'Cơn lốc' phim ngắn dưới góc nhìn bảo vệ người tiêu dùng - Bài 1: Dòng tiền trăm tỷ sau những video ngắn

Quy mô dòng tiền

Một tập phim chỉ kéo dài vài phút nhưng phía sau những màn hình dọc, những đoạn phim nối tiếp nhau và những lần bấm mua xu là dòng tiền đã lên tới hàng triệu USD. Từ một dạng nội dung mới trên điện thoại, phim ngắn dọc đang dần hình thành phân khúc có lượng người dùng lớn và khả năng tạo doanh thu lớn.

Theo báo cáo Mobile app trends spotlight edition: Vietnam 2026 của Adjust, nhóm ứng dụng xem video tại Việt Nam đạt 43 triệu lượt tải trong năm 2025, tăng 31% so với năm trước. Doanh thu mua trong ứng dụng của nhóm này đạt 23,2 triệu USD, tăng 73%.

Riêng phân nhóm phim ngắn ghi nhận 11,5 triệu USD doanh thu mua trong ứng dụng, đứng thứ 5 về doanh thu IAP trong các phân nhóm ứng dụng.

Khảo sát ngày 2/10/2026, bảng xếp hạng Giải trí trên App Store Việt Nam ghi nhận 6 ứng dụng phim ngắn trong top 10. PineDrama đứng thứ nhất, NetShort thứ 2, CashFlicks thứ 3, DramaWave thứ 5, DramaBox thứ 6 và ReelShort thứ 9.

Tốc độ tăng lượt tải tiếp tục ở mức cao, theo Adjust, tại Việt Nam, lượt tải ứng dụng phim ngắn trong quý IV/2025 tăng 271% so với cùng kỳ. Ở phạm vi toàn cầu, Sensor Tower ghi nhận hơn 850 triệu lượt tải short drama trong quý I/2026, tăng 140% so với cùng kỳ. Đông Nam Á chiếm 32% tổng lượt tải, là khu vực có tỷ trọng lớn nhất trong quý này.

Cùng ngày, khảo sát 10 ứng dụng phim ngắn trên App Store Việt Nam và ghi nhận các ứng dụng này do 9 pháp nhân đứng tên cung cấp, không có pháp nhân nào là doanh nghiệp Việt Nam.

Về cách thức thu tiền từ phim ngắn, đối chiếu App Store, Google Play, điều khoản dịch vụ của các hãng và thông tin do nền tảng công bố ngày 2/10/2026 ghi nhận 3 cách thương mại hóa đang xuất hiện quanh phim ngắn. Các ứng dụng có thể bán vật phẩm số, gói thuê bao, khai thác quảng cáo hoặc gắn nội dung với cơ chế thưởng mua sắm.

Với nhóm thu tiền trực tiếp từ người xem, mức giá có thể lên tới hàng trăm nghìn đồng cho gói thuê bao ngắn hạn. Ghi nhận trên App Store thời điểm ngày 24/9/2026, DramaBox có gói hội viên tuần 199.000 đồng và gói năm 1,99 triệu đồng. DramaWave có gói tuần 149.000 đồng, gói tháng 299.000 đồng và gói năm 2,49 triệu đồng. NetShort có gói tuần 299.000 đồng và gói tháng 999.000 đồng.

Về cơ chế gia hạn, ReelShort mô tả gói thuê bao có hiệu lực 7 ngày, tính phí hằng tuần và tự động gia hạn cho tới lúc người dùng hủy. DramaSpot cung cấp các gói tuần, tháng, quý và năm với cơ chế tự động gia hạn. Với ReelShort, thanh toán của người xem và thuê bao là nguồn thu chủ lực.

Theo ước tính của Media Partners Asia được Deadline dẫn lại ngày 6/8/2026, hai nguồn này chiếm khoảng 85 - 90% doanh thu của ReelShort. Media Partners Asia ước tính doanh thu ứng dụng đạt 97 triệu USD năm 2023, 400 triệu USD năm 2024 và 785 triệu USD năm 2025, dự báo khoảng 1,05 tỷ USD năm 2026.

