Phát biểu tại hội thảo, bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn thông điệp: "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo-Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá".
Đây là chủ đề mang tính thời sự khi ngành công nghiệp thuốc lá thế giới đang thay đổi chiến lược tiếp thị, xây dựng hình ảnh "hiện đại", "thời thượng", "ít độc hại hơn" cho các sản phẩm chứa nicotine nhằm thu hút thanh, thiếu niên và người trẻ tuổi. Các hình thức quảng bá trá hình thông qua mạng xã hội, nền tảng số, tài trợ sự kiện hay sử dụng người nổi tiếng để tiếp thị đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.
Bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá phát biểu khai mạc. Ảnh: Lê Hảo
Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe. Thuốc lá là nguyên nhân dẫn đến nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người hút, khói thuốc còn gây hại cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
Thời gian qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực nhờ sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước cùng sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và cơ quan báo chí. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các chính sách liên quan đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để xây dựng môi trường không khói thuốc, kiểm soát quảng cáo và tài trợ từ ngành công nghiệp thuốc lá, tăng cường cảnh báo sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Những cải cách chính sách gần đây, trong đó có cải cách thuế thuốc lá được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động sâu rộng cả về y tế lẫn kinh tế - xã hội. Theo ước tính, chính sách này có thể giúp khoảng 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc vào năm 2031; đồng thời ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới. Nguồn thu ngân sách nhà nước dự kiến tăng thêm khoảng 24.000 tỷ đồng/năm vào năm 2031 nhờ điều chỉnh thuế thuốc lá.
Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng, chính sách kiểm soát thuốc lá không chỉ là giải pháp y tế mà còn là chiến lược phát triển bền vững, góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang đối mặt nhiều thách thức, tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới còn cao trong khi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có xu hướng gia tăng nhanh trong giới trẻ.
Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13-17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%. Đây là dấu hiệu đáng lo ngại về tình trạng nghiện nicotine đang ngày càng trẻ hóa và len lỏi vào trường học, gia đình cũng như đời sống thanh thiếu niên.
Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường kiểm soát mạng lưới bán lẻ thuốc lá nhằm giảm nguồn cung và hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm. Hiện Bộ Y tế đã hoàn thiện dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó đề xuất hai chính sách quan trọng nhằm xử lý các khoảng trống pháp lý và bảo vệ thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt được trong nhiều năm qua.
Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác.
Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Đối với ý kiến về việc bổ sung chính sách "xác lập một thế hệ Việt Nam hoàn toàn không khói thuốc bắt đầu từ những người sinh sau năm 2010" theo đề xuất của Bộ Tư pháp, Bộ Y tế đã điều chỉnh tên gọi của chính sách cho phù hợp theo góp ý của Thành viên Chính phủ, thành "Cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá".
Bộ Y tế đã tiến hành đánh giá tác động kỹ lưỡng của chính sách "Cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá". Kết quả đánh giá tác động chính sách cho thấy nếu được thực thi và tuân thủ, chính sách này sẽ có hiệu quả rất cao đối với giảm tỷ lệ hút thuốc, giảm nhanh số người hút thuốc thụ động, bảo vệ được sức khoẻ người dân, giảm chi phí lớn cho chăm sóc sức khỏe và tổn thất do mất năng suất lao động gây ra.