Đại biểu Quốc hội thời kỳ mới cần tri thức, bản lĩnh và tư duy đổi mới

GS.TSKH Phan Xuân Sơn, nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương bên lề Tọa đàm “Lá phiếu cử tri - sức mạnh kiến tạo trong kỷ nguyên mới” về tiêu chí lựa chọn đại biểu Quốc hội trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Đại biểu Quốc hội cần tri thức và tư duy đổi mới

- Thưa ông, trong bối cảnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 đang diễn ra, theo ông những yêu cầu mới của đất nước đặt ra tiêu chí gì đối với đại biểu Quốc hội?

GS.TSKH Phan Xuân Sơn: Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu khác trước, đặc biệt trong các lĩnh vực hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Điểm nổi bật của thời đại hiện nay là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ. Những tiến bộ này đang làm thay đổi sâu sắc cách sản xuất, cách sống, phương thức quản trị xã hội cũng như cách thức làm việc của con người.

Có thể thấy rất rõ điều đó trong đời sống hằng ngày. Trước đây khi thanh toán chúng ta phải sử dụng tiền mặt, mở ví ra đếm từng tờ tiền. Nhưng hiện nay với điện thoại thông minh và các nền tảng số, nhiều người gần như không cần mang theo tiền mặt. Điện thoại thông minh đã trở thành một “trung tâm dữ liệu cá nhân”, tích hợp nhiều chức năng phục vụ đời sống và công việc.

Những thay đổi đó cho thấy để bắt kịp xu thế phát triển của thế giới, con người Việt Nam cần thay đổi mạnh mẽ, trước hết là thay đổi về tư duy, tầm nhìn và nhận thức, sau đó mới đến hành vi và phương thức tổ chức xã hội.

- Theo ông, những yếu tố nào cần được đổi mới để thích ứng với bối cảnh phát triển mới?

GS.TSKH Phan Xuân Sơn: Có thể khái quát ba yếu tố cần đổi mới: thể chế, tri thức và hành vi. Thể chế là nhiệm vụ mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước, liên quan đến mô hình tổ chức của hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước. Thời gian qua chúng ta đã triển khai nhiều cải cách quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống này.

Bên cạnh đó, tri thức là yếu tố then chốt. Trong bối cảnh khoa học – công nghệ phát triển nhanh chóng, mỗi cá nhân và toàn xã hội đều phải không ngừng cập nhật kiến thức, tiếp cận các thành tựu mới của nhân loại để thích ứng.

Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang trở thành một trợ lý hỗ trợ con người trong quá trình sáng tạo và làm việc. Khi đó, con người chủ yếu đóng vai trò định hướng, điều khiển và kiểm soát quá trình này. Điều đó cho thấy cách nhìn nhận về lao động và phương thức làm việc đang thay đổi rất nhanh.

Không chỉ tri thức, hành vi xã hội cũng cần thay đổi. Trong một thời gian dài, chúng ta quen với cơ chế “xin – cho”, khi muốn làm việc gì cũng phải xin phép và phụ thuộc nhiều vào ý chí chủ quan của người có thẩm quyền. Cách làm này dễ tạo ra thủ tục rườm rà và phát sinh tiêu cực.

Trong bối cảnh hiện nay, các quyết định cần dựa trên dự án rõ ràng, lập luận thuyết phục và lợi ích chung của xã hội, thay vì quan hệ cá nhân hay những “chi phí không chính thức”.

- Những thay đổi đó cần được phản ánh như thế nào trong việc lựa chọn đại biểu Quốc hội?

GS.TSKH Phan Xuân Sơn: Theo tôi, những thay đổi của thời đại cần được thể hiện ngay trong cách lựa chọn đại biểu Quốc hội.

Cử tri hiện nay có nhiều lựa chọn trong danh sách ứng cử viên. Điều quan trọng là chọn được những người xứng đáng nhất, những người có năng lực, tầm nhìn và trách nhiệm đáp ứng kỳ vọng của xã hội.

