Doanh nghiệp nhà nước được tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh

Doanh nghiệp nhà nước được tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh

Ngày 15/9, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính tổ chức phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân tham dự và trình bày tờ trình dự án Luật.

Tại phiên họp, trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, thời gian qua, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và giá cả hàng hóa quốc tế biến động mạnh, giao dịch hàng hóa phái sinh là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro, chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Trong quá trình xây dựng dự án Luật, Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo đã tuân thủ Hiến pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và kết quả rà soát hơn 40 văn bản luật liên quan (Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Chứng khoán...).

Bố cục dự án Luật gồm 8 chương, 54 điều quy định về các hoạt động hàng hóa phái sinh, thị trường phái sinh; bao gồm quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường; tổ chức thị trường; quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh. Dự thảo Luật không điều chỉnh các hoạt động liên quan đến giao dịch sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm phái sinh khác thuộc lĩnh vực tài chính.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, thị trường hàng hóa phái sinh theo dự thảo Luật gồm thị trường hàng hóa phái sinh tập trung giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và thị trường hàng hóa phái sinh không tập trung (OTC) được thực hiện thông qua tổ chức trung gian. Trường hợp giao dịch hàng hóa phái sinh OTC trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, không thực hiện qua tổ chức trung gian, sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự.

Chính vì vậy, dự thảo Luật tập trung vào tổ chức thị trường và hạ tầng cốt lõi, cho phép Sở giao dịch hàng hóa tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh trên cơ sở phân định rõ sản phẩm, tài khoản và quản trị rủi ro.

Dự thảo Luật cũng xác định Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là hai cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch.

Về thị trường OTC và liên thông qua biên giới, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, dự thảo Luật quy định giao dịch các hợp đồng phái sinh chưa chuẩn hóa theo phương thức thỏa thuận. Đồng thời quy định cơ chế, điều kiện liên thông giữa Sở giao dịch, Trung tâm thanh toán bù trừ trong nước với các đối tác nước ngoài.

Liên quan tới giao dịch của tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhà nước, Luật hóa quy định cho phép tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cung ứng dịch vụ phái sinh giá hàng hóa. Đặc biệt, cho phép doanh nghiệp nhà nước giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa rủi ro phát sinh trực tiếp từ sản xuất, kinh doanh; hiệu quả được đánh giá trên tổng thể công cụ phòng ngừa chứ không chỉ căn cứ riêng vào kết quả lãi, lỗ của giao dịch phái sinh.

Đồng thời, ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam (như cà phê, gạo, cao su...), niêm yết trên Sở giao dịch để từng bước hình thành giá tham chiếu nội địa.

Ngoài ra, dự thảo Luật đề cập tới tăng cường quản trị rủi ro và an toàn hệ thống. Theo đó thiết lập khung quản trị rủi ro toàn diện trước, trong và sau giao dịch; áp dụng cơ chế giám sát thời gian thực, cảnh báo sớm và các biện pháp can thiệp khẩn cấp.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, liên quan đến cắt giảm thủ tục hành chính và phân cấp quản lý, dự kiến quy định 9 thủ tục hành chính (kế thừa 6, mới 3); phân định rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Công Thương, các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh, tăng cường kiểm tra, giám sát dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro. Bộ Công Thương bảo đảm nguồn lực thực thi mà không làm phát sinh tăng bộ máy, biên chế.

Tránh chồng chéo, tạo khoảng trống pháp lý

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu tán thành sự cần thiết xây dựng dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, với cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được nêu trong Tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên, đây là luật chuyên ngành có nội dung phức tạp, nhiều kiến thức chuyên sâu, đòi hỏi cơ quan chủ trì soạn thảo đẩy mạnh tuyên truyền, bổ sung tài liệu hướng dẫn trong hồ sơ để cung cấp thông tin cho đại biểu Quốc hội.

Góp ý tại phiên họp, ông Trần Thanh Hà - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật; đồng thời cho ý kiến, đề nghị, phân định rõ loại hình giao dịch và khái niệm phòng ngừa rủi ro. Trước hết, đại biểu cho rằng, cần phân biệt rõ giữa giao dịch chuẩn hóa qua Sở, giao dịch qua trung gian và hợp đồng mua bán trực tiếp B2B gắn với hàng hóa thực. Doanh nghiệp phải có nguyên liệu, hàng tồn kho hoặc đơn hàng thực tế mới được xác định là có nhu cầu phòng ngừa rủi ro.

Hai là, cần các quy định gắn kết phái sinh với chuỗi kho bãi và logistics. Trong đó, đảm bảo kết nối Sở Giao dịch với hệ thống kho bãi, kiểm định, vận tải và giao nhận. Tận dụng vai trò của các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội để làm đầu mối phân phối và logistics.

Thứ ba, kiến nghị, xây dựng cơ chế kết nối dữ liệu giữa Trung ương, Sở Giao dịch và địa phương. Trung ương quản lý thống nhất thị trường phái sinh, còn địa phương tập trung quản lý địa bàn, kho bãi, chất lượng hàng hóa và cung cấp dữ liệu. Cần tập trung vào các mặt hàng có giao dịch lớn và giá biến động mạnh thay vì chạy theo số lượng sản phẩm.

Tương tự, các đại diện đến từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tập đoàn Công nghiệp -  Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam… đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, nhất là đối với thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa; rà soát quy định về điều kiện kinh doanh, chủ thể chịu điều kiện và địa vị pháp lý của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật trên cơ sở bám sát 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua; bảo đảm tính thống nhất với các luật hiện hành, tương thích với các điều ước quốc tế, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Về các nội dung cụ thể của dự thảo Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị xác định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật, phân định rạch ròi với các pháp luật chuyên ngành khác; làm rõ mô hình quản lý nhà nước, xác định cơ quan đầu mối và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành…

Đồng thời, chú trọng cơ chế giám sát rủi ro và an toàn hệ thống; làm rõ vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đối với các cơ chế tự quản; có quy định cụ thể về hoạt động liên thông thị trường qua biên giới, gắn kết chặt chẽ với công tác phòng, chống rửa tiền, quản lý ngoại hối, thuế và hải quan.

Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 8 chương, 54 điều, quy định về hoạt động hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, gồm quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường; tổ chức thị trường; quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh.