Tiếp tục Kỳ họp thứ hai Quốc hội khoá XVI, chiều 18/10, Quốc hội thảo luận tổ về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027, quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025.
Thảo luận tại Tổ 3 gồm đại biểu Quốc hội Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Hải Phòng, do đồng chí Nguyễn Duy Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh chủ trì. Tham dự có Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc.
Đồng chí Nguyễn Duy Lâm, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh chủ trì. Tham dự tổ 3 có Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc.
Làm rõ căn cứ phân chia nguồn thu
Thông tin về Dự thảo Nghị quyết về phân bổ ngân sách trung ương năm 2027 chia các địa phương thành 4 nhóm để xác định tỷ lệ phân chia thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường: nhóm 1 gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh; nhóm 2 gồm Quảng Ninh, Bắc Ninh, Đồng Nai; nhóm 3 gồm Hải Phòng, Đà Nẵng; nhóm 4 là các địa phương còn lại, đại biểu Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) tán thành điều chỉnh tỷ lệ điều tiết thu ngân sách, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, vốn chỉ đạt bình quân 46% trong giai đoạn 2022-2025.
Tuy nhiên, theo đại biểu, mức điều chỉnh lần này rất lớn, tác động mạnh tới thu ngân sách và chỉ tiêu tăng trưởng của địa phương; đơn cử Hải Phòng, nơi đang hưởng 70% số thu điều tiết, sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Đại biểu đề nghị Chính phủ bổ sung nguyên tắc phân nhóm, phương pháp tính tỷ lệ phân chia, làm cơ sở để đại biểu Quốc hội ủng hộ quyết tâm của Chính phủ.
Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh).
Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội (Đoàn Hà Tĩnh) đồng tình tăng tỷ trọng thu ngân sách trung ương, song đề nghị có lộ trình phù hợp và cân nhắc tách nhóm 4 thành hai nhóm. Theo đại biểu, Nghệ An, Thanh Hóa khác xa Sơn La, Lai Châu; các tỉnh miền núi phía Bắc có nguồn thu tại chỗ rất thấp, áp chung một tỷ lệ sẽ khó bảo đảm cân đối ngân sách địa phương.
Đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) cho biết, với nhóm 4, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân được chia 20% về trung ương, 80% cho địa phương. Đại biểu đề nghị nhìn đồng thời tỷ lệ điều tiết, số bổ sung cân đối và nhiệm vụ chi sau phân cấp, bổ sung bảng so sánh phương án năm 2027 với cơ chế năm 2026 cho từng địa phương, bảo đảm phân cấp nhiệm vụ đi cùng phân cấp nguồn lực.
Cứ 100 đồng thực chi, khoảng 69 đồng chuyển sang năm sau
Phân tích quyết toán năm 2025, đại biểu Phạm Thúy Chinh chỉ ra tình trạng nguồn lực đã được ưu tiên nhưng chi tiêu chưa theo kịp.
Đại biểu Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng).
Dẫn chứng, theo báo cáo của Kiểm toán nhà nước, Phòng thí nghiệm vi mạch bán dẫn của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh được giao 100 tỷ đồng nhưng giải ngân chưa đạt 1%. "Nút thắt không nằm ở túi tiền mà ở khả năng chuẩn bị dự án và tốc độ phân bổ", đại biểu nhận định.
Về đầu tư phát triển, giải ngân năm 2025 đạt 97,8%, nhưng khoảng 278.000 tỷ đồng là tiền tạm ứng, chưa phải khối lượng hoàn thành; vốn ngân sách trung ương chỉ đạt 76,3%, thấp hơn mức 83,4% năm 2024. Dự toán năm 2027 tăng chi đầu tư phát triển 56,7%, trong khi 40,6% vốn đầu tư trung ương chưa đủ điều kiện phân bổ. Đại biểu đề nghị báo cáo giải ngân tách riêng thanh toán khối lượng và tạm ứng, có mốc rà soát giữa năm để điều chuyển vốn.
