Từ “thời trang nhanh” sang sản xuất thông minh
Trong nhiều năm, dệt may là một trong những ngành sử dụng nhiều lao động nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa vào nhân công giá rẻ đang dần bộc lộ giới hạn khi thị trường thế giới thay đổi nhanh chóng.
Chia sẻ với phóng viên bên lề tọa đàm “Giải pháp số hoá, tự động hoá, chuyển đổi công nghiệp 4.0 trong ngành may” tổ chức gần đây, ông Vũ Đức Giang- Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho hay, các nhãn hàng quốc tế hiện không chỉ yêu cầu giá cạnh tranh mà còn đặt ra hàng loạt tiêu chuẩn về tốc độ giao hàng, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, sử dụng năng lượng và quản trị sản xuất thông minh. Điều đó buộc doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải thay đổi nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tọa đàm “Giải pháp số hoá, tự động hoá, chuyển đổi công nghiệp 4.0 trong ngành may” bàn thảo nhiều nội dung về đổi mới công nghệ dệt may
Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng cho rằng, ngành thời trang toàn cầu đang chuyển mạnh từ “thời trang nhanh” sang phát triển bền vững, kéo theo yêu cầu rất cao về công nghệ sản xuất.
“Trong ngành công nghiệp thời trang hiện nay, thời gian giao hàng ngắn hơn, yêu cầu chất lượng khắt khe hơn và cạnh tranh giá ngày càng lớn. Vì vậy, thiết bị và công nghệ 4.0 đang trở thành yếu tố giúp doanh nghiệp thích ứng với cách mua hàng mới của các nhãn hàng toàn cầu”, ông Giang nhận định.
Ông cũng cho hay, chỉ trong khoảng 3 năm gần đây, doanh nghiệp may Việt Nam đã tiếp cận nhanh hơn với các giải pháp tự động hóa, robot hóa và AI hóa. Thực tế cho thấy, tự động hóa đang hiện diện ngày càng rõ trong các nhà máy dệt may. Nhiều nhà máy sợi hiện đã tự động hóa gần như toàn bộ quy trình từ khâu bông, chải thô đến đóng gói. Nếu trước đây một nhà máy với 50.000 cọc sợi cần khoảng 200 - 300 lao động thì nay chỉ còn khoảng 30 - 40 lao động vận hành.
Trong ngành may, robot vận chuyển bán thành phẩm từ xưởng cắt sang chuyền may cũng đã được ứng dụng tại nhiều doanh nghiệp. Một số nhà máy thậm chí sử dụng robot cho công việc vệ sinh nhà xưởng.
Sự thay đổi này giảm phụ thuộc lao động, đồng thời giúp doanh nghiệp nâng năng suất, kiểm soát lỗi và đáp ứng các đơn hàng nhỏ, giao nhanh.
Tại tọa đàm, Ông Doãn Thượng Quân - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quân Bằng cho biết, nhu cầu chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang số hóa, tự động hóa đang diễn ra rất mạnh trong cộng đồng doanh nghiệp dệt may.
“Các doanh nghiệp khi triển khai số hóa, tự động hóa và tiến tới công nghiệp 4.0 thường gặp nhiều khó khăn như thiếu định hướng phát triển, thiếu nhân sự công nghệ, thiếu giải pháp tổng thể, băn khoăn về các bước triển khai cũng như thiếu sự đồng hành để cùng giải quyết các bài toán khó”, ông Quân chia sẻ.
Theo ông Quân, điều doanh nghiệp cần lúc này không phải chỉ là mua máy móc, mà là một hệ sinh thái hỗ trợ gồm tư vấn giải pháp, phần mềm quản trị, thiết bị tự động hóa, đào tạo nhân lực và kết nối công nghệ phù hợp với từng mô hình sản xuất.
Cần cú hích mạnh hơn để tăng tốc chuyển đổi
Dù chuyển đổi công nghệ đang diễn ra nhanh hơn trong ngành dệt may nhưng với đặc điểm phần lớn doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, tiềm lực tài chính hạn chế. Đây vẫn là rào cản lớn với quá trình đầu tư công nghệ quy mô lớn.
Tuy nhiên, so với vài năm trước, bức tranh hiện nay đã có nhiều thay đổi. Theo lãnh đạo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, chi phí đầu tư cho công nghệ 4.0 đã giảm đáng kể khi ngày càng nhiều nhà sản xuất thiết bị tham gia thị trường.
Doanh nghiệp mong có cú hích mạnh hơn từ chính sách để đẩy nhanh chuyển đổi công nghệ
Quan trọng hơn, hành lang chính sách cho chuyển đổi công nghệ cũng đã và đang dần hoàn thiện. Ngày 29/12/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1643/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành dệt may và da giày Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2035. Trong đó, chuyển đổi số, tự động hóa, ứng dụng AI và sản xuất thông minh được xác định là định hướng quan trọng.
Đáng chú ý, chiến lược này không chỉ nói đến chuyển đổi số mà còn đặt ra yêu cầu “chuyển đổi kép”, gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây là xu hướng mà các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Mỹ ngày càng siết chặt.
Bên cạnh đó, hàng loạt chính sách khác cũng được ban hành nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ như Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị định số 205/2025/NĐ-CP của Chính phủ Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 111/2015/NĐ-CP ngày 03 tháng 11 năm 2015 của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ; Quyết định số 2708/QĐ-BCT của Bộ Công Thương ban hành Chương trình hỗ trợ, thúc đẩy sản xuất thông minh, chuyển đổi số trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại giai đoạn đến năm 2035.
Ngoài chính sách, nhiều quỹ hỗ trợ cũng đang được triển khai như quỹ đổi mới sáng tạo, quỹ môi trường, quỹ việc làm… nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực.
Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, sau khi Quyết định số 1643 được ban hành, hiệp hội đã liên tục tổ chức các hội thảo, tọa đàm kết nối doanh nghiệp với các nhà cung cấp thiết bị, phần mềm và giải pháp công nghệ. Các đoàn tham quan thực tế tại doanh nghiệp ứng dụng hiệu quả cũng được tổ chức nhằm giúp doanh nghiệp học hỏi mô hình phù hợp.
Hiệp hội cũng phối hợp với các tổ chức quốc tế và cơ sở đào tạo để khảo sát nhu cầu kỹ năng số, kỹ năng xanh của người lao động, từ đó xây dựng các chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu mới của ngành.
Có thể thấy, ngành dệt may Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhanh hơn về công nghệ. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn số đang trở thành “giấy thông hành” của hàng hóa toàn cầu, chậm đổi mới công nghệ đồng nghĩa với nguy cơ tụt lại phía sau.
Trước áp lực giao hàng nhanh, tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, giá đơn hàng giảm, doanh nghiệp dệt may Việt Nam được khuyến nghị đổi mới nhanh sang công nghệ sản xuất hiện đại, xanh để nâng sức cạnh tranh.