 89% doanh nghiệp đã hoặc có kế hoạch cam kết ESG trong vòng 2-4 năm tới, song khoảng 60% gặp khó khăn do thiếu nguồn nhân lực và chuyên môn. Dù 82% doanh nghiệp đã thu thập dữ liệu ESG, chỉ khoảng 10% có khả năng khai thác hiệu quả phục vụ quản trị và báo cáo bền vững.

Công nghệ số, “xương sống” của khu công nghiệp sinh thái

Bên cạnh yếu tố chính sách và nhận thức, công nghệ được xác định là nền tảng cốt lõi để vận hành hiệu quả các khu công nghiệp sinh thái.

Ông Trần Nam Hưng, đại diện Trung tâm Công nghệ số của QTSC cho biết, các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây cùng hệ thống giám sát thông minh đóng vai trò “xương sống”, giúp kết nối các thành phần trong khu công nghiệp và tối ưu hóa vận hành.

“Chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp và các khu công nghiệp để triển khai các giải pháp công nghệ phù hợp, hướng tới phát triển bền vững”, ông Trần Nam Hưng nhấn mạnh.

Trong khi đó, bà Phạm Thị Kim Phượng - Phó Giám đốc QTSC cho biết, đơn vị đang hướng tới xây dựng mô hình đô thị khoa học xanh, thông minh, gắn với đổi mới sáng tạo và mục tiêu Net Zero. QTSC đã ứng dụng IoT và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý năng lượng, giúp giảm 35% chi phí điện, 10-15% chi phí nhân lực quản lý và 30% chi phí lưu trữ dữ liệu.

Theo bà Kim Phượng, trong bối cảnh các nhà đầu tư quốc tế ngày càng đặt tiêu chí ESG lên hàng đầu, khu công nghiệp sinh thái không chỉ là xu hướng mà còn là yếu tố quyết định để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, có giá trị gia tăng lớn.

Hiện TP. Hồ Chí Minh đang quản lý 58 khu công nghiệp và khu chế xuất với tổng diện tích hơn 22.400 ha. Để duy trì lợi thế cạnh tranh và đón đầu dòng vốn FDI xanh, Thành phố đang đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái.

Các chuyên gia tại hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò của cộng sinh công nghiệp, tức là sự hợp tác, chia sẻ tài nguyên như năng lượng, nước và chất thải giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp. Đây được xem là chìa khóa giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm phát thải.

Hội thảo cung cấp cái nhìn toàn diện từ mô hình sản xuất sinh thái (Amata Biên Hòa) đến mô hình công nghệ số xanh (QTSC), Hệ sinh thái sáng tạo mở (SOIHUB), đồng tạo không gian kết nối thực tiễn giữa quản lý khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức đổi mới sáng tạo.

Hội thảo cung cấp cái nhìn toàn diện từ mô hình sản xuất sinh thái, đến mô hình công nghệ số xanh, hệ sinh thái sáng tạo mở. Đồng thời mở ra không gian kết nối giữa các nhà quản lý khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức đổi mới sáng tạo. Từ đó, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái hợp tác, góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh trong toàn bộ nền kinh tế.