Với an sinh xã hội, trung ương phải thu hồi hơn 8.000 tỷ đồng kinh phí bổ sung có mục tiêu còn dư tại 19 địa phương và hơn 23.000 tỷ đồng nguồn cải cách tiền lương cấp thừa, trong khi nơi khác lại thiếu.
“Nói một cách dễ hình dung, cứ 100 đồng thực chi trong năm thì có khoảng 69 đồng chuyển nguồn sang năm sau; số chuyển nguồn này gấp khoảng 4,6 lần số bội chi quyết toán”, đại biểu nói.
Do đó, trước khi tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên cho an sinh, Chính phủ cần làm rõ nhu cầu tăng thêm và thu hồi các khoản cấp thừa.
Đại biểu đề nghị các khoản chưa phân bổ chi tiết phải hoàn thành trước ngày 30/9/2027; tách chuyển nguồn theo cơ chế với chuyển nguồn do chậm thực hiện để đặt mục tiêu giảm cụ thể; hủy, thu hồi các khoản năm sau vẫn không giải ngân được; ưu tiên dùng số tăng thu để giảm bội chi và gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương; đồng thời đề nghị Chính phủ xem xét, cân nhắc việc sử dụng nguồn cải cách tiền lương chuyển nguồn chưa sử dụng hết, để đạt hiệu quả của dòng tiền.
Vốn phải về sớm, đủ điều kiện triển khai
Nhất trí với dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 do Chính phủ trình, đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng cho rằng, theo dự toán kinh phí ngân sách trung ương chưa phân bổ khoảng 484,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 24,7% tổng chi ngân sách trung ương, trong đó chi thường xuyên khoảng 176.900 tỷ đồng. Đây là quy mô rất lớn.
Đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn).
Theo đại biểu, nếu phân bổ kéo dài, sẽ xảy ra tình trạng ngân sách có nguồn nhưng cơ sở chưa có kinh phí; đến khi được giao thì thời gian thực hiện còn rất ít, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân và hiệu quả sử dụng ngân sách.
Trong khi đó, các chính sách mới như phụ cấp cho nhân viên y tế, cán bộ, công chức cấp xã cần được bố trí ngay trong những tháng đầu năm 2027.
Với các chương trình mục tiêu quốc gia sau hợp nhất, năm 2026 còn khoảng 174.200 tỷ đồng vốn kế hoạch trung hạn chưa giao chi tiết. Theo đại biểu, dự toán năm 2027 cần quán triệt ba nguyên tắc: phân cấp nhiệm vụ phải đi cùng nguồn lực; chính sách đã ban hành thì phải có kinh phí bảo đảm; vốn được bố trí thì phải được giao sớm và đủ điều kiện thực hiện, nhất là đối với các địa phương còn khó khăn, miền núi, biên giới.
“Điều quan trọng, không phải là việc bố trí bao nhiêu ngân sách, là nguồn lực có đến đúng lúc hay không, địa phương có quyền chủ động tổ chức triển khai hay không và cuối cùng có chuyển hóa được thành công trình, dịch vụ công, cải thiện đời sống của người dân hay không”, đại biểu bày tỏ.
Trong khi đó, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ đề nghị rà soát, giải thể các quỹ tài chính ngoài ngân sách trùng lặp nhiệm vụ, kiểm soát chặt việc đề xuất quỹ mới khi xây dựng luật; đồng thời hướng dẫn xác nhận kết quả thực hiện kiến nghị kiểm toán với ngân sách cấp huyện đã chuyển giao về cấp tỉnh.
Phát biểu tại tổ, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu giữ vững vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, bảo đảm nguồn lực cho quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội, các công trình trọng điểm quốc gia và hỗ trợ địa phương khó khăn. Thủ tướng đề nghị nâng cao hiệu quả phân bổ, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, gắn phân cấp, phân quyền với năng lực thực thi và trách nhiệm người đứng đầu.