Nếu cử tri không tham gia bỏ phiếu hoặc bỏ phiếu một cách thờ ơ thì quyền lựa chọn sẽ rơi vào tay người khác. Khi đó, kết quả có thể không phản ánh đúng mong muốn của chính mình.

Vì vậy, tham gia bầu cử và lựa chọn đúng người không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của mỗi cử tri. Những ứng cử viên có năng lực, trách nhiệm với đất nước và cộng đồng cần được lựa chọn.

Đại biểu Quốc hội phải dấn thân, có bản lĩnh và trách nhiệm

- Theo ông, tiêu chí nào giúp nhận diện một đại biểu Quốc hội thực sự bản lĩnh, dám nói thẳng và kiên trì theo đuổi vấn đề của cử tri?

GS.TSKH Phan Xuân Sơn: Trước hết, đại biểu Quốc hội phải hiểu rõ sứ mệnh của mình. Đại biểu là người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Nếu không nhận thức đầy đủ sứ mệnh đó thì rất dễ rơi vào tình trạng phát biểu hình thức, không dám nêu vấn đề hoặc đề xuất giải pháp cho những vấn đề lớn của đất nước.

Bên cạnh sứ mệnh là năng lực. Năng lực ở đây bao gồm tri thức, kỹ năng và thái độ làm việc. Những vấn đề của đất nước hiện nay rất phức tạp, từ đất đai, nhà ở, thị trường đến chính sách kinh tế – xã hội. Nếu không có hiểu biết sâu, đại biểu sẽ khó phân tích thấu đáo và đưa ra đề xuất thuyết phục.

Ngoài tri thức, đại biểu cũng cần có kỹ năng nghị trường như chất vấn, tranh luận, tham gia xây dựng luật và vận động sự đồng thuận của các đại biểu khác.

Những năng lực này không phải ai cũng có sẵn, vì vậy các đại biểu cần được bồi dưỡng, đào tạo trong quá trình hoạt động để thực hiện tốt hơn vai trò đại diện của mình.

- Ông kỳ vọng gì đối với Quốc hội khóa XVI?

GS.TSKH Phan Xuân Sơn: Tôi cho rằng Quốc hội khóa XVI sẽ có một thế hệ đại biểu trẻ hơn, năng động hơn và có điều kiện tiếp cận tri thức, công nghệ hiện đại tốt hơn.

Tôi kỳ vọng các đại biểu sẽ mạnh dạn đổi mới tư duy, vượt qua những rào cản cũ và gạt bỏ những lợi ích cục bộ để hướng tới lợi ích chung của đất nước.

Một chính sách hay một đạo luật nếu không mang lại lợi ích thiết thực cho người dân thì không nên ban hành. Những thủ tục hành chính gây cản trở cho người dân và doanh nghiệp cũng cần được rà soát, loại bỏ.

Đại biểu Quốc hội không chỉ có danh vị mà phải thực sự dấn thân, tâm huyết và đóng góp cho các vấn đề của đất nước. Đại biểu không chỉ đại diện cho cử tri nơi mình được bầu ra mà còn đại diện cho lợi ích chung của quốc gia.

Tôi cũng kỳ vọng thế hệ đại biểu mới sẽ tích cực học hỏi, cập nhật những thành tựu mới của khoa học – công nghệ, từ đó đưa những tư duy và phương thức mới vào hoạt động của Quốc hội cũng như vào đời sống kinh tế – xã hội.

Xin cảm ơn ông!

Theo thông tin từ Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia, tính đến 13h15 chiều 15/3, nhiều địa phương trên cả nước đã đạt tỷ lệ trên 90% cử tri hoàn thành việc bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trong đó, dẫn đầu là tỉnh Lào Cai với 97,96% cử tri đi bỏ phiếu; tiếp đó là tỉnh Điện Biên với 96,43%; Tuyên Quang 95,5%; Lai Châu 95,03%; Lạng Sơn 93,5%; Hà Tĩnh 91,83%...