Xuất khẩu thủy sản sẽ đối diện nhiều thách thức
Sau 30 năm kể từ khi bình thường hóa quan hệ và 25 năm triển khai Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA), thương mại song phương hai nước đã tăng trưởng mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng, trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng giữa hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao.
Về thương mại năm 2025, thống kê của Hải quan Việt Nam cho biết, tổng kim ngạch trao đổi thương mại giữa hai nước đạt khoảng 172 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất sang Hoa Kỳ 153,1 tỷ USD; nhập khẩu từ Hoa Kỳ 19,2 tỷ USD. Với kết quả này, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, đóng vai trò dẫn dắt triển vọng thương mại năm 2026.
Đằng sau kỷ lục này là sự mở rộng đồng loạt ở các nhóm hàng chủ lực. Công nghiệp chế biến - chế tạo tiếp tục giữ vai trò mũi nhọn, đặc biệt ở các ngành điện tử, máy móc và công nghệ. Ngoài ra, các nhóm hàng máy móc và thiết bị, nông - thủy sản, dệt may... cũng có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu tích cực sang thị trường Hoa Kỳ.
Nhìn về dài hạn, Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu tiềm năng của hàng hóa Việt Nam, song trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu biến động liên tục, khó đoán định, thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2026 sẽ có nhiều thách thức, nhất là về thương mại thủy sản hai nước.
Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2026 được dự báo có nhiều thách thức.
Thông tin rõ hơn với phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, cùng với một số ngành hàng, thủy sản Việt Nam sẽ chịu tác động không nhỏ bởi thuế đối ứng, phòng vệ thương mại và một số chính sách mới của Hoa Kỳ.
Ông Đỗ Ngọc Hưng cho biết, tháng 4/2025, Hoa Kỳ đã ban hành sắc lệnh nâng cao năng lực ngành thủy sản nước này. Sắc lệnh nhằm nới lỏng quy định trong nước, mở rộng khu vực khai thác, thị trường xuất khẩu, tăng cường năng lực chế biến trong nước và siết chặt kiểm soát đối với thủy sản nhập khẩu.
Gần đây nhất, Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển Hoa Kỳ (NOAA) đã đưa ra phán quyết không công nhận tính tương đồng của các biện pháp quản lý và bảo tồn thú biển của Việt Nam đối với 12 nghề khai thác hải sản, bao gồm lưới rê, lưới cuốn, lưới vây, câu, lưới kéo đơn/đôi... Các loài hải sản chịu ảnh hưởng gồm cá ngừ (mắt to, vây xanh, vây vàng, vằn), cá kiếm, mực, cá mú, cá thu, cá hồng, cua...
Lý do chính mà NOAA đưa ra là Việt Nam chưa đảm bảo đầy đủ các biện pháp quản lý và giám sát để hạn chế sát thương hoặc đánh bắt không chủ ý đối với thú biển, cũng như chưa ban hành quy định cụ thể phù hợp với tiêu chuẩn của Hoa Kỳ. Theo đó, các sản phẩm hải sản từ những nghề khai thác này sẽ bị cấm nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ ngày 1/1/2026.
“Đoàn đàm phán Chính phủ, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành, hiệp hội, doanh nghiệp liên quan đã làm việc với đối tác Hoa Kỳ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp cũng như có văn bản gửi Bộ trưởng Bộ Thương mại và Đại sứ Trưởng Văn phòng đại diện Thương mại Hoa Kỳ”, ông Đỗ Ngọc Hưng thông tin.
Cơ hội tái cấu trúc ngành thủy sản
Tham tán thương mại, Trưởng cơ quan Thương vụ nhìn nhận, những rào cản thương mại từ thị trường Hoa Kỳ đang “thử thách” khả năng ứng biến và sức bền của ngành thủy sản Việt Nam, một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, có vị thế cao trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, nếu nhìn ở khía cạnh tích cực, đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp, người nuôi trồng và toàn chuỗi giá trị thủy sản Việt Nam tái cấu trúc theo hướng minh bạch, chuẩn hóa và bền vững hơn.
