Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Quy định số 224-QĐ/TW ngày 14/10/2026, trong đó quy định đảng viên là người quản lý doanh nghiệp nhà nước tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh (Điều 10).
Nội dung trên cũng đã được đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, trình bày tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khoá XIV sáng 16/10/2026.
Toàn cảnh Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa XIV sáng 16/10/2026.
Hai mươi năm, một con số chưa như kỳ vọng
Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006 của Ban Chấp hành Trung ương khoá X đã cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân. Sau 20 năm, số đảng viên làm kinh tế tư nhân “tăng hơn 5 lần”.
Con số ấy vẫn nhỏ so với lực lượng. Toàn Đảng có hơn 5,6 triệu đảng viên, trong đó tỷ lệ đảng viên làm kinh tế tư nhân chỉ chiếm 3,31%. Tại thời điểm 31/12/2025, đảng viên là chủ doanh nghiệp tư nhân chiếm khoảng 4,59% số đảng viên trong các đơn vị kinh tế tư nhân và khoảng 0,15% tổng số đảng viên toàn Đảng.
Theo chuyên đề trình bày tại Hội nghị, nhiều quy định “chưa phân định đầy đủ quyền, giới hạn và trách nhiệm theo địa vị pháp lý, chức vụ, vị trí công tác”, còn phương thức quản lý “chủ yếu dựa trên hình thức đứng tên”. Quy định số 15-QĐ/TW chủ yếu điều chỉnh đảng viên ngoài khu vực công, trong khi khu vực công là nơi có đông đảng viên nhất: viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập chiếm 20,8% tổng số đảng viên, đảng viên sau khi thôi giữ chức vụ hoặc nghỉ hưu chiếm khoảng 18,5%. Đảng viên chiếm trên 98% tổng số cán bộ, công chức và trên 85% tổng số viên chức.
Một quy định chỉ mở cửa cho một phần nhỏ lực lượng thì khó tạo ra bước tiến lớn. Đó là lý do Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV thống nhất ban hành văn bản mới thay thế, “với nội hàm rộng hơn”.
Học làm kinh tế: bài học từ V.I Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh
Chuyện người cộng sản làm kinh tế không mới. Trong Báo cáo chính trị tại Đại hội XI Đảng Cộng sản Nga tháng 3/1922, giữa thời kỳ Chính sách kinh tế mới, V.I. Lênin tự phê bình thẳng thắn rằng những người cộng sản tận tuỵ nhất vẫn có thể “không biết buôn bán”, rồi kết luận: “chúng ta không biết buôn bán và chúng ta phải học tập buôn bán, bắt đầu từ a, b, c” (V.I. Lênin, Toàn tập, tập 45, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.99). Lênin đặt việc học làm ăn ngang với nhiệm vụ cách mạng, chứ không coi đó là điều đứng ngoài phẩm chất đảng viên.
Ở nước ta, chỉ hơn một tháng sau ngày độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư cho giới Công - Thương, đặt việc kinh doanh chính đáng vào nhiệm vụ chung của dân tộc.
Lời Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi giới Công - Thương.
Năm 1947, trong mục đích của phong trào “Thanh Hoá kiểu mẫu”, Người viết: “Làm cho người nghèo thì đủ ăn. Người đủ ăn thì khá giàu”, rồi tiếp: “Người khá giàu thì giàu thêm” (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.81). Làm giàu, theo cách nghĩ ấy, là mục tiêu chính đáng của một chế độ vì dân. Quy định số 224-QĐ/TW nối tiếp mạch tư tưởng đó trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Nền tảng chính trị của bước đổi này đã có sẵn. Đảng đã xác định “kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất”, được khẳng định tại Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị. Muốn chuyển sang mô hình phát triển mới theo tinh thần toàn văn Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam và hoàn thành các mục tiêu đến năm 2030 và 2045, kinh tế tư nhân phải phát triển mạnh mẽ và đột phá hơn nữa. Đội ngũ đảng viên không thể đứng ngoài yêu cầu đó.
Quan điểm chỉ đạo thứ nhất của Quy định số 224-QĐ/TW chỉ rõ điều này: đổi mới tư duy, chuyển từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để đảng viên làm giàu hợp pháp, chính đáng, đồng thời mở rộng sự tham gia của đảng viên trong khu vực công.
