Năng lực dẫn dắt thị trường, công nghệ
Tại Hội nghị tăng cường nội địa hóa và phát triển hệ thống nhà cung cấp cho Vingroup diễn ra ngày 16/10, PGS. TS Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, doanh nghiệp đầu tàu là doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt thị trường, công nghệ và tổ chức sản xuất; giữ vai trò trung tâm trong việc hình thành, kết nối, điều phối và nâng cấp mạng lưới các doanh nghiệp, tổ chức và nguồn lực liên quan.
PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn - nguyên Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.
Qua đó, tạo lập được chuỗi cung ứng có năng lực cạnh tranh, khả năng chống chịu và thích ứng; phát triển được hệ sinh thái công nghiệp có khả năng đổi mới, tạo giá trị và duy trì sự phát triển lâu dài trên các phương diện kinh tế, xã hội và môi trường.
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, trong bối cảnh hiện nay, phát triển doanh nghiệp đầu tàu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước; góp phần khắc phục được những hạn chế ở trong năng lực và liên kết doanh nghiệp ở trong công nghiệp của chúng ta hiện nay.
PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn nêu, tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao; phát triển nhanh, bền vững, bao trùm và tự chủ chiến lược. Điều này, đòi hỏi một bước chuyển về chất của nền kinh tế và lực lượng doanh nghiệp Việt Nam.
Để thực hiện được mục tiêu rất khát vọng này, chúng ta cần phải có năng suất cao, năng lực công nghệ mạnh, cơ cấu sản xuất hiện đại và khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn. Đồng thời, phải có một năng lực rất cao của doanh nghiệp, đặc biệt trong đầu tư, tổ chức sản xuất, phát triển công nghệ, đào tạo lao động, xây dựng thương hiệu và khai thác thị trường. “Doanh nghiệp đầu tàu sẽ góp phần giúp chúng ta thực hiện được mục tiêu đó” - ông Sơn nói.
Cùng với đó, việc phấn đấu tăng trưởng hai con số làm tăng tính cấp thiết của việc phát triển những doanh nghiệp có khả năng tạo và lan tỏa năng suất cao hơn. Mục tiêu Đại hội XIV, được Quốc hội cụ thể hóa đó là phấn đấu GDP giai đoạn 2026-2030 tăng 10%/năm trở lên, TFP trên 55%; năng suất lao động tăng khoảng 8,5%, ổn định kinh tế vĩ mô và bền vững.
Vì vậy, để tăng trưởng cao và bền vững trong một thời gian dài cần phải mở rộng đầu tư, nhưng đồng thời cũng phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, lao động và công nghệ. Như vậy, vai trò của doanh nghiệp đầu tàu có thể mở thị trường, tạo đơn hàng, đặt yêu cầu kỹ thuật, hỗ trợ nhà cung cấp và phối hợp đầu tư. Qua đó, các doanh nghiệp đầu tàu giúp các doanh nghiệp khác nâng cao năng suất và tăng trưởng của doanh nghiệp đầu tàu được chuyển thành tăng trưởng của cả chuỗi.
Kiến tạo chuỗi cung ứng bền vững
Cũng theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, phát triển kinh tế tư nhân là hướng quan trọng để hình thành lực lượng doanh nghiệp đầu tàu. Điều này được khẳng định ở trong nhiều văn kiện của Đảng, gần đây nhất là Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Trong Nghị quyết này khẳng định, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia và tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, năng suất, sức cạnh tranh; cùng với các khu vực kinh tế khác xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Nghị quyết đặt ra mục tiêu đến năm 2030, có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Để thực hiện được mục tiêu này, phải tăng cả số lượng và chất lượng của doanh nghiệp, đặc biệt là năng lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời hình thành những doanh nghiệp lớn có công nghệ, quản trị, thương hiệu và có sức cạnh tranh quốc tế.
Rõ ràng, một hệ thống doanh nghiệp mạnh cần nhiều tầng năng lực bổ trợ lẫn nhau. Vai trò của đầu tàu phải được thể hiện bằng khả năng kiến tạo chuỗi giá trị và nâng cao năng lực của toàn bộ hệ sinh thái. Nghị quyết số 68 yêu cầu, doanh nghiệp lớn dẫn dắt chuỗi cung ứng nội địa, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh, hỗ trợ công nghệ, kỹ thuật, nhân lực và sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ và vừa như là tiêu chí quan trọng để hưởng ưu đãi.
Dẫn số liệu của Bộ Công Thương năm 2025, chuyên gia cho hay, Việt Nam có khoảng 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm gần 88%. Tỉ lệ doanh nghiệp ứng dụng tự động hóa mới khoảng 10%, trong khi tỷ lệ đạt chứng nhận ISO hoặc áp dụng các mô hình quản trị hiện đại còn dưới 20%.
Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp trong nước của Việt Nam chưa kết nối với các chuỗi giá trị toàn cầu. Doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi toàn cầu còn hạn chế, trong khi xuất khẩu ngày càng tập trung vào khu vực FDI. Do đó, phát triển doanh nghiệp nội địa đầu tàu có thể mở ra cơ hội tham gia thị trường quốc tế cho các nhà cung cấp Việt Nam như tổ chức sản xuất, tích hợp linh kiện, chịu trách nhiệm với khách hàng và đưa các đối tác trong nước cùng tham gia.
Phân tích kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn dẫn trường hợp Hyundai của Hàn Quốc, Toyota của Nhật Bản và Airbus của châu Âu để làm rõ vai trò của doanh nghiệp đầu tàu trong phát triển công nghiệp. Từ các mô hình này, chuyên gia rút ra bài học rằng doanh nghiệp lớn chỉ thực sự phát huy vai trò đầu tàu khi biến sức mạnh thị trường, công nghệ và năng lực tổ chức của mình thành năng lực phát triển của cả mạng lưới.
Liên hệ với Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn nhận định, Vingroup có nền tảng và tiềm năng trở thành doanh nghiệp đầu tàu, hạt nhân kiến tạo chuỗi cung ứng và hệ sinh thái công nghiệp bền vững tại Việt Nam hiện nay. Cơ sở của nhận định này là năng lực tổ chức các dự án công nghiệp quy mô lớn; có khả năng tạo thị trường, nhu cầu lớn và ổn định cho nhà cung ứng; có một hệ sinh thái bổ trợ giúp sản phẩm có năng lực sử dụng rộng rãi; có năng lực đầu tư cho công nghệ và nghiên cứu ứng dụng; có nền tảng thúc đẩy chuyển đổi xanh và cơ hội phát triển bao trùm…
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, doanh nghiệp đầu tàu phát triển năng lực của chính mình, đồng thời tạo động lực và điều kiện để các chủ thể khác phát triển, từ đó nâng cao năng lực của cả chuỗi cung ứng và hệ sinh thái công nghiệp.