Chiều 17/10, tại TP. Đà Nẵng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố tổ chức Hội thảo “Phát triển du lịch Đô thị cổ Hội An - Di sản Văn hóa Thế giới trong kỷ nguyên mới”.
Hội thảo là diễn đàn quan trọng nhằm đánh giá toàn diện thực trạng, nhận diện cơ hội, thách thức và đề ra các giải pháp chiến lược để phát triển du lịch Hội An theo hướng chất lượng, bền vững và có sức cạnh tranh cao trong giai đoạn mới.
Hội thảo “Phát triển du lịch Đô thị cổ Hội An - Di sản Văn hóa Thế giới trong kỷ nguyên mới”.
Định hướng chiến lược từ công tác quản lý và bảo tồn di sản
Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Tán Văn Vương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng cho biết, hơn 4 thế kỷ trước, Hội An từng là một thương cảng quốc tế sầm uất, nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa. Những nỗ lực bền bỉ của các thế hệ cư dân đã giúp nơi đây gìn giữ nguyên vẹn một đô thị di sản mang giá trị nổi bật toàn cầu, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới vào năm 1999 và gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo vào năm 2023. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, du lịch Hội An đang đối mặt với nhiều sức ép lớn như áp lực tập trung đông khách vào phố cổ, nguy cơ thương mại hóa, sự suy giảm hiện diện của cư dân bản địa, cùng những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.
Ông Tán Văn Vương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng
Trước yêu cầu tất yếu phải đổi mới mô hình phát triển, ông Tán Văn Vương nhấn mạnh: "Hội An cần chuyển mạnh mô hình phát triển từ số lượng sang chất lượng, tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả trải nghiệm. Lấy giá trị nổi bật toàn cầu của đô thị di sản Hội An làm nền tảng, lấy văn hóa bản địa làm lợi thế cạnh tranh và lấy chất lượng phát triển làm thước đo hiệu quả".
Báo cáo đề dẫn Hội thảo, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho biết, khu vực bảo vệ Di sản Văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An rộng 130 ha, trong đó riêng khu vực I có tới 1.175 di tích, với hơn 80% thuộc sở hữu tư nhân và tập thể. Điều này cho thấy, công tác bảo tồn không thể tách rời quyền lợi và đời sống hằng ngày của người dân. Dù đạt được nhiều thành tựu lớn như đón gần 19,2 triệu lượt khách mua vé tham quan và doanh thu trên 2.000 tỷ đồng giai đoạn 2012-2026, du lịch Hội An vẫn đứng trước nguy cơ quá tải cục bộ, thay đổi cảnh quan và áp lực hạ tầng.
Nói về định hướng phát triển đô thị cổ Hội An trong thời gian tới, ông Phạm Phú Ngọc cho rằng, Hội An phát triển kinh tế di sản nhưng vẫn phải bảo toàn tính xác thực và giá trị nổi bật toàn cầu của di sản; cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vé tham quan, kiểm soát lượng khách và tối ưu hóa cơ chế tái đầu tư cho công tác bảo tồn; nâng cao năng lực quản trị sức chứa của điểm đến nhằm phòng ngừa quá tải, bảo vệ chất lượng sống của cư dân cũng như trải nghiệm của du khách. Bên cạnh đó, tái cấu trúc không gian và đổi mới sản phẩm du lịch theo hướng liên kết hữu cơ giữa phố cổ với các làng nghề, vùng nông thôn và sinh thái ven sông biển để kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách; thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai và hoàn thiện thể chế, cơ chế phối hợp quản lý liên địa bàn trong không gian Đà Nẵng mới nhằm gia tăng giá trị kinh tế giữ lại cho địa phương, đồng thời củng cố liên kết vùng để nâng cao sức cạnh tranh quốc tế
Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An
Nâng cao chất lượng trải nghiệm và phát huy vai trò của cộng đồng, doanh nghiệp
Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà văn hóa và đại diện các địa phương đã thảo luận các giải pháp cụ thể nhằm giải quyết bài toán cân bằng giữa bảo tồn và phát triển du lịch. Trong đó, nhiều tham luận đã tập trung làm rõ các mô hình kết nối không gian, đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị kinh tế di sản cho người dân.
Ông Hoàng Đạo Bảo Cầm, đại diện Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, công tác bảo tồn di sản phải gắn liền với sinh kế và đời sống thiết thực của người dân thì mới có chiều sâu bền vững. Đáng chú ý, ông Cầm đề xuất phải nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách tại Hội An thông qua các mô hình du lịch sáng tạo, kết nối sâu sắc giữa phố cổ với các làng nghề truyền thống như gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, rau Trà Quế hay dừa nước Cẩm Thanh. Trải nghiệm không nhất thiết phải là hoàn thành sản phẩm một cách dập khuôn, mà du khách chỉ cần tìm hiểu, quan sát quy trình, thử thao tác ở các công đoạn phù hợp dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, qua đó vừa học hỏi kiến thức văn hóa vừa tôn trọng không gian sống của cư dân bản địa.
Du khách trải nghiệm làm gốm tại làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng)
Đồng quan điểm về việc gắn kết các chủ thể trong hệ sinh thái du lịch, ông Tống Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND phường Hội An nhấn mạnh đến vai trò, trách nhiệm phối hợp đồng bộ giữa ba chủ thể: chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng cư dân. Trong đó, chính quyền đóng vai trò định hướng, quy hoạch và quản lý; doanh nghiệp là lực lượng đầu tư, sáng tạo sản phẩm và kết nối thị trường; còn cộng đồng cư dân chính là "linh hồn" và chủ thể trực tiếp gìn giữ di sản, hưởng lợi từ di sản. Ông Hưng khẳng định rằng, việc phát triển du lịch tại đô thị cổ Hội An phải tuân thủ nguyên tắc "bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn", trong đó mọi hoạt động kinh doanh du lịch đều phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường, hạn chế rác thải nhựa, không chèo kéo khách và đảm bảo phân phối lợi ích công bằng để người dân thực sự được hưởng lợi từ di sản.
Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu cũng trao đổi, thảo luận nhiều giải pháp để Hội An sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là đô thị di sản giàu bản sắc, điểm đến văn hóa - du lịch hấp dẫn, xanh, sáng tạo và bền vững, nơi di sản được gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị trong giai đoạn mới.
Tại Hội thảo, bàn giải pháp phát triển du lịch Đô thị cổ Hội An bền vững trong kỷ nguyên mới, các đại biểu nhấn mạnh việc chuyển dịch từ số lượng sang chất lượng, gắn bảo tồn di sản với sinh kế người dân, phát triển du lịch xanh, đa dạng hóa trải nghiệm và nâng cao vai trò phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp cùng cộng đồng bản địa.