Tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh
Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội nghe Tờ trình và Thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.
Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, mặc dù Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 đã cắt giảm đáng kể số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, song thực tiễn thi hành và phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc, điều kiện kinh doanh của một số ngành, nghề còn chồng chéo, phân tán ở nhiều văn bản, thiếu rõ ràng, làm gia tăng chi phí tuân thủ; đồng thời vẫn tồn tại những ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện chưa thực sự cần thiết hoặc có thể chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm.
Do đó, cần tiếp tục rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhằm giảm gánh nặng cho doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Về việc bổ sung ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh, trong thời gian qua, việc lạm dụng khí N2O để giải trí đã gây nhiều tác hại nghiêm trọng đối với sức khỏe, đặc biệt đối với hệ thần kinh, máu và khả năng sinh sản, đồng thời có nguy cơ dẫn đến lệ thuộc và sử dụng ma túy. Bên cạnh đó, tình trạng mua bán, sử dụng N2O (bóng cười) diễn biến rất phức tạp, thường gắn với việc sử dụng trái phép chất ma túy, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và trật tự, an toàn xã hội.
Mặc dù pháp luật hiện hành đã có các quy định kiểm soát việc kinh doanh và sử dụng khí N2O trong một số lĩnh vực như y tế, công nghiệp, thực phẩm…, song các biện pháp này vẫn chưa đủ hiệu quả để ngăn ngừa việc lạm dụng khí N2O. Vì vậy, trên cơ sở thực tiễn quản lý và quy định tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về việc cấm sản xuất, kinh doanh các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người, việc bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài mục đích y tế là cần thiết.
Mục đích ban hành Luật nhằm thể chế đầy đủ quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và việc kiểm soát, cấm các loại khí, chất gây nghiện có hại cho sức khoẻ con người; đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng, minh bạch, bình đẳng, thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân; tăng cường kiểm soát một số lĩnh vực nhạy cảm, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, sức khoẻ của người dân và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước
Về nội dung cơ bản của dự án Luật, ông Ngô Văn Tuấn cho hay, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện ban hành kèm theo Luật này được xây dựng trên cơ sở kế thừa Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã được ban hành tại Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP (trong đó cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi 14 ngành, nghề). Ngoài ra, dự thảo Luật tiếp tục cắt giảm thêm 2 ngành, nghề và sửa đổi, bổ sung phạm vi của 2 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Bên cạnh đó, bổ sung quy định sửa đổi một số điều của các luật có liên quan đến ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện: Sửa đổi, bổ sung khoản 1, khoản 2 Điều 88 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15; bãi bỏ khoản 6 Điều 29 của Luật Đường bộ số 35/2024/QH15.
Việc bổ sung quy định tại dự thảo Luật để sửa đổi ngay một số quy định của Luật Xây dựng và Luật Đường bộ liên quan đến việc cắt giảm các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện lĩnh vực xây dựng (ngành, nghề “Kinh doanh dịch vụ đào tạo thẩm tra viên an toàn giao thông” STT 65; ngành, nghề “Hành nghề kiểm định xây dựng” STT 93) là phù hợp.
Mặt khác, khoản 1 Điều 1 dự thảo Luật bổ sung điểm m vào sau điểm l khoản 1 Điều 6 của Luật Đầu tư năm 2025 để bổ sung ngành, nghề cấm đầu tư, kinh doanh: “m) Kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học”.
Dự thảo Luật đã rà soát, cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã được quy định tại Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ.
Đánh giá kỹ lưỡng phương án cắt giảm
Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết, cơ sở chính trị và cơ sở thực tiễn ban hành sửa đổi, bổ sung Luật theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW và các Nghị quyết của Trung ương về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, phát triển kinh tế tư nhân và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Hồ sơ dự thảo Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.
Đồng thời, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, thuyết minh đầy đủ cơ sở, tính hợp lý và tính thực chất của phương án cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, bảo đảm mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề kinh doanh có điều kiện phải đi vào bản chất, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ, không nên chỉ quan tâm yêu cầu về số lượng cắt giảm.
Do nội dung sửa đổi có phạm vi ảnh hưởng rộng, đề nghị tổng hợp, giải trình đầy đủ ý kiến của các đối tượng chịu tác động và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện, văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ ngay khi có hiệu lực.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với chủ trương tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng lạm dụng khí N2O để giải trí, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, tuy nhiên đề nghị tiếp tục rà soát, quy định rõ các trường hợp được loại trừ; bảo đảm tên gọi, phạm vi các trường hợp loại trừ thống nhất với thuật ngữ tại pháp luật chuyên ngành, không gây ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất, kinh doanh và các mục đích sử dụng hợp pháp khác.
Về phương án cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất với chủ trương nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, minh bạch.
Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ lưỡng phương án cắt giảm, nhất là đối với các ngành, nghề liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, như: kinh doanh nước sạch (nước sinh hoạt), kinh doanh khí, kinh doanh tàu bay không người lái, kinh doanh khoáng sản, kinh doanh khai thác cảng biển, kinh doanh thiết bị phát tín hiệu của xe được quyền ưu tiên...
Đây đều là các lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, hậu quả vi phạm có thể nghiêm trọng, khó hoặc không thể khắc phục. Việc thay đổi phương thức quản lý chỉ nên thực hiện khi đã làm rõ tính khả thi, hiệu quả của cơ chế quản lý thay thế, bảo đảm triển khai theo lộ trình phù hợp, không phát sinh khoảng trống trong quản lý nhà nước.
Ông Phan Văn Mãi cho rằng, việc đề xuất bổ sung ngành, nghề “hoạt động của cơ sở kinh doanh được ủy quyền cung cấp dịch vụ thị thực” vào Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện có cơ sở nhất định từ yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia, quản lý dữ liệu.
Song đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá đầy đủ tác động của việc bổ sung ngành, nghề này đối với môi trường đầu tư, kinh doanh, việc thực hiện các cam kết quốc tế và khả năng phát sinh rào cản gia nhập thị trường; đồng thời rà soát, tham khảo thông lệ quốc tế, bảo đảm chính sách không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về cải cách mạnh mẽ điều kiện đầu tư kinh doanh và hoạt động hợp tác với cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự nước ngoài tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, đề nghị nghiên cứu điều chỉnh tên gọi của dự thảo Luật thống nhất với phạm vi điều chỉnh, do dự thảo Luật không chỉ sửa đổi Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư mà còn sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Xây dựng và Luật Đường bộ liên quan đến ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; đồng thời đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát điều khoản chuyển tiếp và thời điểm có hiệu lực của các quy định để tổ chức thi hành hiệu quả, không phát sinh khoảng trống pháp lý và bao quát đầy đủ các tình huống chuyển tiếp có thể phát sinh trong thực tiễn.
Đối với quy định tại khoản 3 Điều 5, cần quy định rõ thời hạn và nguyên tắc thực hiện, bảo đảm các bộ, ngành khi quy định các giải pháp quản lý thay thế không dẫn đến việc đặt ra điều kiện đầu tư kinh doanh, giấy phép, thủ tục hành chính hoặc yêu cầu quản lý có tính chất là điều kiện đầu tư kinh doanh dưới bất kỳ hình thức nào.
Quan điểm xây dựng dự án Luật nhằm thể chế hoá các quan điểm chỉ đạo của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; phát triển kinh tế tư nhân; xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp; cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, hành nghề, thủ tục hành chính bất hợp lý, gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”... Lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể, đảm bảo vận hành của hệ thống, bộ máy nhà nước trong sạch, lành mạnh, linh hoạt, phù hợp, mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp.