Đi đến nơi có tiếng gọi của đồng bào

Nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu

Trong bối cảnh thế giới và khu vực liên tục biến động, xung đột vũ trang, bất ổn chính trị, thiên tai, dịch bệnh và rủi ro an ninh phi truyền thống gia tăng, công tác bảo hộ công dân ngày càng trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành ngoại giao.

Những ngày cuối năm Ất Tỵ, thông tin tới báo chí về công tác bảo hộ công dân, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng khẳng định, bảo hộ công dân luôn là ưu tiên hàng đầu. Bảo hộ công dân là công tác “muôn hình vạn trạng”. Giữa những bất ổn toàn cầu ngày càng gia tăng, bất định và khó lường, câu chuyện bảo hộ công dân lại càng phức tạp hơn nữa. Trong điều kiện toàn cầu hóa sâu rộng, số lượng người Việt Nam sinh sống, học tập, lao động ở nước ngoài tăng nhanh, phạm vi và mức độ phức tạp của công tác này cũng mở rộng tương ứng.

Bảo hộ công dân trước hết là bảo đảm an ninh, an toàn cho công dân Việt Nam ở nước ngoài. Xa hơn, đó là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân trong những tình huống rủi ro. Và khi sự cố xảy ra, cơ quan chức năng phải có biện pháp ứng phó kịp thời, hiệu quả, đúng thẩm quyền và phù hợp thông lệ quốc tế.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, mỗi khi xung đột bùng phát hay bất ổn nội bộ xảy ra tại một quốc gia, tác động lan tỏa đến cộng đồng người Việt tại địa bàn là tức thì. Trước các tình huống đó, Bộ Ngoại giao đã chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó từ sớm, từ xa; cảnh báo công dân không đến khu vực nguy hiểm; hướng dẫn tuân thủ quy định an toàn sở tại; đồng thời chuẩn bị phương án bảo vệ, sơ tán trong trường hợp cần thiết.

Đường dây nóng của Cục Lãnh sự hoạt động 24/24 giờ. Mỗi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đều duy trì đầu mối liên lạc khẩn cấp. Khi có sự việc phát sinh, hệ thống này được kích hoạt ngay lập tức, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và chính quyền sở tại. Các cơ quan đại diện trở thành “tuyến đầu” nắm tình hình, kết nối cộng đồng, xử lý thông tin và triển khai biện pháp bảo hộ phù hợp từng cấp độ.

Sứ mệnh thiêng liêng

Cũng theo lãnh đạo Bộ Ngoại giao, trong bối cảnh mới, thách thức đặt ra cho công tác bảo hộ công dân là không nhỏ. Diễn biến an ninh quốc tế hiện nay thay đổi từng giờ, thậm chí từng phút. Điều này đòi hỏi năng lực theo dõi, phân tích, dự báo phải được nâng cao liên tục. Bảo hộ công dân không còn là phản ứng thụ động sau sự cố, mà phải chuyển sang trạng thái chủ động phòng ngừa rủi ro.

Bên cạnh yếu tố khách quan từ môi trường quốc tế, thách thức nội tại cũng đáng lưu ý. Nguồn nhân lực tại một số cơ quan đại diện còn mỏng, trong khi địa bàn phụ trách rộng và phức tạp. Việc triển khai phương án sơ tán quy mô lớn trong điều kiện hạ tầng giao thông gián đoạn, an ninh bất ổn luôn là bài toán đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, quyết đoán và nguồn lực tài chính kịp thời.

Tuy vậy, kinh nghiệm thực tiễn đã tạo nên nền tảng quan trọng. Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nhận định, các chiến dịch bảo hộ công dân trong những năm qua, từ Ukraine đến khu vực Trung Đông như Iran, Israel, cho thấy khả năng vận hành linh hoạt của hệ thống. Khi cần, cơ chế phối hợp liên ngành được kích hoạt, với nòng cốt là Cục Lãnh sự và sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Bộ Ngoại giao. Bài học lớn rút ra là phải chuẩn bị sẵn kịch bản cho nhiều tình huống, không để bị động bất ngờ.

Trong giai đoạn tới, khi nhu cầu du lịch, học tập, đầu tư, lao động ở nước ngoài của người dân ngày càng gia tăng, phạm vi bảo hộ công dân sẽ tiếp tục mở rộng. Không chỉ dừng ở an ninh sinh mạng theo nghĩa truyền thống, khái niệm an ninh con người đang được hiểu theo nghĩa toàn diện hơn, bao gồm cả an toàn trên không gian mạng. Lừa đảo trực tuyến, tội phạm công nghệ cao xuyên biên giới đang trở thành nguy cơ trực tiếp đối với công dân Việt Nam. Vì vậy, công tác cảnh báo, tuyên truyền và phối hợp quốc tế trong phòng chống tội phạm mạng cần được đẩy mạnh.

Yêu cầu tăng cường nguồn lực là cấp thiết. Nguồn lực ở đây không chỉ là ngân sách, phương tiện, mà quan trọng hơn là con người, đội ngũ cán bộ bản lĩnh, am hiểu địa bàn, tinh thông pháp luật quốc tế, có khả năng xử lý tình huống khẩn cấp và giữ vững tinh thần phụng sự. Bởi trong nhiều thời khắc, sự hiện diện của cơ quan đại diện không chỉ là giải pháp hành chính, mà còn là điểm tựa tinh thần, là “ánh sáng cuối đường hầm” đối với công dân nơi đất khách.

Ở góc độ rộng hơn, bảo hộ công dân là một phần cấu thành của ngoại giao phục vụ phát triển. Khi người dân yên tâm học tập, làm việc ở nước ngoài, khi doanh nghiệp tự tin mở rộng đầu tư, khi cộng đồng kiều bào được bảo đảm quyền lợi chính đáng, hình ảnh quốc gia cũng được củng cố. Đó là nền tảng mềm cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao nhấn mạnh, để mọi câu chuyện bảo hộ công dân đều đi đến “cái kết có hậu”, mỗi cán bộ ngoại giao hơn bao giờ hết phải nỗ lực hết mình, thực hiện nhiệm vụ bằng cả trái tim và khối óc, coi “tiếng gọi của đồng bào” là mệnh lệnh cao nhất và thiêng liêng nhất.