Đưa ra khuyến nghị với doanh nghiệp nuôi trồng, sản xuất, xuất khẩu thủy sản trong nước, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ đề nghị:
Thứ nhất, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt thông tin, cập nhật sớm các quy định mới của Hoa Kỳ về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, lao động và môi trường. Việc này giúp doanh nghiệp tránh bị động, đồng thời có thể chuẩn bị trước hồ sơ, chứng nhận phù hợp để đáp ứng yêu cầu nhập khẩu của đối tác Hoa Kỳ.
Thứ hai, cần tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý nhằm chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm rào cản kỹ thuật và chủ động phối hợp trong các vụ việc phòng vệ thương mại.
Các doanh nghiệp nên xây dựng đội ngũ chuyên trách theo dõi thị trường, hoặc liên kết với các đơn vị tư vấn, luật sư quốc tế khi cần.
Những rào cản thương mại từ Hoa Kỳ đang “thử thách” khả năng ứng biến và sức bền của ngành thủy sản Việt Nam, song đây cũng là cơ hội để tái cấu trúc ngành. Ảnh: Minh Nguyệt
Thứ ba, nâng cao tính bền vững và truy xuất nguồn gốc trong chuỗi sản xuất là yếu tố then chốt. Các yêu cầu của Hoa Kỳ về lao động, môi trường, khí thải carbon… đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, không chỉ là rào cản. Do đó, đầu tư vào công nghệ nuôi trồng sạch, thức ăn sinh học, xử lý nước thải và chứng nhận quốc tế là hướng đi lâu dài.
Khẳng định, hệ thống Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ (gồm 4 cơ quan thương vụ) luôn đồng hành, sát cánh cùng doanh nghiệp trong quá trình giao thương, ông Đỗ Ngọc Hưng cho biết, hệ thống thương vụ sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam để cập nhật thông tin, tháo gỡ vướng mắc và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại, mở rộng thị trường và quảng bá thương hiệu thủy sản Việt Nam một cách bài bản, chuyên nghiệp hơn.
Song song đó, tích cực, chủ động trao đổi, phối hợp với cơ quan có liên quan của Hoa Kỳ, cung cấp thông tin, dữ liệu, số liệu để bảo vệ quyền lợi chính đáng của Việt Nam, tham dự các phiên điều trần, cung cấp thông tin tại Hoa Kỳ và phối hợp chặt chẽ với cơ quan liên quan của Việt Nam, cơ quan đại diện (thương vụ) để chia sẻ thông tin, phối hợp vận động hành lang, bảo vệ quyền lợi của ta.
“Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ luôn đồng hành cùng doanh nghiệp để tháo gỡ các rào cản. Bởi thành công của doanh nghiệp chính là thước đo, phản ánh trực tiếp hiệu quả của các chương trình chính sách, hoạt động xúc tiến thương mại và năng lực triển khai của hệ thống thương vụ. Khi doanh nghiệp Việt Nam đứng vững, mở rộng được thị phần và nâng cao giá trị xuất khẩu tại Hoa Kỳ, quy mô thương mại hai nước cũng theo đó được củng cố, tăng trưởng dài hạn”, ông Đỗ Ngọc Hưng chia sẻ.
Liên quan đến thị trường Hoa Kỳ, tại buổi họp báo thường kỳ Quý IV/2025 của Bộ Công Thương diễn ra sáng 29/1, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, năm 2026, Việt Nam sẽ kiên trì quá trình đàm phán Hiệp định Thương mại đối ứng công bằng và cân bằng giữa Việt Nam - Hoa Kỳ.
Đồng thời, vận động doanh nghiệp, nhà sản xuất tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, bảo đảm tính ổn định và bền vững. Bên cạnh đó, Việt Nam phải đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, tận dụng tối đa các Hiệp định thương mại tự do (FTA), đây là nhiệm vụ cần được triển khai quyết liệt, khẩn trương và hiệu quả hơn nữa trong thời gian tới.