Nâng hiệu quả năng lượng trong công trình
Các công trình xây dựng đang là một trong những khu vực tiêu thụ năng lượng lớn, trong khi dư địa tiết kiệm vẫn còn đáng kể. Từ quy hoạch, thiết kế, lựa chọn vật liệu đến công nghệ và quá trình vận hành, mỗi khâu đều có thể tạo ra khác biệt về hiệu quả sử dụng năng lượng. Việc thúc đẩy các giải pháp tiết kiệm năng lượng vì thế không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững.
Tại chương trình “Chuyên gia chia sẻ” do Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) thực hiện, ông Thái Duy Sâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam đã có những chia sẻ về tiết kiệm năng lượng trong xây dựng. Theo ông Sâm, mức tiêu thụ năng lượng trong ngành xây dựng hiện nay là rất lớn. Theo số liệu thống kê, ngành xây dựng hiện chiếm khoảng 35-40% tổng mức tiêu thụ năng lượng quốc gia. Trong đó, có hai lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn, gồm sản xuất vật liệu xây dựng và các công trình, tòa nhà như trung tâm thương mại, trường học, văn phòng, chung cư...
Ông Thái Duy Sâm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam.
“Hiện nay, mức tiêu thụ năng lượng trung bình trong các công trình vào khoảng 120-150 kWh/m2 sàn/năm. Theo chúng tôi, đây vẫn là mức tiêu thụ năng lượng tương đối cao”, đại diện Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam thông tin.
Mức tiêu thụ năng lượng trong các tòa nhà, công trình phụ thuộc vào một số yếu tố. Thứ nhất là điều kiện khí hậu tại khu vực xây dựng công trình. Chẳng hạn, ở những khu vực có khí hậu nóng, nhu cầu sử dụng điều hòa không khí cao hơn, kéo theo mức tiêu thụ năng lượng lớn hơn.
Thứ hai là loại hình và công năng sử dụng của công trình. Ví dụ, mức tiêu thụ năng lượng của công trình công nghiệp sẽ khác so với công trình dân dụng.
“Hiện nay, số lượng công trình xanh tại Việt Nam theo chúng tôi vẫn chưa nhiều, mặc dù đã vượt chỉ tiêu 150 công trình xanh đến năm 2030 theo quy định của Thủ tướng Chính phủ. Đến nay, Việt Nam đã có 559 công trình xanh được chứng nhận. Như vậy, chúng ta đã vượt chỉ tiêu đề ra, nhưng số lượng công trình xanh vẫn còn ít”, ông Sâm nhấn mạnh.
Tại Singapore hiện có 2.590 công trình xanh được chứng nhận. Trong khi đó, các công trình xanh được chứng nhận tại Việt Nam mới có tổng diện tích sàn khoảng 13,5 triệu m2, còn tại Indonesia, tổng diện tích các công trình xanh vào khoảng 26 triệu m2.
Cũng theo ông Sâm, các nhà thiết kế cũng như chủ đầu tư ở Việt Nam hiện chưa quan tâm nhiều đến các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong công trình. Phần lớn vẫn tập trung nhiều hơn vào các yếu tố về mỹ thuật và kiến trúc.
Chia sẻ về những rào cản khiến các doanh nghiệp và chủ đầu tư chưa mạnh dạn áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong xây dựng, đại diện Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho rằng, trước hết là chi phí đầu tư ban đầu còn cao, trong khi năng lực tài chính của các doanh nghiệp còn hạn chế. Muốn áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong công trình thì phải đầu tư sử dụng các loại vật liệu tiên tiến, có khả năng cách nhiệt tốt.
Bên cạnh đó, để tiết kiệm năng lượng trong các công trình cần sử dụng những công nghệ tiên tiến. Đối với công nghệ chiếu sáng cần sử dụng hệ thống chiếu sáng thông minh. Đối với hệ thống điều hòa không khí cần sử dụng các thiết bị có hiệu suất cao, hệ thống giải nhiệt nước, biến tần...
“Một nguyên nhân nữa là công tác truyền thông về tiết kiệm năng lượng hiện nay chưa thực sự tốt. Vì vậy, người sử dụng chưa nhận thức đầy đủ về sự cần thiết cũng như hiệu quả của việc tiết kiệm năng lượng. Đây cũng là lý do khiến vấn đề tiết kiệm năng lượng chưa được quan tâm đúng mức trong quá trình đầu tư và xây dựng các công trình”, ông Sâm chỉ ra.
Tối ưu năng lượng ngay từ khâu thiết kế
Trao đổi thêm về những công nghệ hay vật liệu mới đang mở ra cơ hội để các công trình tại Việt Nam trở nên tiết kiệm năng lượng hơn trong thời gian tới, đại diện Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho rằng, để công trình xây dựng tiết kiệm năng lượng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, bắt đầu ngay từ khâu quy hoạch. Công trình cần được bố trí hợp lý để bảo đảm sự thông thoáng, tận dụng tối đa ánh sáng và thông gió tự nhiên, qua đó giảm nhu cầu sử dụng năng lượng trong quá trình vận hành.