Cũng theo Media Partners Asia, chi phí thu hút người dùng và tiếp thị tương đương 55% doanh thu ReelShort năm 2025. Tỷ lệ này cho thấy phần lớn nguồn lực của ứng dụng tiếp tục được dành cho quảng bá và tìm kiếm người dùng mới.

Dòng tiền xuyên biên giới và nghĩa vụ thuế

Với doanh thu hàng triệu USD, tốc độ tăng lượt tải ở mức ba chữ số và hiện diện ngày càng dày đặc của các ứng dụng có yếu tố xuyên biên giới, phim ngắn đã vượt khỏi phạm vi một xu hướng giải trí đơn thuần. Cách thu tiền, cơ chế gia hạn, phân loại phim, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng đang trở thành những vấn đề cần được quản lý chặt chẽ hơn.

Một cú chạm để mua xu hay đăng ký gói hội viên chỉ mất vài giây trên màn hình điện thoại song phía sau giao dịch đó dòng tiền có thể đi qua nhiều tầng trung gian trước khi tới nhà cung cấp nội dung.

Theo ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, với ứng dụng do doanh nghiệp nước ngoài vận hành, tiền của người dùng Việt Nam có thể đi qua ngân hàng, thẻ hoặc ví điện tử, đơn vị xử lý thanh toán và kho ứng dụng trước khi được đối soát rồi chuyển cho nhà cung cấp. Vì vậy, số tiền người dùng bỏ ra chưa đồng nghĩa với khoản doanh nghiệp nội dung thực nhận.

Đường đi của tiền cũng không chỉ có một hướng, điều khoản của DramaWave quy định người dùng mua thuê bao qua Apple App Store hoặc Google Play nếu muốn hoàn tiền phải liên hệ trực tiếp Apple hoặc Google. Với giao dịch thực hiện trên website DramaWave hoặc qua phương thức thanh toán bên thứ ba, việc hoàn tiền được xử lý theo chính sách riêng của hãng.

ReelShort cũng mở rộng thanh toán qua cửa hàng web riêng. Theo nghiên cứu của Media Partners Asia, việc chuyển một phần giao dịch ra khỏi kho ứng dụng giúp nền tảng giảm khoản phí phải trả cho các cửa hàng ứng dụng. Khi người dùng thanh toán trực tiếp trên website, App Store hoặc Google Play không còn tham gia với vai trò trung gian thanh toán trong giao dịch đó.

Tuy nhiên, tiền đi qua website riêng không có nghĩa toàn bộ nghĩa vụ thuế mặc nhiên chuyển sang nhà cung cấp nước ngoài. Từ ngày 1/7/2026, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Thông tư 89/2026/TT-BTC tạo khung pháp lý mới đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử và nền tảng số.

Theo Nghị định 252/2026/NĐ-CP, tổ chức nước ngoài, bao gồm chủ quản nền tảng thương mại điện tử hoặc nền tảng số ở nước ngoài, nếu kinh doanh và phát sinh doanh thu tính thuế tại Việt Nam thì thuộc nhóm nhà cung cấp nước ngoài phải thực hiện đăng ký giao dịch thuế điện tử cùng với đăng ký thuế lần đầu. Khi đăng ký, nhà cung cấp phải khai báo các tài khoản dùng để nhận tiền từ tổ chức, cá nhân tại Việt Nam hoặc từ chủ quản nền tảng liên quan đến giao dịch phát sinh doanh thu tại Việt Nam.

Điều 43 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định chủ quản nền tảng thương mại điện tử có chức năng đặt hàng trực tuyến và thanh toán thuộc phạm vi điều chỉnh phải khấu trừ, nộp thay thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với từng giao dịch cung cấp hàng hóa, dịch vụ phát sinh doanh thu tại Việt Nam của nhà cung cấp nước ngoài.

