Thực hiện theo chu kỳ 5 năm, áp dụng với lớp 5 và lớp 9
Từ ngày 15/4/2026, quy định mới về đánh giá diện rộng cấp quốc gia chất lượng giáo dục phổ thông sẽ chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong cách thức đo lường, theo dõi và phân tích chất lượng giáo dục trên phạm vi toàn quốc.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-BGDĐT thay thế Thông tư 51/2011/TT-BGDĐT, với nhiều điểm mới được kỳ vọng sẽ hoàn thiện hệ thống đánh giá quốc gia theo hướng toàn diện, hiện đại và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Quy định mới mở ra một giai đoạn điều chỉnh quan trọng trong cách đo lường và theo dõi chất lượng giáo dục trên phạm vi toàn quốc. Ảnh: Thành An
Theo quy định mới, mục tiêu của đánh giá diện rộng không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận kết quả học tập về kiến thức và kỹ năng như trước đây, mà mở rộng sang đánh giá phẩm chất và năng lực của học sinh theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Đây là sự thay đổi mang tính định hướng, phù hợp với tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển năng lực người học.
Việc bổ sung yếu tố phẩm chất và năng lực vào nội dung đánh giá cho thấy cách nhìn toàn diện hơn về chất lượng giáo dục. Học sinh không chỉ được xem xét ở khả năng ghi nhớ, tái hiện kiến thức mà còn ở năng lực vận dụng, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và những phẩm chất cần thiết trong học tập và cuộc sống. Cách tiếp cận này góp phần bảo đảm sự đồng bộ giữa hoạt động dạy học, kiểm tra đánh giá trong nhà trường với đánh giá ở tầm quốc gia.
Phân cấp rõ trách nhiệm, tăng cường hội nhập quốc tế
Một điểm mới đáng chú ý khác là quy mô và chu kỳ đánh giá. Theo Thông tư 08, hoạt động đánh giá diện rộng được thực hiện đối với học sinh lớp 5 và lớp 9 trên phạm vi toàn quốc theo phương pháp chọn mẫu. Chu kỳ tổ chức 5 năm một lần nhằm theo dõi xu hướng phát triển chất lượng giáo dục phổ thông theo từng giai đoạn, thay vì chỉ phản ánh kết quả tại một thời điểm.
Việc lựa chọn lớp 5 và lớp 9 - hai mốc hoàn thành cấp tiểu học và trung học cơ sở, được xem là phù hợp để đánh giá kết quả đầu ra của từng cấp học. Thông qua dữ liệu thu thập được, cơ quan quản lý có thể nhận diện những điểm mạnh, hạn chế của hệ thống, từ đó điều chỉnh chính sách, chương trình và giải pháp dạy học kịp thời, hiệu quả hơn.
Khảo sát định kỳ lớp 5, 9 để điều chỉnh chính sách, chương trình và giải pháp dạy học kịp thời, hiệu quả hơn. Ảnh minh họa
Về nội dung đánh giá, các bài khảo sát được thiết kế theo hướng tích hợp, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu của chương trình đánh giá diện rộng, tương tự cách tiếp cận của nhiều chương trình quốc tế. Điều này không chỉ giúp tăng tính khoa học, khách quan của công cụ đánh giá mà còn tạo điều kiện thuận lợi khi Việt Nam tham gia các chương trình so sánh quốc tế.
Bên cạnh bài khảo sát dành cho học sinh, thông tư cũng quy định sử dụng phiếu hỏi đối với các đối tượng liên quan nhằm thu thập thông tin về các yếu tố tác động đến chất lượng giáo dục. Những dữ liệu về điều kiện dạy học, môi trường học tập, sự hỗ trợ của gia đình, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên… góp phần lý giải sâu hơn kết quả khảo sát, thay vì chỉ dừng lại ở con số điểm trung bình.
Về hình thức tổ chức, hoạt động khảo sát được triển khai linh hoạt như làm bài trên máy vi tính, trên giấy hoặc kết hợp cả hai hình thức, tùy điều kiện thực tế của từng địa phương. Quy định này bảo đảm tính khả thi, phù hợp với sự chênh lệch về hạ tầng công nghệ giữa các vùng miền, đồng thời từng bước thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong đánh giá giáo dục.
Thông tư 08 cũng quy định cụ thể việc phân cấp, phân quyền và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong tổ chức thực hiện chương trình đánh giá diện rộng. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo thành lập Ban Chỉ đạo cấp quốc gia và tổ thư ký giúp việc để điều hành chung. Tại địa phương, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành lập Ban Khảo sát cấp tỉnh để tổ chức triển khai theo kế hoạch.
Việc xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng cấp quản lý được kỳ vọng sẽ nâng cao tính chủ động, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong toàn hệ thống. Dữ liệu thu thập từ đánh giá diện rộng sẽ là căn cứ quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước về giáo dục, hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực phù hợp.
Một điểm đáng chú ý khác là thông tư có quy định riêng về việc triển khai các chương trình đánh giá diện rộng quốc tế mà Việt Nam tham gia theo các thỏa thuận với các tổ chức quốc tế. Đây là bước đi thể hiện định hướng hội nhập mạnh mẽ hơn trong lĩnh vực đánh giá giáo dục, tạo điều kiện để so sánh, đối chiếu chất lượng giáo dục phổ thông của Việt Nam với mặt bằng chung của khu vực và thế giới.
Việc ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT góp phần quan trọng trong việc phát triển hệ thống đánh giá diện rộng cấp quốc gia của Việt Nam, cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách giáo dục, đồng thời hỗ trợ nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
Việc ban hành Thông tư 08 cho thấy bước chuyển tư duy trong quản lý chất lượng giáo dục phổ thông. Khi trọng tâm được đặt vào phẩm chất và năng lực thay vì chỉ điểm số, đánh giá diện rộng sẽ trở thành công cụ hoạch định chính sách thay vì áp lực thi cử.