Điện hạt nhân Ninh Thuận: Từ 'giấc ngủ dài' đến guồng quay tái khởi động

Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng với tốc độ cao. Cùng với mục tiêu duy trì tăng trưởng GDP ở mức hai con số trong nhiều năm tới và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trở thành yêu cầu cấp thiết mang tính chiến lược.

Trong bức tranh đó, điện hạt nhân được Đảng, Nhà nước, Chính phủ xác định là nguồn năng lượng sạch, ổn định, có công suất lớn, đóng vai trò bổ trợ quan trọng cho hệ thống điện quốc gia trong dài hạn. Việc tái khởi động Chương trình điện hạt nhân với trọng tâm là hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, không chỉ đáp ứng yêu cầu về nguồn điện nền mà còn thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược về phát triển bền vững, chuyển dịch năng lượng và nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ quốc gia.

Trung ương xác định, đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường tiềm lực khoa học, công nghệ và phát triển bền vững đất nước.

Trên cơ sở đó, Bộ Chính trị được giao chỉ đạo xây dựng Đề án phát triển điện hạt nhân; trước mắt tập trung nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Chủ trương này đánh dấu sự trở lại chính thức của điện hạt nhân sau gần một thập kỷ tạm dừng, phản ánh sự thay đổi quan trọng trong tư duy chiến lược về năng lượng quốc gia, giữa bối cảnh các nguồn năng lượng truyền thống dần bộc lộ hạn chế và yêu cầu giảm phát thải ngày càng trở nên cấp bách.

Cụ thể hóa chủ trương của Trung ương, ngày 19/2/2025, Kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 189/2025/QH15 (Nghị quyết 189) về một số cơ chế, chính sách đặc thù đầu tư xây dựng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.

Kết quả biểu quyết cho thấy sự đồng thuận rất cao: 459/460 đại biểu tham gia biểu quyết (96,23%), trong đó 459/460 đại biểu tán thành (99,78%). Đây là tỷ lệ ủng hộ hiếm thấy, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Quốc hội đối với việc triển khai điện hạt nhân.

Nghị quyết 189 cho phép áp dụng nhiều cơ chế đặc thù về tài chính, đầu tư, quản lý dự án. Đáng chú ý, về phương án vốn, Nghị quyết quy định Thủ tướng Chính phủ được phê duyệt chủ trương tăng vốn điều lệ của chủ đầu tư từ nguồn đánh giá lại tài sản đã hết khấu hao của các nhà máy điện BOT đã nhận bàn giao và các nhà máy thủy điện đa mục tiêu. Mức vốn bổ sung tương đương với quy mô vốn của dự án quan trọng quốc gia.

Quốc hội đồng thời yêu cầu công tác đánh giá tác động môi trường phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. Việc quản lý, sử dụng vốn và nguồn lực phải bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn phóng xạ và môi trường.

Triển khai Nghị quyết của Quốc hội, ngày 22/8/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 249/NQ-CP, kèm theo kế hoạch triển khai với 10 nhóm nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương.

Theo phân công, Bộ Công Thương được giao làm cơ quan đầu mối triển khai Chương trình điện hạt nhân, chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được giao làm chủ đầu tư Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1; Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) làm chủ đầu tư Ninh Thuận 2.

Về hợp tác quốc tế, Bộ Công Thương được giao chủ trì đàm phán các điều ước quốc tế với đối tác nước ngoài; Bộ Tài chính chủ trì đàm phán các hiệp định tín dụng cho hai dự án. Mục tiêu đặt ra là hoàn tất các hiệp định liên quan đến Ninh Thuận 1 trong năm 2025 và Ninh Thuận 2 chậm nhất trong quý I/2026.

Phía Việt Nam do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long làm Trưởng đoàn; phía Nga do Phó Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử Nga Nikolay Spassky làm Trưởng đoàn.

Các phiên đàm phán tập trung làm rõ các nội dung cốt lõi: mô hình hợp tác, trách nhiệm các bên, phương án tài chính, tín dụng, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, bảo đảm an toàn hạt nhân, an ninh và bảo vệ môi trường.

Ngày 23/3/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Liên bang Nga, nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Thủ tướng Liên bang Nga Mikhail Mishustin đã chứng kiến Lễ ký kết Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Liên bang Nga về hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam.

Văn kiện được ký bởi Tổng Giám đốc Tập đoàn Nhà nước “Rosatom” Alexey Likhachev và Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Việt Nam Trần Văn Sơn, với sự chứng kiến của Thủ tướng Chính phủ Liên bang Nga Mikhail Mishustin và nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Đây là Hiệp định liên Chính phủ đặt nền móng pháp lý và chính trị vững chắc cho việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên tại Việt Nam, đồng thời đưa hợp tác năng lượng Việt - Nga lên một tầm cao mới.

Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 được quy hoạch gồm 2 tổ máy, tổng công suất dự kiến khoảng 2.400 MW, sử dụng công nghệ VVER-1200, thế hệ lò phản ứng nước áp lực tiên tiến do Rosatom phát triển.

Công nghệ VVER-1200 được đánh giá cao về tiêu chuẩn an toàn, đã và đang được vận hành tại nhiều quốc gia, đáp ứng các khuyến nghị nghiêm ngặt của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Song song với triển khai dự án, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp với IAEA hoàn thành báo cáo đánh giá cơ sở hạ tầng hạt nhân (INIR) trong năm 2025; xây dựng Kế hoạch tổng thể phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan ngay trong năm 2025-2026.

Chiều 14/5/2026, ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa chủ trì cuộc họp nghe báo cáo tiến độ triển khai hai dự án Nhà máy điện hạt nhân trên địa bàn tỉnh.

Tại cuộc họp, đại diện các sở, ngành và địa phương đã báo cáo cụ thể tình hình giải phóng mặt bằng đối với từng dự án điện hạt nhân, đồng thời nêu rõ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Chủ đầu tư các dự án cũng kiến nghị UBND tỉnh sớm có chỉ đạo tháo gỡ nhằm đẩy nhanh tiến độ.

Kết luận nội dung liên quan đến hai dự án điện hạt nhân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng nhấn mạnh, hầu hết các dự án giải ngân chậm hiện nay đều có nguyên nhân chung từ công tác giải phóng mặt bằng. Ông giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa rà soát, báo cáo cụ thể tiến độ từng dự án điện hạt nhân, cập nhật đầy đủ tình hình vào phần mềm theo dõi của tỉnh; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương xử lý những vướng mắc vượt thẩm quyền.

Theo báo cáo chi tiết, Dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 triển khai tại xã Phước Dinh, có quy mô khu nhà máy khoảng 450 ha, ảnh hưởng đến 835 hộ dân. Đến nay, địa phương đã lập phương án bồi thường cho 696 trường hợp, đạt hơn 65% khối lượng cần thực hiện. 

Đối với Dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2 tại xã Vĩnh Hải, khu nhà máy có diện tích gần 320 ha, ảnh hưởng khoảng 530 hộ dân; riêng khu tái định cư rộng hơn 30 ha, bố trí cho 125 hộ. Đến nay, địa phương đã phê duyệt phương án bồi thường cho 190 trường hợp với tổng diện tích gần 65 ha, tổng kinh phí hơn 630 tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Văn Quế, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải, tiến độ giải phóng mặt bằng đang chịu áp lực rất lớn, nguyên nhân chủ yếu do thiếu cán bộ chuyên môn trực tiếp xử lý hồ sơ. Trong tháng 5, địa phương tập trung phê duyệt phương án và chi trả tiền bồi thường, cam kết hoàn thành việc chi trả trước ngày 15/6. Riêng khu tái định cư của Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2, do thủ tục kéo dài đến ngày 8/4/2026 mới hoàn thành, địa phương quyết tâm trong tháng 5 sẽ chi trả xong kinh phí giải phóng mặt bằng. 

Hai dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 được xác định là công trình năng lượng trọng điểm quốc gia. Kế hoạch đề ra, tỉnh Khánh Hòa phải hoàn thành toàn bộ công tác giải phóng mặt bằng trước ngày 30/6/2026. Trước áp lực tiến độ, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các địa phương đẩy nhanh hơn nữa công tác giải phóng mặt bằng, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các tổ công tác hỗ trợ cơ sở.

Cụ thể, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Việt Hùng đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh khẩn trương điều động cán bộ trực tiếp xuống cơ sở, tham gia xử lý hồ sơ, chịu trách nhiệm ký xác nhận các thủ tục nhằm tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn phát sinh.

Việc tái khởi động Chương trình điện hạt nhân với hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 được đánh giá là bước ngoặt lớn trong tư duy phát triển năng lượng của Việt Nam. Không chỉ góp phần bổ sung nguồn điện nền ổn định cho hệ thống điện quốc gia, điện hạt nhân còn thể hiện cam kết mạnh mẽ trong lộ trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh cùng cam kết từ các địa phương, Khánh Hòa đang tập trung cao độ để hoàn thành nhiệm vụ giải phóng mặt bằng trước thời hạn 30/6/2026 theo yêu cầu của Chính phủ. Qua đó, tạo tiền đề quan trọng để triển khai các dự án điện hạt nhân đúng tiến độ, bảo đảm mục tiêu an ninh năng lượng quốc gia.

Hai dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 được xác định là công trình năng lượng trọng điểm quốc gia. Việc tái khởi động hai dự án này thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược về phát triển bền vững, chuyển dịch năng lượng và nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ quốc gia.