Khoảng 600 model đăng ký dán nhãn
Chương trình dán nhãn năng lượng và quản lý hiệu suất năng lượng tối thiểu tại Việt Nam được triển khai từ năm 2011 theo hình thức tự nguyện và chính thức áp dụng bắt buộc từ năm 2013. Sau gần 15 năm thực hiện, chương trình đã tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, góp phần thúc đẩy tiêu dùng xanh và phát triển bền vững.
Nếu cùng số sao, người dùng có thể dựa vào hiệu suất năng lượng để lựa chọn thiết bị tiết kiệm điện hơn. (Ảnh: Cục ĐCK)
Không chỉ giúp người tiêu dùng giảm chi phí tiền điện hàng tháng, nhãn năng lượng còn góp phần thay đổi xu hướng tiêu dùng theo hướng ưu tiên các sản phẩm xanh, công nghệ cao và tiết kiệm năng lượng. Đối với doanh nghiệp, đây cũng là động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, cải tiến dây chuyền sản xuất nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Thông tin với phóng viên Báo Công Thương, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cho biết, chương trình cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong chuyển đổi thị trường và nâng cao hiệu suất năng lượng của các thiết bị điện phổ biến. Đặc biệt, hiệu suất năng lượng của 6 nhóm sản phẩm tiêu thụ điện phổ biến gồm máy biến áp, điều hòa không khí, nồi cơm điện, quạt điện, đèn huỳnh quang ống và đèn huỳnh quang compact (CFL) đã được cải thiện.
Riêng đối với sản phẩm điều hòa không khí, từ năm 2020 đến năm 2025 đã có khoảng 600 model đăng ký dán nhãn năng lượng gửi tới Bộ Công Thương, trong bối cảnh quy mô thị trường điều hòa không khí gia dụng đạt khoảng 2,1 triệu bộ mỗi năm. Trong đó, các dòng máy Non-Inverter chủ yếu thuộc nhóm 1 - 3 sao, trong khi dòng Inverter tập trung ở nhóm 4 - 5 sao và chiếm khoảng 80% thị phần.
Đáng chú ý, việc nâng cấp tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng điều hòa không khí từ TCVN 7830:2015 lên TCVN 7830:2021 đã giúp tăng mức CSPF của các sản phẩm đạt 4 và 5 sao thêm khoảng 25 - 29% so với trước đây. Quy định mới được áp dụng bắt buộc từ tháng 4/2025, với ước tính tiềm năng tiết kiệm điện từ 7,79 TWh đến 20,79 TWh, tương đương khoảng 3 - 8% tổng sản lượng điện của Việt Nam năm 2021.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc nâng chuẩn hiệu suất năng lượng không chỉ thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ mà còn giúp thị trường loại bỏ dần các sản phẩm tiêu tốn điện năng, hiệu suất thấp. Đây cũng là xu hướng chung của nhiều quốc gia trên thế giới nhằm xây dựng nền kinh tế xanh và phát triển bền vững.
Đồng thời, để đáp ứng nhu cầu thử nghiệm của doanh nghiệp, đến nay cả nước đã có 12 phòng thử nghiệm được phép kiểm tra hiệu suất năng lượng cho các phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng. Trong đó có 2 phòng thử nghiệm điều hòa không khí và tủ lạnh tại miền Bắc và miền Nam, 3 phòng thử nghiệm nồi hơi và 3 phòng thử nghiệm Động cơ điện.
“Nhiều sao hơn - tiết kiệm hơn”
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Việt Dũng, Khoa Năng lượng nhiệt, Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội chia sẻ, chương trình dán nhãn năng lượng được Bộ Công Thương bắt đầu triển khai trên tinh thần tự nguyện, nhằm giúp tuyên truyền phổ biến kiến thức đến doanh nghiệp và người dân về các sản phẩm sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Dòng điều hòa Inverter tập trung ở nhóm 4 - 5 sao và chiếm khoảng 80% thị phần
Từ 1/7/2013 đến nay, theo lộ trình, việc dán nhãn năng lượng đã chuyển từ tự nguyện sang bắt buộc, nhiều mặt hàng từ điện tử, điện lạnh đến xe cơ giới đã phải dán nhãn tiêu thụ năng lượng. Đây là nhãn chứa thông tin về loại năng lượng sử dụng, hiệu suất năng lượng và các thông tin cơ bản để người tiêu dùng có sự so sánh đối chiếu với các sản phẩm cùng loại trên thị trường.
