Chiều 25/2 (mùng 9 tháng Giêng), trong không khí rộn ràng những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân phường Quy Nhơn Đông (tỉnh Gia Lai) long trọng tổ chức Lễ hội khai sơn Cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý.
Đây là lễ hội truyền thống tiêu biểu mang đậm bản sắc văn hóa biển địa phương, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Lễ hội diễn ra tại Lăng Ông Nam Hải, khu phố Lý Chánh, thu hút đông đảo người dân, ngư dân và du khách tham dự trong không khí trang nghiêm nhưng cũng đầy hân hoan của mùa xuân mới.
Lễ hội Cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là nét đẹp văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống ngư dân qua nhiều thế hệ. Từ bao đời nay, Lễ hội Cầu ngư đã trở thành điểm tựa tinh thần của cư dân vùng biển Vạn Đầm Xương Lý. Ngư dân tôn kính Cá Ông - vị thần Nam Hải được xem là đấng che chở, cứu giúp khi gặp sóng to gió lớn, như biểu tượng của niềm tin và sự bình an trên mỗi chuyến ra khơi. Thông qua lễ hội, cộng đồng gửi gắm ước vọng về trời yên biển lặng, mưa thuận gió hòa, những chuyến vươn khơi an toàn và mùa cá bội thu.
Lễ hội năm nay được tổ chức trang trọng với nhiều nghi thức truyền thống đặc sắc như Lễ Cung nghinh Thủy Lục, Lễ Tế thần, nghi thức Hầu Thần của Đội Bả Trạo, Lễ Khởi ca… tái hiện đậm nét đời sống tâm linh của cư dân miền biển. Không gian lễ hội vì thế vừa linh thiêng, vừa mang màu sắc văn hóa dân gian đặc trưng.
Phần lễ năm nay diễn ra khoảng 30 phút tại bờ biển phía nam địa phương, cách Lăng Ông Nam Hải chừng 1km. Trong tiếng trống chiêng vang vọng, đoàn rước trang nghiêm tiến ra biển với lộng che, kiệu thờ, cờ phướn và giáo mác. Ban hành lễ đi sau cùng cùng đội nhạc, đội trống, chiêng tạo nên không khí linh thiêng giữa không gian biển trời rộng mở.
Tại điểm tập kết, kiệu chứa án thờ được bốn người khiêng đặt ngay ngắn. Một tấm vải lụa đỏ dài được trải sát mép nước, bốn người đội trên đầu đứng chờ nghi thức rước thần.
Sau hồi trống lệnh, nhạc lễ nổi lên, ban tế lễ thắp hương khấn vái, thực hiện nghi thức rước thần Nam Hải đi trên dải lụa đỏ tiến vào án thờ, biểu tượng cho sự nghinh đón linh thần từ biển cả trở về.
Đoàn rước sau đó quay về lăng trong đội hình trang nghiêm: đi đầu là người đội vải lụa đỏ, hai bên hộ vệ bằng đội cờ và giáo mác, tiếp đến là án thờ và ban tế lễ cùng đội nhạc. Khi về đến chính điện Lăng Ông Nam Hải, tấm lụa đỏ được cuốn lại đặt lên bàn thờ. Chánh tế cung kính rước bát hương từ kiệu đặt lên án thờ, thực hiện nghi thức khấn vái, báo hiệu thần Nam Hải đã nhập điện.
Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian, biểu diễn hát tuồng, hô hát bài chòi và nhiều hoạt động cộng đồng, tạo nên không khí vui xuân rộn ràng kéo dài nhiều ngày.
Đây cũng là dịp để người dân gắn kết cộng đồng, trao truyền giá trị văn hóa biển cho thế hệ trẻ và thu hút du khách đến trải nghiệm nét đẹp lễ hội truyền thống.
Song song với phần lễ là chuỗi hoạt động văn hóa - thể thao sôi nổi kéo dài 13 ngày, từ mùng 2 đến 14 tháng Giêng, gồm hô hát bài chòi, thi đấu bóng đá Cúp Lăng Ông Nam Hải, kéo co, lắc thúng, trò chơi dân gian và biểu diễn hát tuồng. Các hoạt động không chỉ tạo không khí vui xuân phấn khởi mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng biển Quy Nhơn Đông đến du khách gần xa.
Theo lãnh đạo địa phương, việc lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là niềm tự hào lớn, đồng thời đặt ra trách nhiệm gìn giữ và phát huy giá trị di sản một cách bền vững. Bảo tồn lễ hội truyền thống cũng được xem là hướng đi quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch văn hóa biển, từng bước xây dựng Quy Nhơn Đông trở thành điểm đến mang dấu ấn lễ hội và bản sắc biển đảo riêng có.
Lễ hội Cầu ngư cũng là dịp để ngư dân địa phương củng cố tinh thần đoàn kết, tiếp thêm động lực vươn khơi bám biển, phát triển kinh tế biển bền vững, góp phần khẳng định và bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Lễ hội Cầu ngư Vạn Đầm Xương Lý là lễ hội truyền thống có từ xa xưa, được ngư dân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Người dân tổ chức lễ hội hằng năm để cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, biển nhiều tôm cá, thuyền bè ra khơi an lành và khi trở về bến, khoang thuyền đầy ắp sản vật, đời sống ngày càng sung túc.