Từ “điểm nghẽn” vận tải đến hành lang ra biển
Quốc lộ 19 vẫn đang là tuyến huyết mạch vận chuyển hàng hóa của Gia Lai và khu vực Tây Nguyên suốt nhiều năm qua. Thế nhưng, địa hình đèo dốc qua An Khê, Mang Yang với nhiều khúc cua gấp, mặt đường hẹp khiến hành trình hơn 170km thường kéo dài 3,5 - 4 giờ, chưa kể nguy cơ ùn tắc, đi lại khó khăn vào mùa mưa.
Với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, chi phí logistics hiện vẫn là “bài toán đau đầu”. Không ít doanh nghiệp phải cộng thêm hàng chục USD mỗi tấn hàng chỉ riêng chi phí vận chuyển và lưu kho, làm giảm sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe.
Hàng hoá tập kết tại Cảng Quy Nhơn. Ảnh: Hiền Mai
Ở hướng biển, cụm cảng Quy Nhơn tiếp tục giữ vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu lớn nhất khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên. Dù thị trường còn nhiều biến động, năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua cảng vẫn đạt khoảng 10,8 triệu tấn; riêng container đạt khoảng 185 nghìn TEUs, tăng 6% so với năm trước.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Văn Hòa - Phó Giám đốc Công ty CP Cảng Quy Nhơn cho biết, việc đưa vào khai thác bến số 1 cùng các tuyến tàu container đi châu Âu, Mỹ và Đông Bắc Á đã góp phần nâng năng lực cạnh tranh logistics cho Gia Lai và toàn vùng.
“Trước đây nhiều doanh nghiệp phải trung chuyển qua các cảng lớn khác, nhưng hiện nay hàng container có thể đi trực tiếp từ Quy Nhơn đến nhiều thị trường quốc tế, giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí đáng kể”, ông Hòa nói.
Tuy nhiên, để phát huy tối đa lợi thế cảng biển, điều vùng Tây Nguyên còn thiếu chính là một hệ thống kết nối đồng bộ và hiện đại hơn. Bởi vậy, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đang được kỳ vọng trở thành “cú hích” chiến lược cho toàn bộ chuỗi logistics của Gia Lai. Tuyến đường dài 125km, quy mô 4 làn xe, tổng vốn đầu tư hơn 43.700 tỷ đồng này khi hoàn thành sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Pleiku xuống cảng biển còn khoảng 1,5 - 2 giờ, đồng thời giúp giảm 40 - 50% chi phí vận tải.
Tuyến cao tốc không chỉ giúp việc vượt hai đèo An Khê và Mang Yang thuận lợi hơn mà còn mở ra không gian phát triển công nghiệp, đô thị và logistics dọc hành lang kinh tế Đông - Tây. Đây sẽ là trục kết nối chiến lược giữa Tây Nguyên với duyên hải miền Trung, đồng thời mở rộng giao thương xuyên biên giới với Nam Lào, Đông Bắc Campuchia qua Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh.
Hình thành mạng lưới logistics quy mô vùng
Bên cạnh cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, Gia Lai cũng đang đồng loạt triển khai nhiều dự án kết nối nhằm tạo nên mạng lưới logistics đa tầng, đa phương thức.
Tuyến đường gần 16,4km từ cao tốc Bắc - Nam về Khu công nghiệp Phù Mỹ đang được đẩy nhanh tiến độ với quy mô 4 làn xe cơ giới, phục vụ vận chuyển container và hàng hóa khối lượng lớn. Trong khi đó, tuyến kết nối Quốc lộ 1 với đường ven biển ĐT639 ra Cảng Đề Gi cũng mở thêm hướng vận tải mới cho khu vực duyên hải.
Khi tuyến đường ven biển dài khoảng 121km hoàn thiện, Gia Lai sẽ hình thành thêm một trục động lực quan trọng, kết nối chặt chẽ cảng biển - khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ, tạo chuỗi logistics khép kín từ sản xuất đến xuất khẩu.
Xe vận chuyển hàng hoá tại Cảng Quy Nhơn. Ảnh: Hiền Mai
Một lợi thế khác của Gia Lai là hội tụ đầy đủ ba loại hình vận tải chủ lực gồm đường bộ, hàng không và cảng biển. Ngoài các tuyến Quốc lộ 14, 19, 25 kết nối trực tiếp với Đông Nam Bộ và các cảng biển miền Trung, sân bay Pleiku cũng được quy hoạch nâng công suất hàng hóa lên 12.000 tấn/năm vào năm 2050. Đây được xem là dư địa lớn để phát triển logistics hàng không cho nông sản, dược liệu và hàng hóa giá trị cao.