“Một trong những yếu tố quan trọng là lựa chọn vật liệu xây dựng phù hợp. Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 09:2017/BXD, công trình phải đáp ứng các yêu cầu về nhiệt trở và hệ số truyền nhiệt. Vì vậy, việc sử dụng những loại vật liệu có khả năng cách nhiệt tốt sẽ góp phần hạn chế lượng nhiệt truyền từ bên ngoài vào công trình và giảm năng lượng tiêu thụ cho điều hòa không khí”, ông Sâm phân tích.
Tiết kiệm năng lượng trong xây dựng còn nhiều dư địa, đòi hỏi giải pháp đồng bộ từ thiết kế, vật liệu, công nghệ đến vận hành công trình.
Theo đó, các công trình có thể sử dụng bê tông nhẹ, bê tông khí chưng áp, bê tông Keramzit, bê tông bọt, bê tông polystyrene; các tấm panel cách nhiệt ba lớp với hai mặt bằng tôn và lớp cách nhiệt ở giữa để làm kết cấu bao che. Bên cạnh đó, sơn phản quang, chống nóng sử dụng cho mái và tường cũng giúp hạn chế bức xạ nhiệt truyền vào bên trong công trình.
Cùng với vật liệu, công nghệ là yếu tố có vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Phần lớn năng lượng trong các công trình hiện được sử dụng cho hệ thống điều hòa không khí, thông gió, cấp nhiệt vào mùa đông, chiếu sáng, thang máy và các thiết bị điện khác.
Do đó, theo ông Sâm, công trình cần ưu tiên những công nghệ, thiết bị có hiệu suất cao. Đối với hệ thống sưởi ấm, thông gió và điều hòa không khí, có thể ứng dụng biến tần, hệ thống giải nhiệt nước, động cơ hiệu suất cao và các thiết bị tiết kiệm năng lượng. Đối với chiếu sáng, bên cạnh tận dụng ánh sáng tự nhiên, cần ứng dụng hệ thống chiếu sáng thông minh để hạn chế sử dụng điện tại những khu vực hoặc thời điểm không cần thiết.
“Đáng chú ý, bài toán tiết kiệm năng lượng cần được đặt ra ngay từ khâu thiết kế. Việc ứng dụng các công nghệ mô phỏng cho phép tính toán nhu cầu và mức tiêu thụ năng lượng của công trình, từ đó lựa chọn phương án thiết kế, vật liệu và công nghệ phù hợp, hướng tới tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng trong suốt quá trình vận hành”, lãnh đạo Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam nhấn mạnh.
Ở góc độ một chuyên gia trong ngành xây dựng, ông Sâm cho rằng, tiết kiệm năng lượng trong các công trình xây dựng không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện các cam kết của Việt Nam tại COP26.
Hiện nay, Việt Nam đã có nhiều quy định liên quan đến tiết kiệm năng lượng, trong đó có Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng các quy định pháp luật có liên quan. Tuy nhiên, để thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các công trình xây dựng, theo ông Sâm, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các cơ chế, chính sách, đặc biệt là chính sách ưu đãi đối với những công trình áp dụng hiệu quả các giải pháp tiết kiệm năng lượng.
Cùng với đó, công tác truyền thông cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của cộng đồng về ý nghĩa và lợi ích của tiết kiệm năng lượng. Đây không chỉ là giải pháp giúp giảm chi phí cho mỗi gia đình, doanh nghiệp hay từng công trình mà còn có ý nghĩa đối với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững của quốc gia.
“Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đồng thời có chế tài xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm”, ông Sâm lưu ý.
Đối với doanh nghiệp và chủ đầu tư, ông Sâm cho hay, cần chú trọng đầu tư, lựa chọn các loại vật liệu, hệ thống và thiết bị có hiệu suất cao, phù hợp với đặc điểm của từng công trình. Đồng thời, việc kiểm toán năng lượng cần được thực hiện định kỳ để đánh giá mức tiêu thụ, xác định những khâu còn lãng phí và có giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Bên cạnh đầu tư về công nghệ, doanh nghiệp cần quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật, bảo đảm đủ năng lực sử dụng và vận hành hiệu quả các hệ thống, thiết bị hiện đại. Cùng với đó là nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cán bộ, công nhân viên trong thực hành tiết kiệm năng lượng, qua đó hình thành thói quen sử dụng năng lượng hiệu quả trong suốt quá trình vận hành công trình.
Tiết kiệm năng lượng trong công trình cần được thực hiện đồng bộ từ quy hoạch, thiết kế, lựa chọn vật liệu, công nghệ đến quản lý và vận hành. Việc ưu tiên vật liệu cách nhiệt, thiết bị hiệu suất cao, kết hợp các giải pháp quản lý năng lượng phù hợp sẽ góp phần giảm chi phí, hạn chế phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển công trình xanh.