Tiêm kích mang dấu ấn chiến lược
Tiêm kích Tejas là sản phẩm tiêu biểu trong nỗ lực tự chủ công nghiệp quốc phòng của Ấn Độ. Được phát triển trong khuôn khổ chương trình máy bay chiến đấu hạng nhẹ (LCA) khởi động từ thập niên 1980, Tejas ra đời với mục tiêu thay thế các dòng tiêm kích đã lạc hậu, trước hết là MiG-21, đồng thời đặt nền móng cho năng lực thiết kế, chế tạo máy bay chiến đấu nội địa của New Delhi.
Tên gọi Tejas, trong tiếng Phạn mang nghĩa “sự rạng rỡ”, phần nào phản ánh kỳ vọng mà Ấn Độ đặt vào dòng tiêm kích này với gọn nhẹ, hiện đại, linh hoạt và phù hợp với điều kiện tác chiến khu vực.
Việc đưa Tejas vào biên chế không đơn thuần thay thế MiG-21, mà phản ánh quyết tâm làm chủ thiết kế, chế tạo tiêm kích của Ấn Độ.
Về thiết kế, Tejas là tiêm kích hạng nhẹ, một động cơ, sử dụng cấu hình cánh tam giác không đuôi ngang. Cách bố trí này giúp máy bay có khả năng cơ động tốt, vận hành ổn định ở nhiều dải tốc độ, đồng thời đơn giản hóa bảo dưỡng. Việc sử dụng tỷ lệ cao vật liệu composite cũng giúp giảm trọng lượng, nâng cao hiệu quả bay và hạn chế tín hiệu phản xạ radar.
Ở khía cạnh công nghệ, các phiên bản mới của Tejas, đặc biệt là Tejas Mk1A, được trang bị hệ thống điện tử hàng không hiện đại, buồng lái số hóa và radar mảng pha chủ động, qua đó nâng cao đáng kể khả năng phát hiện, theo dõi mục tiêu và tác chiến trong môi trường phức tạp. Máy bay có thể mang nhiều loại vũ khí không đối không và không đối đất, đáp ứng các nhiệm vụ từ phòng không, tuần tra đến tấn công mặt đất chính xác.
Tiêm kích hạng nhẹ Tejas có tải trọng tối đa khoảng 4.000 kg, được thiết kế theo cấu hình một phi công, một động cơ, với trọng lượng cất cánh tối đa đạt 13.300 kg. Cách bố trí này giúp Tejas vừa bảo đảm hiệu quả tác chiến, vừa phù hợp với yêu cầu vận hành linh hoạt và tiết kiệm chi phí.
Một điểm đáng chú ý trên Tejas là việc trang bị hệ thống dù hãm nhằm hỗ trợ giảm tốc trong quá trình hạ cánh hoặc khi phải hủy bỏ cất cánh. Đây là giải pháp kỹ thuật hiệu quả, giúp rút ngắn quãng đường lăn, nâng cao mức độ an toàn khi khai thác máy bay trên các đường băng có chiều dài hạn chế.
Tejas được coi là “bước ngoặt không thể lùi” khi gắn liền với tham vọng tự chủ công nghệ và tái định vị năng lực hàng không quân sự Ấn Độ.
Theo thông số công bố, khối lượng dù hãm của Tejas khoảng 10 kg. Dù được thiết kế để mở ở tốc độ bình thường khoảng 285 km/h và có thể kích hoạt ở tốc độ khẩn cấp lên tới 340 km/h, bảo đảm khả năng giảm tốc hiệu quả trong nhiều tình huống vận hành khác nhau.
Về công nghệ, Tejas được tích hợp nhiều giải pháp hiện đại như thiết kế ổn định tĩnh, hệ thống điều khiển bay số fly-by-wire, radar đa chế độ cùng radar điều khiển hỏa lực Hybrid MMR, hệ thống điện tử hàng không tích hợp và kết cấu sử dụng vật liệu composite. Những yếu tố này giúp nâng cao khả năng cơ động, độ ổn định và hiệu quả tác chiến của máy bay trong nhiều điều kiện khác nhau.
Tiêm kích đa nhiệm cho tác chiến hiện đại
Về tính năng bay, Tejas có tốc độ tối đa từ Mach 1,6-1,8, bán kính chiến đấu khoảng 500 km và trần bay đạt 15.000 m, đáp ứng tốt yêu cầu của một tiêm kích hạng nhẹ đa nhiệm. Về hỏa lực, máy bay có khả năng mang khoảng 3,5 tấn vũ khí trên 8 giá treo, cho phép tích hợp đa dạng các loại vũ khí không đối không, không đối đất và vũ khí dẫn đường chính xác.
Danh mục vũ khí bao gồm từ tên lửa dẫn hướng bằng laser, các loại tên lửa không đối không tầm ngắn như R-73, cho tới pháo 23 mm gắn trong thân, bảo đảm Tejas có thể thực hiện linh hoạt nhiều nhiệm vụ tác chiến khác nhau.
Từ cấu hình, công nghệ đến lộ trình phát triển, Tejas cho thấy Ấn Độ đang chọn con đường khó nhưng mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Tiêm kích Tejas được phát triển theo lộ trình nhiều bước, với các biến thể kế tiếp nhau, phản ánh rõ quá trình trưởng thành của ngành hàng không quân sự Ấn Độ. Tejas Mk1 là phiên bản đầu tiên được đưa vào biên chế Không quân Ấn Độ, đóng vai trò nền tảng. Phiên bản này đáp ứng các nhiệm vụ phòng không và tấn công mặt đất cơ bản, đồng thời giúp Ấn Độ làm chủ thiết kế, chế tạo và vận hành một tiêm kích nội địa, thay thế dần các máy bay MiG-21 đã lạc hậu.
Trên cơ sở đó, Tejas Mk1A ra đời như một bản nâng cấp sâu và hiện là biến thể chủ lực. Mk1A được trang bị radar AESA, hệ thống điện tử hàng không và tác chiến điện tử hiện đại hơn, nâng cao độ sẵn sàng chiến đấu, khả năng phát hiện, bám bắt mục tiêu và tích hợp vũ khí dẫn đường chính xác. Đây cũng là phiên bản được Ấn Độ tích cực chào bán ra thị trường quốc tế.
Ở cấp độ cao hơn, Tejas Mk2 đang được phát triển như một bước chuyển quan trọng. Phiên bản này có kích thước lớn hơn, động cơ mạnh hơn, tải trọng và tầm hoạt động được mở rộng, hướng tới vai trò tiêm kích hạng trung, từng bước thay thế các dòng máy bay như MiG-29 hay Jaguar trong tương lai.
Cùng với các phiên bản chiến đấu, Tejas Trainer là biến thể hai chỗ ngồi phục vụ huấn luyện phi công, đồng thời vẫn có khả năng tham gia tác chiến ở mức độ nhất định, giúp bảo đảm quá trình chuyển loại và đào tạo được thông suốt.
Mời bạn đọc vào chuyên mục Công nghiệp quốc phòng để xem các tin, bài liên quan.
Tejas không chỉ là một tiêm kích hạng nhẹ, mà là mắt xích chiến lược trong nỗ lực tự chủ quốc phòng của Ấn Độ. Dòng máy bay này giúp New Delhi giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, duy trì năng lực phòng không cơ bản với chi phí hợp lý và từng bước xây dựng nền tảng công nghiệp hàng không quân sự nội địa.