Song song đó, sân bay Phù Cát được quy hoạch phục vụ khoảng 27.000 tấn hàng hóa/năm, đủ khả năng đón máy bay thân rộng, mở ra cơ hội vận chuyển hàng hóa quốc tế ngay tại khu vực duyên hải Nam Trung Bộ.
Để cụ thể hóa chiến lược phát triển logistics, ngày 8/5/2026, UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Kế hoạch số 179/KH-UBND triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo đó, Gia Lai đặt mục tiêu trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa trọng điểm của Tây Nguyên; xây dựng mạng lưới logistics hiện đại kết nối thông suốt từ Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh - Pleiku - Cảng Quy Nhơn.
Giai đoạn 2025 - 2035, tỉnh phấn đấu hình thành ít nhất một trung tâm logistics cấp tỉnh và hai điểm trung chuyển hàng hóa quy mô vừa; tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics đạt 12 - 15%/năm; từng bước kéo giảm chi phí logistics xuống còn khoảng 12 - 15% giá trị hàng hóa.
Thu hút “đại bàng” logistics về Tây Nguyên
Cùng với hạ tầng giao thông, Gia Lai cũng đang tăng tốc kêu gọi đầu tư các dự án logistics quy mô lớn nhằm đón đầu dòng hàng hóa và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng. Trong danh mục dự án trọng điểm giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh đang kêu gọi đầu tư 4 dự án lớn trong lĩnh vực cảng và logistics với tổng vốn hàng chục nghìn tỷ đồng.
Nổi bật nhất là Dự án Trung tâm logistics quốc tế Tây Nguyên có tổng vốn dự kiến khoảng 15.000 tỷ đồng, quy mô hơn 511ha. Dự án được định hướng tích hợp kho bãi, cảng cạn ICD, trung tâm phân phối và các dịch vụ logistics hiện đại, kết nối trực tiếp với Quốc lộ 19, Quốc lộ 25, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku cùng các tuyến ra cảng biển và sân bay.
Khi đi vào hoạt động, đây sẽ là “siêu đầu mối” trung chuyển hàng hóa của toàn vùng Tây Nguyên, giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian và chi phí logistics.
Gia Lai đứng trước cơ hội vàng, mở rộng cánh cửa cho hàng hóa Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: Hiền Mai
Bên cạnh đó, Dự án Trung tâm logistics Canh Vinh quy mô 150ha, vốn đầu tư khoảng 3.000 tỷ đồng cũng được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics cấp vùng nhờ nằm tại điểm giao thoa giữa khu kinh tế Nhơn Hội, cảng Quy Nhơn, sân bay Phù Cát, đường sắt Bắc - Nam và cao tốc Quy Nhơn - Pleiku.
Trong khi đó, Trung tâm logistics tại phường Quy Nhơn Đông với lợi thế ven biển, kết nối trực tiếp cảng nước sâu và sân bay được định hướng trở thành “hạt nhân logistics biển” của miền Trung.
Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất của Gia Lai hiện nay không chỉ nằm ở vị trí cửa ngõ Tây Nguyên mà còn ở khả năng kết nối đa chiều: từ vùng nguyên liệu đến cửa khẩu quốc tế, từ cao nguyên xuống cảng biển và sân bay.
Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Gia Lai năm 2026, TS. Trần Du Lịch - thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia đánh giá: “Gia Lai là một vùng đất đặc biệt, không chỉ bởi diện tích rộng lớn, địa hình đa dạng, mà còn bởi chiều sâu văn hóa, lịch sử và tiềm năng phát triển chưa được khai thác hết. Phía Đông của tỉnh đang khai thác mạnh mẽ tiềm năng biển, cảng, năng lượng và logistics. Phía Tây là vùng cao nguyên trù phú, nơi có thể phát triển nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và công nghiệp chế biến sâu. Gia Lai đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá”.
Từ thực tế đó cho thấy, nếu các dự án hạ tầng trọng điểm được triển khai đúng tiến độ, Gia Lai sẽ không chỉ là “thủ phủ nông sản xuất khẩu” mà còn có thể trở thành trung tâm logistics mới của khu vực, mở rộng cánh cửa cho hàng hóa Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Quý I/2026, toàn tỉnh Gia Lai thu hút 77 dự án (tăng gấp 2,48 lần so với cùng kỳ) với tổng vốn đầu tư trên 117.000 tỷ đồng (gấp 9,6 lần so với cùng kỳ). Ngoài ra, UBND tỉnh Gia Lai đã tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2026, trao quyết định chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đầu tư và ký kết ghi nhớ hợp tác đầu tư (MOU) cho 273 dự án, tổng vốn gần 850.000 tỷ đồng, tương đương hơn 32 tỷ USD.