Siết kiểm soát hàng hải theo mức độ quan hệ
Giới chức Iran đã xây dựng một cơ chế quản lý hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, đồng thời bảo đảm quyền đi lại của tàu thuyền từ các quốc gia khác nhau tùy thuộc vào mức độ quan hệ với Tehran.
Iran thiết lập cơ chế phân loại quốc gia theo ba nhóm để kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Ảnh minh hoạ.
Theo cơ chế này, tất cả các quốc gia được phân thành ba nhóm: “đối phương”, “trung lập” và “thân thiện”. Các quốc gia thuộc nhóm “đối phương” sẽ bị cấm sử dụng eo biển Hormuz. Tàu thuyền từ các nước “trung lập” phải chịu mức phí cao. Trong khi các nước “thân thiện” được phép tự do đi qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Tehran chưa công bố danh sách cụ thể các quốc gia thuộc từng nhóm. Tuy nhiên, phần lớn các quốc gia Ả Rập tại khu vực Vịnh Ba Tư được xếp vào nhóm “trung lập” hoặc “đối phương”. Theo kế hoạch của Iran, các nước này phải trả khoản phí đáng kể hoặc bị hạn chế hoàn toàn quyền đi qua eo biển Hormuz.
Trong một động thái liên quan, Iran xác nhận các tàu chở hàng và tàu chở dầu có liên hệ với Nam Phi có thể đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn mà không bị gián đoạn. Đại sứ Iran tại Nam Phi cho biết, sự đảm bảo này có được do mối quan hệ song phương tốt đẹp và việc Nam Phi từ chối cắt đứt quan hệ với Iran trong bối cảnh xung đột khu vực tiếp diễn.
Bộ trưởng Năng lượng Nam Phi Gwede Mantashe cho biết các chuyến hàng đến Nam Phi đang được vận chuyển suôn sẻ nhờ thỏa thuận này. Sự đối xử đặc biệt này áp dụng cho các quốc gia “thân thiện”, bao gồm một số đối tác BRICS.
Tín hiệu nối lại vận tải
Dữ liệu vận tải biển cho thấy, hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz đang có dấu hiệu được nối lại, dù vẫn diễn ra thận trọng. Trong tuần qua, ba tàu chở dầu do Oman vận hành, một tàu container thuộc sở hữu của Pháp và một tàu chở khí của Nhật Bản đã đi qua khu vực này, cho thấy chính sách cho phép các tàu được Iran coi là “thân thiện” tiếp tục lưu thông.
Trước đó, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2, khiến xung đột Trung Đông tiếp tục trở nên căng thẳng. Sau đó, Tehran cho biết sẽ cho phép các tàu không có liên hệ với Mỹ hoặc Israel được đi qua.
Đáng chú ý, một tàu container thuộc hãng vận tải Pháp CMA CGM đã đi qua eo biển Hormuz. Sự việc diễn ra trong ngày Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh, chỉ có giải pháp ngoại giao mới có thể khơi thông tuyến hàng hải này. Trước khi tiến vào vùng biển Iran, con tàu đã điều chỉnh điểm đến trên hệ thống nhận dạng tự động (AIS) thành “Owner France” (tạm dịch: Thuộc sở hữu của Pháp), nhằm xác định rõ quốc tịch với giới chức sở tại.
Cùng thời điểm, hai tàu chở dầu cỡ lớn và một tàu LNG do Oman Shipping Management vận hành cũng đã rời Vịnh Ba Tư, theo dữ liệu từ các hệ thống theo dõi hàng hải quốc tế.
Hãng vận tải Mitsui O.S.K. Lines của Nhật Bản cho biết tàu chở LNG Sohar LNG, do hãng đồng sở hữu, đã đi qua eo biển Hormuz. Con tàu này đã trở thành tàu có liên hệ với Nhật Bản đầu tiên và cũng là tàu LNG đầu tiên thực hiện hành trình này kể từ khi xung đột bùng phát.
Theo Bộ Giao thông Nhật Bản, tính đến đầu ngày 4/4, vẫn còn khoảng 45 tàu do các doanh nghiệp nước này sở hữu hoặc vận hành bị mắc kẹt trong khu vực. Trong khi đó, một tàu chở LPG khác của Mitsui đã rời Vịnh Ba Tư qua vùng lãnh hải Iran, còn một tàu chở khí cỡ lớn mang cờ Panama cũng di chuyển theo tuyến tương tự, hướng tới Trung Quốc.
Những diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran và các bên liên quan chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Cũng trong ngày 4/4 (theo giờ Việt Nam), trong bài viết đăng tải trên Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, Mỹ có thể mở eo biển Hormuz nếu có thêm một chút thời gian.
Cụ thể, ông Trump cho biết: “Với thêm một chút thời gian, chúng ta có thể dễ dàng mở eo biển Hormuz”.