Căn cứ theo các mức tiết kiệm từ 1 sao đến 5 sao, “nhiều sao hơn - tiết kiệm hơn”, người tiêu dùng có thể dễ dàng chọn mua sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Giữa thiết bị 1 sao và thiết bị 5 sao hiện nay có sự chênh lệch gần 40% lượng điện tiêu thụ.
Nhờ có nhãn năng lượng, người tiêu dùng đã quan tâm hơn đến hiệu suất sử dụng điện của thiết bị, từ đó từng bước thay đổi thói quen lựa chọn các sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Đơn cử, trong lĩnh vực điều hòa không khí gia dụng, tỷ lệ điều hòa biến tần (Inverter) tăng từ khoảng 20% trên tổng doanh số thiết bị vào năm 2012 tới trên 80% vào năm 2025. Đây cũng là động lực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Theo Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, nhãn năng lượng xác nhận là nhãn được dán cho các sản phẩm, thiết bị có mức sử dụng năng lượng đạt hoặc vượt mức hiệu suất tiết kiệm năng lượng, đạt hoặc vượt mức hiệu suất năng lượng cao (HEPS) theo quy định của Bộ Công Thương cho từng thời kỳ. Nhãn xác nhận được thể hiện bằng hình vẽ biểu tượng “Tiết kiệm năng lượng” hay còn gọi là Ngôi sao Năng lượng Việt.
Nhãn năng lượng so sánh là nhãn được dán cho các phương tiện, thiết bị lưu thông trên thị trường có mức hiệu suất năng lượng khác nhau ứng với năm cấp hiệu suất năng lượng (từ 1 sao đến 5 sao). Người tiêu dùng có thể căn cứ vào số sao để lựa chọn các thiết bị có hiệu suất cao nhất phù hợp với nhu cầu sử dụng. Đạt cấp hiệu suất năng lượng 5 sao là sản phẩm có hiệu suất tốt nhất.
Trên nhãn năng lượng so sánh gồm các thông tin: Hãng sản xuất, tên/mã sản phẩm, mã công bố, các thông tin khác (tùy thuộc vào từng sản phẩm cụ thể có thể thêm các thông tin Tiêu chuẩn Việt Nam áp dụng, công suất, xuất xứ, hiệu suất năng lượng...), cấp hiệu suất năng lượng (xếp hạng từ 1 sao tới 5 sao, được Bộ Công Thương cho điểm thông qua việc đo lường và đánh giá các kết quả thử nghiệm về tiêu thụ điện của sản phẩm).
Nhãn hiệu suất năng lượng cao nhất là nhãn năng lượng xuất hiện trên thị trường từ năm 2020 thông qua chương trình “Giải thưởng Sản phẩm hiệu suất năng lượng cao nhất”. Đây là nhãn được áp dụng đối với phương tiện thiết bị có hiệu suất năng lượng cao nhất trên thị trường. Nhãn hiệu suất năng lượng cao nhất giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm tiết kiệm năng lượng vượt trội (trên mức 5 sao theo Tiêu chuẩn Việt Nam).
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng và Việt Nam cam kết thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, chương trình dán nhãn năng lượng và quản lý hiệu suất năng lượng tối thiểu sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, cập nhật và hoàn thiện hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về hiệu suất năng lượng theo hướng tiệm cận các tiêu chuẩn tiên tiến của khu vực và thế giới. Việc nâng cao mức hiệu suất năng lượng tối thiểu (MEPS) đối với các nhóm sản phẩm tiêu thụ năng lượng phổ biến sẽ tạo động lực cho đổi mới công nghệ, khuyến khích doanh nghiệp tăng cường đầu tư nghiên cứu, phát triển các sản phẩm có hiệu suất cao hơn và thân thiện với môi trường.