Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược tự chủ an ninh năng lượng

Giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng

Sáng 11/5, Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp cùng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tổ chức Hội thảo Quốc tế: "Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam".

Ông Đào Quang Bính, Tổng giám đốc VnEconomy khẳng định, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử của ngành năng lượng toàn cầu. Theo báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thế giới không chỉ đối mặt với cuộc khủng hoảng khí hậu mà còn chịu áp lực nặng nề từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng truyền thống. Trong bối cảnh đó, cam kết Net Zero vào năm 2050 đã chính thức trở thành một “luật chơi mới” chi phối toàn bộ dòng chảy thương mại và đầu tư quốc tế.

“Tại Việt Nam, bài toán an ninh năng lượng đã trở thành vấn đề sống còn. Chúng ta không chỉ cần năng lượng để tăng trưởng, mà cần một nguồn năng lượng thực sự sạch, ổn định và tự chủ.  Chính vì vậy, việc nghiên cứu các mô hình triển khai Lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) hiện nay đang gắn liền với tiến trình hiện thực hóa các kịch bản năng lượng mới trong Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh”, ông Đào Quang Bính cho biết.

Thông tin bức tranh tổng quan về chính sách phát triển điện hạt nhân Việt Nam, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VINATOM) cho biết, SMR đã được bắt đầu nghiên cứu ở Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam từ nhiều năm trước, trong đó tập trung nghiên cứu thiết kế concept, tham gia các khóa học của IAEA…

Ngoài ra, thời gian qua, tập đoàn Viettel cũng nghiên cứu về SMR, trong đó, tháng 5/2024 VinAtom làm Seminar, Trung tâm Năng lượng hạt nhân của VinAtom phụ trách làm Báo cáo tổng quan; hiện nay Viettel hình thành Nhóm nghiên cứu về SMR. Cùng với VINATOM, Viettel, một số ngân hàng của Việt Nam cũng hợp tác với Star Energy Thụy Sỹ nghiên cứu lò STAR; và một số doanh nghiệp, trường học cũng đã nghiên cứu về SMR.

Tuy nhiên, theo TS. Trần Chí Thành, hiện nay Việt Nam vẫn chưa có một Chương trình quốc gia về phát triển SMR. Gần đây nhất, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 70 về đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đến 2030, tầm nhìn 2045. Quốc hội cũng ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

“Chính sách đã có, doanh nghiệp cũng sẵn sàng, mô hình điện hạt nhân quy mô nhỏ nếu được triển khai đồng bộ sẽ trở thành giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam", TS. Trần Chí Thành nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, chia sẻ về nhu cầu điện năng và định hướng đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, TS. Nguyễn Ngọc Hưng, Trưởng phòng, Phòng Kinh tế năng lượng, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương cho biết, định hướng đến 2035, Việt Nam đẩy mạnh khai thác tài nguyên dầu khí, than trong nước; phát triển mạnh chuỗi công nghiệp khí, điện khí, kho LNG trung tâm.

Chính vì vậy, TS. Nguyễn Ngọc Hưng cho rằng, cần xây dựng chương trình phát triển điện hạt nhân theo các quy mô, mô hình linh hoạt và các nhà máy điện hạt nhân lắp ráp mô đun nhỏ. Đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ năng lượng nguyên tử, từng nước làm chủ công nghệ điện hạt nhân, khuyến khích doanh nghiệp khu vực nhà nước và tư nhân tham gia phát triển điện hạt nhân.

Cơ hội hợp tác công nghệ điện hạt nhân Việt Nam - Canada

Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Canada tại Việt Nam Jim Nickel cho biết, Canada là một cường quốc về năng lượng. Canada có các nguồn năng lượng truyền thống, năng lượng tái tạo, các công nghệ sạch giúp giảm phát thải; cùng với đó, sở hữu đội ngũ doanh nghiệp kinh nghiệm, hoạt động trên toàn bộ chuỗi giá trị của ngành và đặc biệt là nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào để chia sẻ với thế giới.

Trong khi đó, nền kinh tế Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng nhanh, năng lực sản xuất ngày càng được nâng cao và nhu cầu năng lượng gia cũng tăng. “Hai nước cùng hợp tác để phát triển các nguồn năng lượng đáng tin cậy, an toàn cho tương lai của Việt nam. Canada có thể là một đối tác mạnh của Việt Nam trong lĩnh vực này”, Đại sứ Jim Nickel nhấn mạnh và cho rằng, Canada coi trọng năng lượng hạt nhân là thành phần rất quan trọng trong cả quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Có thể nhìn nhận vấn đề này từ nhiều góc độ khác nhau: tính bền vững địa chính trị, tăng trưởng kinh tế, mục tiêu phát thải ròng bằng 0, năng lực cạnh tranh công nghiệp… trong đó, năng lượng hạt nhân có vai trò phù hợp và rất quan trọng trong tất cả các khía cạnh này, bao gồm tất cả các lò phản ứng ứng quy mô lớn truyền thống và các lò phản ứng mô đun nhỏ thế hệ mới. Chính vì vậy, hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực này cũng sẽ củng cố, nâng tầm quan hệ hai nước lên một tầm cao mới.

