Đại biểu đề xuất trao quyền thu hồi đất về cấp xã

Sáng 22/10, tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, thảo luận tại Tổ 5 (gồm Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố Quảng Ninh, Cao Bằng, Đà Nẵng) về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), nhiều đại biểu cho rằng, đất đai gắn trực tiếp với đời sống người dân, chi phí của doanh nghiệp và nguồn thu ngân sách. Vì vậy, mỗi quy định cần rõ ràng, có tiêu chí cụ thể và áp dụng thống nhất giữa các địa phương.

Phân cấp mạnh cho xã, làm rõ “đất bỏ hoang”

Thảo luận tại tổ, đại biểu Vũ Ngọc Lâm (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh) cho biết, bản thân từng phụ trách công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo ở một địa phương cấp huyện (cũ), thì trên 80% đơn thư xuất phát từ đất đai. “Do đó, sửa đổi luật lần này thì tư duy mới, cách làm mới sẽ tháo gỡ được nhiều vướng mắc”, đại biểu nói.

Về phân cấp thẩm quyền thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, đại biểu kiến nghị cần phân cấp mạnh mẽ, triệt để cho cấp xã thay vì tập trung về cấp tỉnh. Thực tiễn áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, khi giao về cấp tỉnh, hàng loạt dự án bị đình trệ; trong khi giao cho cấp xã thực hiện thì công tác giải phóng mặt bằng diễn ra rất thuận lợi. Cấp xã là cấp quản lý trực tiếp và nắm rõ nhất nguồn gốc đất đai, bảo đảm tính liền mạch trong quản lý.

Đánh giá cao việc dự thảo đã điều chỉnh theo hướng chỉ quy định quy hoạch sử dụng đất ở cấp tỉnh và kế hoạch sử dụng đất ở cấp xã, để tháo gỡ bất cập do thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch thời gian qua, đại biểu đề nghị rà soát quy hoạch nhằm giảm tối đa việc giao chỉ tiêu chi tiết đối với từng loại đất. Trừ đất quốc phòng, an ninh cần kiểm soát chặt chẽ.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ khái niệm “đất bỏ hoang” và cân nhắc việc đưa hành vi này vào điều cấm của luật. Thực tế, nhiều hộ gia đình chưa có điều kiện xây nhà ngay hoặc tạm thời dùng đất ở vào mục đích kinh doanh ngắn hạn. Nếu quy định không rõ ràng hoặc cấm đoán cứng nhắc sẽ gây khó khăn cho người dân và làm giảm hiệu quả sử dụng đất.

Liên quan đến tiêu chí thu hồi đất, theo đại biểu, cụm từ "thật sự cần thiết" trong quy định thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội mang tính định hướng, thiếu định lượng cụ thể, gây khó khăn cho địa phương trong quá trình triển khai áp dụng.

Về cơ chế thỏa thuận nhận chuyển nhượng dự án, dự thảo quy định dự án đạt trên 75% diện tích và số hộ thỏa thuận thì phần diện tích còn lại Nhà nước sẽ thu hồi, đồng thời người bị thu hồi sau ngoài tiền bồi thường theo giá Nhà nước còn được hỗ trợ thêm khoản chênh lệch trung bình từ các hộ trước. Đại biểu cho rằng, cơ chế này thiếu công bằng với những người chấp hành sớm, vô hình trung tạo tâm lý chây ỳ, chờ đợi để hưởng giá cao hơn.

Đại biểu cũng cảnh báo tình trạng trục lợi, gây thất thoát ngân sách từ việc hợp thửa đất nông nghiệp thuần túy vào thửa đất ở. Tình trạng này khiến tiền bồi thường, hỗ trợ chuyển đổi mục đích bị đẩy lên cao hoặc tiền sử dụng đất nộp vào ngân sách bị thu thấp. Đồng thời kiến nghị Chính phủ cần quy định chi tiết trong nghị định hướng dẫn để xử lý triệt để kẽ hở này.

Giá đất cần linh hoạt, sát thực tế

Cùng góp ý đối với Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh) cho biết, khoản 1 Điều 18 và khoản 6 Điều 76, dự thảo luật đang giao HĐND cấp tỉnh quyết định cả bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất. 

Theo đại biểu, hệ số điều chỉnh là công cụ để đưa mức giá theo sát biến động thực tế của giá đất và điều kiện kinh tế, xã hội từng vùng, từng khu vực, từng vị trí. Giao thẩm quyền này cho UBND cấp tỉnh trên cơ sở bảng giá do HĐND quyết định sẽ bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời và chủ động. Tuy nhiên, việc điều chỉnh vẫn phải tuân thủ yêu cầu công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Tại khoản 2 Điều 41, Luật Đất đai (sửa đổi), giao HĐND cấp tỉnh quyết định phạm vi vùng phụ cận các công trình kết cấu hạ tầng để thu hồi đất làm dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn, thương mại, dịch vụ, đại biểu cho rằng, dự thảo còn thiếu tiêu chí định lượng.

Theo đại biểu, thiếu tiêu chí thì việc khoanh định vùng phụ cận sẽ phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan và áp dụng khác nhau giữa các địa phương. Đại biểu đề nghị luật quy định những nguyên tắc cơ bản, hoặc giao Chính phủ quy định cụ thể.

Đại biểu cũng lưu ý, trường hợp dự án nằm trên nhiều xã, thì luật cần có nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì, cơ chế phối hợp và bảo đảm thống nhất chính sách bồi thường trong cùng một dự án. Mục tiêu là tránh việc mỗi xã làm một kiểu, gây chậm trễ và dẫn tới so bì giữa người dân các xã.

Đất là tài sản hữu hạn

Thảo luận tại tổ, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) nhận định, trước đây cứ bình quân khoảng 10 năm chúng ta lại có một Luật Đất đai mới. Luật năm 2024 được kỳ vọng căn cơ, nhưng chưa đầy hai năm đã phải xây dựng luật mới.

Đại biểu cho rằng, muốn quản lý tốt, trước hết phải có bản đồ và danh mục từng lô đất, biết rõ có bao nhiêu thửa và tình trạng mỗi thửa ra sao, từ đó minh bạch toàn bộ nguồn lực đất đai. Đất là tài sản hữu hạn, cần khoanh lại những vùng không được đụng tới, với tầm nhìn hàng trăm năm cho các thế hệ sau.

Với Điều 21, đại biểu đề nghị quy định rõ, đất của cơ quan ngoại giao chỉ được dùng cho mục đích ngoại giao và thực hiện theo điều ước quốc tế.

Đại biểu kiến nghị, luật nên tập trung vào chính sách công về sở hữu và quản lý đất đai, còn các quan hệ giao dịch nên trả về Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Kinh doanh bất động sản. Đồng thời, mở rộng cho trọng tài giải quyết tranh chấp đất đai, tăng vai trò và gắn trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hòa giải ở cơ sở. Hòa giải không thành thì các bên lựa chọn tòa án hoặc trọng tài.

Góp ý cho Luật Đất đai (sửa đổi), các đại biểu nhìn nhận nhiều vướng mắc chủ yếu nằm ở khâu thực thi. Để luật đi vào cuộc sống, đại biểu đề nghị Quốc hội giám sát việc thi hành hằng năm, HĐND và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng vào cuộc, Tòa án nhân dân tổng kết công tác xét xử hằng năm để bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất.