Đại hội XIV: Khơi thông thể chế cho chặng đường phát triển mới

Đại hội XIV của Đảng được kỳ vọng mở ra những định hướng chiến lược cho chặng đường phát triển mới của đất nước, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ thể chế pháp luật và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia đang đặt ra ngày càng rõ nét. 

Để làm rõ những kỳ vọng, quan điểm và đề xuất xung quanh nội dung này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội).

Đổi mới mạnh mẽ thể chế

- Thưa ông, Đại hội XIV của Đảng được kỳ vọng sẽ đặt ra những định hướng lớn về đổi mới thể chế pháp luật, ông nhìn nhận yêu cầu này như thế nào trong bối cảnh phát triển hiện nay?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và quản trị Nhà nước hiện đại. Vì vậy, việc đổi mới mạnh mẽ thể chế pháp luật không chỉ là một yêu cầu khách quan mà còn là điều kiện tiên quyết để hiện thực các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Thứ nhất, thể chế pháp luật phải theo kịp và dẫn dắt thực tiễn, khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu ổn định của hệ thống pháp luật hiện nay. Nhiều lĩnh vực then chốt như đất đai, đầu tư, kinh doanh, tài chính, khoa học công nghệ, chuyển đổi số… vẫn còn những điểm nghẽn pháp lý làm gia tăng chi phí tuân thủ, kìm hãm sáng tạo và làm giảm niềm tin của doanh nghiệp, người dân.

Thứ hai, yêu cầu đổi mới thể chế đặt ra trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng, tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Điều này đòi hỏi pháp luật không chỉ phù hợp với điều kiện trong nước mà còn phải tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, bảo đảm tính minh bạch, dự đoán được và bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân, quyền sở hữu và quyền tự do kinh doanh.

Thứ ba, cải cách thể chế pháp luật cần gắn chặt với đổi mới tư duy quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý hành chính nặng về xin cho sang quản trị phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Pháp luật phải thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển, chứ không chỉ là phương tiện quản lý hay kiểm soát.

Thứ tư, tôi cho rằng Đại hội XIV sẽ đặt ra yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, trong đó kỷ cương pháp luật được đề cao, nhưng đồng thời phải bảo đảm tính nhân văn, công bằng và khả năng thực thi. Đây là nền tảng quan trọng để tạo lập môi trường phát triển ổn định, bền vững và củng cố niềm tin xã hội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Quản trị quốc gia hiện đại

- Theo ông, với chủ trương xây dựng chính quyền số, Đại hội XIV cần đặt ra những yêu cầu gì để vừa hiện đại hóa quản trị, vừa bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Để triển khai hiệu quả chủ trương xây dựng chính quyền số, Đại hội XIV cần đặt ra những yêu cầu mang tính định hướng chiến lược, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hiện đại hóa quản trị nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Trước hết, cần xác định rõ chính quyền số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện phương thức quản trị. Trọng tâm không nằm ở số lượng phần mềm hay cổng dịch vụ công, mà ở việc tái cấu trúc quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và loại bỏ những thủ tục không cần thiết. Nếu chỉ số hóa các thủ tục rườm rà hiện hữu thì sẽ không tạo ra giá trị thực chất, thậm chí còn làm gia tăng gánh nặng cho người dân, doanh nghiệp.

Thứ hai, Đại hội XIV cần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khuôn khổ pháp lý đầy đủ cho chính quyền số, đặc biệt là các quy định về dữ liệu số, định danh và xác thực điện tử, chia sẻ kết nối dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước. Pháp luật phải bảo đảm minh bạch, rõ trách nhiệm, tránh tình trạng mỗi cơ quan quản lý một kho dữ liệu riêng, gây phân mảnh và cản trở cung cấp dịch vụ công thông suốt.

Thứ ba, một yêu cầu hết sức quan trọng là bảo vệ quyền riêng tư, an toàn dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh. Trong môi trường số, rủi ro lộ lọt, lạm dụng dữ liệu là rất lớn, nên Đại hội XIV cần đặt ra nguyên tắc là mọi hoạt động thu thập, xử lý, khai thác dữ liệu của cơ quan nhà nước đều phải có cơ sở pháp lý rõ ràng, đúng mục đích, đúng phạm vi và chịu sự giám sát chặt chẽ. Người dân, doanh nghiệp phải có quyền biết, quyền kiểm soát và quyền khiếu nại khi dữ liệu của mình bị sử dụng sai.

Thứ tư, xây dựng chính quyền số phải gắn với bảo đảm quyền tiếp cận công bằng. Không để quá trình chuyển đổi số tạo ra khoảng cách số, khiến người yếu thế, người ở vùng sâu, vùng xa hoặc doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ công. Cần song song đầu tư hạ tầng, nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ và người dân, đồng thời duy trì những kênh hỗ trợ cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp.

- Ông kỳ vọng Đại hội sẽ tạo ra những thay đổi gì để tháo gỡ các điểm nghẽn của hệ thống pháp luật?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Tôi đặt kỳ vọng Đại hội lần này sẽ tạo ra những đột phá thực chất về tư duy và phương thức hoàn thiện pháp luật, tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài của hệ thống pháp luật.

Thứ nhất, kỳ vọng lớn nhất là đổi mới tư duy làm luật, chuyển từ cách tiếp cận nặng về quản lý, kiểm soát sang tư duy kiến tạo phát triển và bảo đảm quyền. Pháp luật cần được xây dựng trên cơ sở tôn trọng quy luật thị trường, thực tiễn đời sống và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Thứ hai, Đại hội sẽ đặt ra yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như: đất đai, đầu tư, xây dựng, đấu thầu, tài chính ngân sách. Việc sửa đổi pháp luật không chỉ dừng ở từng đạo luật riêng lẻ, mà cần cách tiếp cận đồng bộ, liên thông, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, thay vì chỉ hoàn thiện về mặt hình thức.

Thứ ba, một thay đổi quan trọng là nâng cao chất lượng khâu tổ chức thi hành pháp luật. Nhiều điểm nghẽn không chỉ nằm ở nội dung luật, mà ở việc thực hiện thiếu thống nhất, tùy nghi áp dụng hoặc tâm lý né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ. Đại hội cần tạo cơ chế rõ ràng để bảo vệ người dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật.

Thứ tư, tôi kỳ vọng Đại hội có bước tiến mạnh mẽ trong phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Khi thẩm quyền được phân định rõ ràng, trách nhiệm được cá thể hóa và cơ chế giám sát đủ mạnh, hệ thống pháp luật sẽ vận hành thông suốt hơn, giảm tình trạng đùn đẩy, ách tắc trong giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp.

Xin cảm ơn ông!

Đại hội XIV được kỳ vọng tạo bước ngoặt trong đổi mới thể chế pháp luật, gắn cải cách pháp luật với xây dựng chính quyền số và quản trị quốc gia hiện đại.