Toàn cảnh kinh tế thế giới và trong nước năm 2026
Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương vừa ban hành Báo cáo về tình hình kinh tế - xã hội thế giới và trong nước, đánh giá những tác động đối với phát triển công nghiệp, năng lượng và thương mại của Việt Nam.
Theo báo cáo, kinh tế thế giới năm 2025 đã cho thấy năng lực chống chịu tốt hơn kỳ vọng trước các "cú sốc" địa chính trị và căng thẳng thuế quan. Nền kinh tế toàn cầu từng bước bước vào trạng thái “bình thường mới”, dù còn mong manh và tiềm ẩn nhiều rủi ro, thách thức. Tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2025 được ước đạt 2,7 - 3,2%.
Về triển vọng năm 2026, theo bản cập nhật Triển vọng kinh tế thế giới do Quỹ Tiền tệ quốc tế công bố ngày 19/1/2026, tăng trưởng toàn cầu được dự báo đạt 3,3%, cao hơn 0,2 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 10/2025 và nhỉnh hơn mức tăng trưởng ước tính của năm 2025.
Ở thời điểm tình hình kinh tế vĩ mô có nhiều tác động, thương mại điện tử giúp doanh nghiệp mở rộng kênh phân phối. Ảnh minh họa
Trong nước, trước những biến động của kinh tế thế giới và tác động của thiên tai, sự lãnh đạo của Đảng, chỉ đạo linh hoạt, quyết liệt và kịp thời của Chính phủ giúp kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì ổn định. Các cơ quan chức năng đã theo dõi sát diễn biến kinh tế, chính trị quốc tế và trong nước, triển khai đồng bộ những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, qua đó đạt được kết quả khá toàn diện trên nhiều ngành, lĩnh vực. Kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát trong tầm kiểm soát.
Đáng chú ý, các chính sách được ban hành trong tháng 1/2026 đã tác động trực tiếp tới hoạt động công nghiệp và thương mại. Trong lĩnh vực đầu tư và sản xuất, các quy định mới liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai và triển khai dự án bắt đầu được áp dụng, nhằm tháo gỡ vướng mắc cho khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các dự án hạ tầng logistics. Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, mở rộng mặt bằng sản xuất và cải thiện năng lực cung ứng trong nước.
Ở lĩnh vực thương mại, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do tiếp tục được triển khai từ đầu năm, tập trung vào xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe của các thị trường lớn. Cùng với đó, một số quy định mới về quản lý thuế, hải quan và thương mại điện tử có hiệu lực từ đầu năm được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Thương mại điện tử trở thành “đòn bẩy”
Từ những đánh giá trên, báo cáo của Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đề xuất một số định hướng và giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực chống chịu và tính bền vững của nền kinh tế Việt Nam.
Theo đó, Nhà nước cần chủ động thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và đối tác thương mại, giảm mức độ phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác khác, được xem là hướng đi phù hợp để củng cố nền tảng phát triển thương mại của Việt Nam.
Đồng thời, ưu tiên phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cũng được xác định là nhiệm vụ then chốt. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ rõ nét hơn cho công nghiệp hỗ trợ, bao gồm ưu đãi tín dụng, đất đai, thuế và hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp sản xuất linh kiện, nguyên liệu trong nước, qua đó giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và gia tăng giá trị gia tăng nội địa.
Báo cáo nhấn mạnh yêu cầu thực hiện định hướng thu hút FDI có chọn lọc, gắn với chuyển giao công nghệ và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước. Trước xu hướng dịch chuyển đầu tư sản xuất trên toàn cầu, cần chuyển từ thu hút FDI theo số lượng sang chú trọng chất lượng, ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và khả năng lan tỏa. Cơ chế khuyến khích và ràng buộc liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa cần được thiết kế cụ thể hơn, hạn chế tình trạng hình thành các “ốc đảo FDI”.
Cùng với đó, việc nâng cao năng lực dự báo và hoạch định chính sách trung hạn, dài hạn được coi là yêu cầu cấp thiết trong môi trường thương mại quốc tế biến động nhanh và khó lường. Chính phủ cần triển khai các nhóm giải pháp thúc đẩy phát triển thương mại điện tử như một “đòn bẩy” hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất, mở rộng thị trường và giảm chi phí. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, hạ tầng và cơ chế hỗ trợ để thương mại điện tử trở thành kênh phân phối chủ lực song hành với kênh truyền thống.
Đối với doanh nghiệp, báo cáo khuyến nghị đẩy mạnh chuyển đổi số, tối ưu hóa quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ trong logistics và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư công nghệ.
Về lĩnh vực năng lượng, bảo đảm năng lực hệ thống năng lượng quốc gia được xác định là ưu tiên điều hành hàng đầu nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng “hai con số”. Trọng tâm là bảo đảm an toàn lưới điện và khả năng giải tỏa công suất trong bối cảnh phụ tải điện gia tăng nhanh. Báo cáo đề xuất công khai danh mục các công trình lưới điện và đấu nối cấp bách theo từng vùng, ấn định mốc tiến độ bắt buộc, quy định rõ trách nhiệm cá nhân và địa phương trong công tác giải phóng mặt bằng, đồng thời áp dụng quy trình liên thông để rút ngắn thời gian phê duyệt các hạng mục truyền tải trọng điểm.
Đối với các doanh nghiệp năng lượng, báo cáo khuyến nghị chủ động tiếp cận các cơ chế tài chính ưu đãi, vay vốn để đổi mới công nghệ và tăng cường đầu tư vào các mô hình điện tái tạo tự dùng. Đồng thời, doanh nghiệp cần tập trung vào chuyển đổi xanh và ứng dụng công nghệ số như IoT, AI, Big Data và các hệ thống quản lý năng lượng nhằm tối ưu hóa vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Trước đó, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đã tổ chức hội thảo tình hình kinh tế - xã hội thế giới và trong nước, đánh giá những tác động đối với phát triển công nghiệp, năng lượng và thương mại. Hội thảo là diễn đàn để các nhà nghiên cứu diễn giải các tác động của vấn đề kinh tế, đồng thời đề xuất giải pháp, giúp báo cáo đã được đề cập ở trên trở nên sinh động, trực quan hơn đối với cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp ngành Công Thương.