Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực phát triển

Chuyển biến nhận thức qua gần 40 năm đổi mới

Gần 40 năm đổi mới, nếu nhìn lại một cách tỉnh táo, có thể thấy bước chuyển lớn nhất của nền kinh tế Việt Nam không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng, mà nằm ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Trong đó, câu chuyện về kinh tế tư nhân là minh chứng rõ nét nhất. Từ chỗ bị hạn chế, thậm chí bị nhìn nhận với nhiều định kiến, khu vực này đã từng bước được thừa nhận, mở rộng và ngày nay giữ vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế.

Trao đổi với Báo Công Thương về vấn đề này, ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, dấu mốc quan trọng nhất của quá trình đổi mới chính là sự thay đổi trong nhận thức về kinh tế tư nhân. Theo ông, từ sau Đại hội VI, khu vực này từng bước được chấp nhận, phát triển và đến nay đã trở thành một thành phần quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.

Sự thay đổi đó không diễn ra trong một sớm một chiều mà được định hình qua nhiều kỳ Đại hội của Đảng. Từ việc xóa bỏ định kiến, đến bảo đảm bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, rồi xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực phát triển, và gần đây là định vị ở vai trò quan trọng hàng đầu. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW năm 2025 đã đặt ra mục tiêu cụ thể, hướng tới việc đưa khu vực kinh tế tư nhân trở thành lực lượng đóng góp chủ yếu cho tăng trưởng trong dài hạn.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở nhận thức, nền kinh tế sẽ không thể đi xa. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để chuyển hóa đầy đủ tinh thần đó vào thể chế và thực tiễn?

Thực tế cho thấy, hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh đã có nhiều bước tiến quan trọng. Hiến pháp năm 2013 khẳng định quyền tự do kinh doanh, Luật Doanh nghiệp với nguyên tắc doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm đã mở rộng đáng kể không gian kinh doanh. Những cải cách này đã góp phần tạo nên làn sóng doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ trong hơn hai thập kỷ qua.

Tuy vậy, khoảng cách giữa quy định và thực thi vẫn là vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn. Không ít doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với thủ tục hành chính phức tạp, điều kiện kinh doanh chồng chéo, chi phí tuân thủ cao. Quyền kinh doanh đã được ghi nhận trong luật, nhưng trong thực tế, việc thực hiện quyền đó vẫn còn gặp nhiều rào cản.

Theo ông Phan Đức Hiếu, điều quan trọng không chỉ là thay đổi nhận thức, mà phải thể chế hóa đầy đủ bằng hệ thống pháp luật và chính sách cụ thể. Ông nhấn mạnh, quyền tự do kinh doanh, quyền bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực và cơ hội kinh doanh cần được bảo đảm thực chất, không chỉ trên giấy tờ.

“Có thể nói rằng, cái cần là thay đổi nhận thức. Nhưng một cái đủ là phải được thể chế hóa ghi nhận bằng luật pháp, cao nhất là bằng Hiến pháp và sau đó là các chính sách thể chế cụ thể”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Nhìn rộng hơn, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở việc thiếu chính sách, mà nằm ở chất lượng thực thi chính sách. Khi thủ tục vẫn phức tạp, giấy phép vẫn nhiều tầng nấc, thì mọi định hướng lớn rất khó đi vào cuộc sống. Đây cũng là lý do vì sao nhiều doanh nghiệp vẫn cảm nhận rõ khoảng cách giữa chủ trương và thực tế vận hành.

Cải cách thể chế để mở đường phát triển

Trong bối cảnh kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng một nửa GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách và tạo việc làm cho phần lớn lực lượng lao động, việc tiếp tục cải cách thể chế không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Đây cũng là khu vực thể hiện rõ khả năng thích ứng, linh hoạt trong bối cảnh biến động, từ dịch bệnh đến những thay đổi của thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, như ông Phan Đức Hiếu phân tích, để khu vực này phát triển đúng tiềm năng, hệ thống pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Trong đó, việc rà soát, bãi bỏ các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, thay vì mang tính chiến dịch.

“Hệ thống pháp luật không ngừng được hoàn thiện để thúc đẩy sự phát triển kinh tế tư nhân, quan trọng nhất là đề cao quyền tự do kinh doanh, quyền bình đẳng tiếp cận nguồn lực và cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp; thủ tục hành chính, giấy phép phải thường xuyên rà soát, bãi bỏ nhằm tạo thuận lợi nhất cho doanh nghiệp”, ông Phan Đức Hiếu nói.

Bên cạnh đó, việc duy trì cơ chế đối thoại giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp là yếu tố quan trọng. Theo ông Phan Đức Hiếu, cần có các kênh trao đổi thường xuyên để lắng nghe phản ánh từ thực tiễn, từ đó kịp thời điều chỉnh chính sách và tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.

Song song với cải cách thể chế cho khu vực tư nhân, cải cách doanh nghiệp nhà nước cũng cần được đẩy mạnh theo hướng tập trung vào các lĩnh vực then chốt, nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh. Đây là điều kiện để tạo ra sự phân bổ nguồn lực hợp lý, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho khu vực tư nhân.

Mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao đòi hỏi phải phát huy tối đa các nguồn lực trong nước, trong đó khu vực kinh tế tư nhân được đặt kỳ vọng giữ vai trò động lực quan trọng. Tuy nhiên, để kỳ vọng đó trở thành hiện thực, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở chủ trương mà phải được cụ thể hóa bằng những cải cách mạnh mẽ về thể chế. Ông Phan Đức Hiếu cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, giữ vững ổn định kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế để tạo nền tảng cho phát triển dài hạn.

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy mỗi bước tiến của kinh tế tư nhân đều gắn liền với sự thay đổi trong tư duy và những điều chỉnh về thể chế. Khi nhận thức đã rõ, vấn đề hiện nay không còn là tiếp tục khẳng định vai trò, mà là làm thế nào để thể chế thực sự mở đường, tạo môi trường thuận lợi để khu vực kinh tế tư nhân phát triển đúng với tiềm năng và đáp ứng kỳ vọng đã được đặt ra.

Trong gần bốn thập kỷ qua, kinh tế Việt Nam đã trải qua một quá trình chuyển đổi sâu rộng, từ mô hình sản xuất nhỏ, phụ thuộc vào nông nghiệp sang nền kinh tế có quy mô ngày càng mở rộng và năng lực tăng trưởng được cải thiện rõ rệt. Thu nhập bình quân đầu người theo đó tăng mạnh, phản ánh sự dịch chuyển về chất của nền kinh tế.

Trong tiến trình này, khu vực kinh tế tư nhân từng bước nổi lên như một lực lượng quan trọng, không chỉ đóng góp lớn vào tăng trưởng mà còn giữ vai trò chủ đạo trong tạo việc làm và duy trì sức sống của thị trường. Sự phát triển của kinh tế tư nhân vì thế không chỉ là kết quả của quá trình mở cửa và cải cách, mà còn là biểu hiện rõ nét của sự thay đổi trong tư duy điều hành và tổ chức nền kinh tế theo hướng năng động, linh hoạt hơn.