Mở quyền không đồng nghĩa với nới lỏng kỷ luật. Quy định tự định nghĩa lại phạm vi: đầu tư kinh doanh là việc bỏ vốn để thực hiện hoạt động kinh doanh, từ góp vốn, mua cổ phần, thành lập tổ chức kinh tế đến thực hiện dự án đầu tư và mua bán, nắm giữ chứng khoán. Phạm vi rộng hơn thì luật chơi phải rõ hơn. Văn bản gồm 3 chương với 14 điều, phân hoạt động đầu tư kinh doanh thành 4 loại, từ hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập đến đầu tư kinh doanh có tham gia quản lý, điều hành.
Kiểm soát theo quyền thực chất, không theo người đứng tên
Mở cửa rộng đi cùng đóng chặt chỗ rủi ro. Quan điểm chỉ đạo thứ ba đặt chuẩn kiểm soát, căn cứ quyền sở hữu, quyền chi phối, lợi ích thực tế, “không chỉ người đứng tên”. Quy định bảo vệ hoạt động kinh tế hợp pháp, đồng thời “không để quyền lực, thông tin, tài sản công trở thành lợi thế riêng”. Xung đột lợi ích phải được báo cáo và xử lý đúng thẩm quyền, “không dừng ở kê khai”.
Tại Điều 3, Quy định cụ thể hoá bằng ranh giới rõ cho khu vực công: không được sử dụng trái quy định tài sản nhà nước, thông tin, dữ liệu, nhân lực cho hoạt động đầu tư kinh doanh của bản thân hay nhóm lợi ích; “không được đầu tư kinh doanh vào tổ chức kinh tế, lĩnh vực mà mình trực tiếp quyết định, quản lý”. Điều 12 yêu cầu nhận diện, đánh giá xung đột lợi ích, quy định trách nhiệm của đảng viên khi phát sinh xung đột và trách nhiệm của cấp có thẩm quyền khi quyết định biện pháp kiểm soát.
Chấp thuận của tổ chức đảng không thay được thủ tục pháp luật. Chấp thuận theo Quy định này “là yêu cầu trong nội bộ Đảng, không thay thế điều kiện, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật”. Ràng buộc còn chạy theo chiều ngược lại: cấp ủy và tổ chức đảng “không đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền đầu tư kinh doanh hợp pháp của đảng viên” ngoài những gì quy định và hướng dẫn của Ban Bí thư đã nêu. Quyền của đảng viên được bảo vệ trước sự tùy tiện, quyền lực công được bảo vệ trước lợi ích riêng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy kỷ cương ấy chính là lợi thế cạnh tranh. Nhìn lại chặng đường đưa Singapore từ thế giới thứ ba lên thế giới thứ nhất, Lý Quang Diệu nói: “Họ không có những hệ thống sạch thì chúng tôi vận hành những hệ thống sạch. Pháp quyền của họ yếu thì chúng tôi bám chắc lấy pháp luật” (sách Lý Quang Diệu bàn về Trung Quốc, Hoa Kỳ và thế giới, tập hợp các cuộc phỏng vấn của Graham Allison và Robert D. Blackwill). Một môi trường kinh doanh mà người nắm quyền công không thể biến quyền thành lợi thế riêng là môi trường hút được vốn và người giỏi.
Giữ bản chất của Đảng
Quan điểm chỉ đạo thứ tư trả lời câu hỏi chính trị lớn nhất. Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc đảng viên tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh “không làm thay đổi bản chất giai cấp công nhân của Đảng”. Đảng viên là chiến sĩ cách mạng trong đội tiên phong, có trách nhiệm tiên phong, gương mẫu trong lao động, sản xuất, kinh doanh. Làm giàu hợp pháp, chính đáng là một cách thực hiện trách nhiệm ấy, với điều kiện không lợi dụng tư cách đảng viên hoặc quyền lực công để vụ lợi.