Chia sẻ từ Canada về những tiềm năng hợp tác năng lượng với Canada, TS. Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Canada, Trưởng nhóm công tác về Năng lượng Canada - Việt Nam cho biết, Canada có công nghệ về phát triển điện hạt nhân, trong đó, có công nghệ Candu.

Theo TS. Trần Thu Quỳnh, công nghệ Candu mang lại 7 lợi thế chiến lược cho Việt Nam bao gồm: hợp tác G2G (Chính phủ với Chính phủ) thực sự; độc lập hoàn toàn về nhiên liệu (Uranium tự nhiên, không cần làm giàu Uranium); nội địa hóa 60 - 70% chuỗi cung ứng tại Việt Nam; thời gian hoàn thiện tương đối nhanh so với các công nghệ cạnh tranh; chu trình tái sử dụng nhiên liệu đã qua sử dụng (DUPIC), biến chất thải thành tài nguyên; áp dụng mô hình PPP của AtkinsRéalis (SNC-Lavalin Capital): vốn cổ phần + nợ không truy đòi; sản xuất Cobalt-60 giúp điều trị ung thư và chiếu xạ nông sản xuất khẩu.

Tại hội thảo, một số chuyên gia, diễn giả, doanh nghiệp cũng đã chia sẻ những công nghệ đột phá trong xây dựng nhà máy điện hạt nhân quy mô nhỏ. Ông Dmitry Aleksandrovich Raspopin - Trưởng đại diện Tập đoàn Nhà nước Rosatom tại Việt Nam đã giới thiệu về dòng RITM-200.

Theo đại diện từ Rosatom tại Việt Nam, công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) sở hữu những ưu thế vượt trội trong việc giải quyết các bài toán về nhu cầu năng lượng hiện đại. Cụ thể, SMR thể hiện tính đa dạng trong ứng dụng, không chỉ dừng lại ở phát điện mà còn phục vụ sưởi ấm và làm mát tập trung, cung cấp năng lượng cho các trung tâm lưu trữ và xử lý dữ liệu, cũng như thay thế cho các nhà máy điện truyền thống. Về mặt quy hoạch, thiết kế nhỏ gọn và việc tối ưu hóa vùng lập kế hoạch khẩn cấp của SMR giúp quá trình triển khai không gây trở ngại cho việc phát triển cơ sở hạ tầng đô thị.

"Công nghệ này đặc biệt phù hợp với các lưới điện quy mô nhỏ và các khu vực vùng sâu vùng xa có điều kiện hậu cần khó khăn. Bên cạnh lợi ích về sử dụng đất hiệu quả và phát thải gần như bằng không, SMR còn đảm bảo nguồn cung cấp điện năng ổn định, tin cậy và liên tục, hoàn toàn không phụ thuộc vào các điều kiện thời tiết hay khí hậu", ông Dmitry Aleksandrovich Raspopin thông tin.

Tương tự, bà Susie Ho, Giám đốc Laurentis Energy Partners (Canada) cũng cho rằng, giai đoạn 2026 - 2030 đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ trên toàn cầu. Theo báo cáo từ IAEA và RBC Energy, dự kiến sẽ có từ 20 đến 30 lò SMR bước vào giai đoạn xây dựng hoặc cấp phép nâng cao. Tổng giá trị của lộ trình dự án SMR toàn cầu ước tính đạt khoảng 150 tỷ USD.

Với những tiềm năng mang lại, công nghệ SMR không chỉ là giải pháp chiến lược trong đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam mà qua đó, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt hai con số của Việt Nam.

Dù triển vọng lớn, song, con đường xây dựng, triển khai các nhà máy điện hạt nhân quy mô nhỏ đối mặt với không ít thách thức về giá thành, tính kiểm chứng thương mại và yêu cầu về một khung pháp lý hoàn thiện. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà hoạch định chính sách, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.

Cần xây dựng chương trình phát triển điện hạt nhân theo các quy mô, mô hình linh hoạt và các nhà máy điện hạt nhân lắp ráp mô đun nhỏ. Đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ năng lượng nguyên tử, từng nước làm chủ công nghệ điện hạt nhân, khuyến khích doanh nghiệp khu vực nhà nước và tư nhân tham gia phát triển điện hạt nhân.