Nếu phần thuế tương ứng đã được nền tảng khấu trừ và nộp thay, nhà cung cấp nước ngoài không tiếp tục khai, nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với chính phần doanh thu đó.

Bởi vậy, với các ứng dụng phim ngắn việc xác định nghĩa vụ thuế không thể chỉ nhìn vào việc người dùng thanh toán qua App Store, Google Play hay website riêng. Cần xác định ai là chủ thể phát sinh doanh thu tại Việt Nam, giao dịch được thực hiện theo mô hình nào, nền tảng có thuộc trường hợp phải khấu trừ và nộp thay hay không và phần doanh thu nào nhà cung cấp phải trực tiếp kê khai.

Với trường hợp nhà cung cấp nước ngoài trực tiếp thực hiện nghĩa vụ thuế, Điều 31 Thông tư 89/2026/TT-BTC quy định việc kê khai có thể được thực hiện trực tiếp với cơ quan thuế hoặc thông qua đơn vị nhận ủy quyền. Cơ quan thuế có trách nhiệm phối hợp xác định và công bố tên, địa chỉ website của nhà cung cấp nước ngoài chưa đăng ký, kê khai, nộp thuế khi có giao dịch phát sinh tại Việt Nam.

Bảo vệ trẻ em trước nội dung chưa phân loại

Cùng một ứng dụng phim ngắn, người dùng có thể thấy những mốc tuổi khác nhau. ReelShort là một ví dụ, điều khoản của hãng đặt ra điều kiện riêng đối với người sử dụng dịch vụ. Trên App Store Việt Nam, ứng dụng được xếp 16+ trong khi Google Play ghi 12 tuổi trở lên. DramaWave cũng có chênh lệch tương tự. Với DramaBox, App Store xếp 18+ còn Google Play ghi 12 tuổi trở lên.

Nhìn vào các con số này, người dùng rất dễ hiểu rằng mỗi nơi đang áp một chuẩn tuổi khác nhau. Thực tế, các mốc tuổi trên phục vụ những mục đích khác nhau.

Điều khoản của hãng quy định điều kiện để người dùng sử dụng dịch vụ. App Store và Google Play sử dụng hệ thống xếp hạng độ tuổi để phản ánh mức độ phù hợp của nội dung ứng dụng với từng nhóm người dùng. Vì vậy, mức 12+, 16+ hay 18+ hiển thị trên kho ứng dụng không đồng nghĩa với mức phân loại của từng bộ phim bên trong.

Google Play còn gắn nhãn “Cần có hướng dẫn của cha mẹ” đối với DramaBox, ReelShort, DramaWave và PineDrama. Đây là cảnh báo về mức độ phù hợp của ứng dụng với người dùng nhỏ tuổi, không thay thế kết quả phân loại của từng bộ phim.

Pháp luật Việt Nam có hệ thống phân loại riêng đối với phim. Theo Luật Điện ảnh 2022 và văn bản hướng dẫn, phim được phân loại theo các mức P, K, T13, T16, T18 và C. Phim phổ biến trên không gian mạng phải được phân loại và hiển thị kết quả phân loại theo quy định.

Vì vậy, một ứng dụng được App Store xếp 16+ không có nghĩa toàn bộ phim trên ứng dụng đó đều đã được phân loại T16. Tương tự, việc Google Play ghi 12 tuổi trở lên cũng không thay thế yêu cầu phân loại đối với từng bộ phim được phổ biến tại Việt Nam.

Với trẻ em, điều quan trọng nằm ở nội dung cụ thể mà các em đang tiếp cận. Cha mẹ cần biết bộ phim được phân loại ở mức nào, cảnh báo độ tuổi được hiển thị ra sao và nền tảng có công cụ nào để hạn chế nội dung không phù hợp. Đây cũng là một phần trách nhiệm của các tổ chức, doanh nghiệp phổ biến phim trên không gian mạng theo quy định của pháp luật.