Quan điểm thứ năm yêu cầu “bảo đảm đồng bộ giữa quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước”, có quy định chuyển tiếp phù hợp. Ban Bí thư sẽ hướng dẫn cụ thể để triển khai thống nhất. Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Quốc hội sẽ lãnh đạo, chỉ đạo thể chế hoá. Văn bản của Đảng chỉ phát huy hiệu lực khi luật pháp theo kịp.
Ngành Công Thương: Thêm lực cho doanh nghiệp trong nước, giữ sạch đồng vốn nhà nước
Đây là nhận định của Báo Công Thương, căn cứ vào nội dung Quy định số 224-QĐ/TW. Ngành Công Thương quản lý nhà nước về công nghiệp, năng lượng và thương mại, đồng thời có doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong các lĩnh vực ấy. Đảng viên ở cả hai khối đều rơi vào những nhóm mà Quy định phân định chặt nhất.
Ngành cũng là nơi thấy rõ nhất vì sao cần thêm nguồn lực tư nhân trong nước. Báo cáo của Đảng ủy Chính phủ tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa XIV sáng 16/10/2026 cũng ghi nhận chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng năm 2026 tăng 12,33%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 888 tỷ USD, tăng 30,4%. Theo Cục Thống kê, khu vực công nghiệp và xây dựng đóng góp 49,62% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế.
Đáng chú ý, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,6% kim ngạch xuất khẩu và tăng 29,2%, còn khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ tăng 8,1%. Nhiệm vụ năm 2027 mà Trung ương giao là phát triển hệ sinh thái công nghiệp trong nước, công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ. Mở thêm cửa cho đảng viên có vốn, có tri thức quản trị tham gia kinh doanh là một cách góp sức vào việc ấy.
Với người quản lý doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước, Quy định cho phép nắm giữ cổ phần tại chính doanh nghiệp mình quản lý, nhưng việc thực hiện quyền đối với phần vốn cá nhân phải “tách bạch với chức trách quản lý, đại diện phần vốn nhà nước”. Đồng thời họ “không được” đầu tư kinh doanh trong ngành, lĩnh vực có lợi ích liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp mình quản lý. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước được giao đẩy nhanh dự án nguồn điện, lưới điện truyền tải năm 2027 sẽ phải áp ranh giới này vào từng vị trí.
Với cán bộ, công chức ở cơ quan quản lý, ranh giới “lĩnh vực mà mình trực tiếp quyết định, quản lý” cần được hiểu cụ thể cho từng cục, vụ, sở. Chuyên đề trình bày tại Hội nghị không liệt kê danh mục vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích; hướng dẫn của Ban Bí thư sẽ trả lời. Đó là điểm cần theo dõi trước nhất.
Quy định còn mở một cánh cửa đáng chú ý: cấp ủy, tổ chức đảng và cấp có thẩm quyền xây dựng cơ chế “phát hiện, thu hút, bồi dưỡng, trọng dụng đảng viên ngoài khu vực công tiêu biểu trong hoạt động đầu tư kinh doanh tham gia khu vực công, gắn với kiểm soát xung đột lợi ích”. Một nền công nghiệp và thương mại đang cần nguồn lực quản trị từ khu vực tư nhân có lý do để đọc kỹ điều này.
Quy định số 224-QĐ/TW thể hiện bước đổi mới ở chỗ chuyển “từ quy định giới hạn chung sang xác lập rõ quyền, giới hạn và trách nhiệm theo từng nhóm”. Vế thứ nhất là khuyến khích đảng viên phát huy nguồn lực hợp pháp. Vế thứ hai là “kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích và việc sử dụng quyền lực công, nguồn lực công”. Hai vế ấy không đánh đổi nhau. Quy định chỉ thành công khi cả hai cùng chạy.
81 năm trước, Chủ tịch Hồ Chí Minh mong giới Công - Thương “đem vốn vào làm những công cuộc ích quốc lợi dân”. Lời mong ấy nay có thêm một khung kỷ luật rõ ràng. Phép thử cuối cùng nằm ở từng đảng viên: “chủ động kiểm soát xung đột lợi ích và thực hiện nghiêm trách nhiệm nêu gương”.
Tài liệu tham khảo:
V.I. Lênin, Toàn tập, tập 45, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.99
Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.81