Chế tài hiện hành

Ngày 25/9/2026, Cục Điện ảnh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Công văn 1919/ĐA-VP yêu cầu các doanh nghiệp, tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng cùng các nền tảng có cung cấp phim tại Việt Nam rà soát và thực hiện đầy đủ quy định của pháp luật về điện ảnh. Văn bản được ban hành trong bối cảnh cơ quan quản lý ghi nhận một số tổ chức, cá nhân chưa thực hiện hoặc chưa thực hiện đầy đủ các điều kiện, thủ tục khi phổ biến phim trên mạng. 

Ngày 30/9/2026, trả lời báo chí, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho biết, cơ quan này đang tiếp tục xác minh từng trường hợp và chưa kết luận vi phạm đối với tổ chức, cá nhân cụ thể khi chưa đủ căn cứ. Cục đồng thời phối hợp với cơ quan liên quan yêu cầu các nền tảng trung gian gỡ phim tại những đường dẫn được xác định, đề nghị gỡ một số ứng dụng liên quan khỏi App Store và Google Play và ngăn chặn truy cập một số website phổ biến phim chưa đáp ứng yêu cầu về phân loại.

Về xử phạt, Nghị định 87/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 quy định rõ theo từng hành vi. Với hành vi phổ biến phim trên không gian mạng mà không phân loại hoặc không hiển thị kết quả phân loại theo quy định, cá nhân bị phạt từ 40 - 50 triệu đồng. Nếu tổ chức thực hiện cùng hành vi, mức phạt gấp đôi, tương ứng từ 80 - 100 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, phim vi phạm còn bị buộc gỡ bỏ khỏi không gian mạng và chủ thể vi phạm phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi đó.

Nghị định cũng tách riêng nhóm vi phạm của tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng. Không thông báo danh sách phim và kết quả phân loại trước khi phổ biến có thể bị phạt từ 20 - 40 triệu đồng. Không cung cấp đầu mối để tiếp nhận yêu cầu của cơ quan quản lý và phản ánh của người sử dụng bị phạt từ 40 - 60 triệu đồng. Không triển khai giải pháp kỹ thuật để phối hợp gỡ bỏ, ngăn chặn phim vi phạm có mức phạt từ 60 - 80 triệu đồng. 

Mức phạt từ 80 - 100 triệu đồng áp dụng với các hành vi nghiêm trọng hơn như không bảo đảm điều kiện thực hiện phân loại phim, không có biện pháp kỹ thuật và hướng dẫn để cha mẹ hoặc người giám hộ kiểm soát nội dung trẻ em xem, không gỡ bỏ phim vi phạm hoặc không ngăn chặn truy cập khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Các mức phạt tại khoản 7 Điều 15 được áp dụng trực tiếp cho tổ chức, không nhân đôi thêm.

Luật Điện ảnh 2022 cũng đặt trách nhiệm ngay từ trước khi phim được đưa tới người xem. Chủ thể phổ biến phim trên không gian mạng phải bảo đảm điều kiện phân loại hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền thực hiện phân loại, thông báo danh sách phim và kết quả phân loại trước khi phổ biến, có biện pháp để cha mẹ kiểm soát nội dung theo độ tuổi và gỡ bỏ phim vi phạm khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Như vậy, chế tài hiện hành không dừng ở một mức tiền phạt; trách nhiệm được chia theo từng hành vi, từ phân loại, thông báo, bảo vệ trẻ em đến gỡ bỏ và ngăn chặn nội dung vi phạm.

Ở kỳ tiếp theo, Báo Công Thương sẽ mở từng điều khoản dịch vụ của các ứng dụng phim ngắn, từ tự động gia hạn, hoàn tiền, thời hạn sử dụng xu đến nơi giải quyết tranh chấp. Phía sau những cú chạm mua hàng rất nhanh là loạt cam kết pháp lý mà người dùng ít khi đọc kỹ. Những điều khoản sẽ được đối chiếu với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 để xem quyền lợi người dùng đang được bảo đảm đến đâu.